લૂ ક્યારે જીવલેણ બની જાય અને તેનાથી બચવા શું કરવું જોઈએ?

ભારતીય હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, દિલ્હી સહિત ઉત્તર અને મધ્ય ભારતના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં આ આખા અઠવાડિયામાં ભીષણ ગરમી રહેશે.

હવામાન વિભાગે મંગળવારથી શરૂ થતા ત્રણ દિવસ માટે દિલ્હી અને એનસીઆરમાં લૂ માટે યલો ઍલર્ટ જાહેર કરાયું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે પ્રદૂષિત હવા ધરાવતા દિલ્હી અને અન્ય ભારતીય શહેરોમાં લૂ આરોગ્ય પર બેવડી અસર કરે છે.

નવી દિલ્હીની સર ગંગારામ હૉસ્પિટલના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. એમ. વલીનું કહેવું છે કે યલો ઍલર્ટ ટૂંક સમયમાં રેડ ઍલર્ટમાં ફેરવાઈ શકે છે, તેથી દરેક વ્યક્તિએ સાવધ રહેવું જોઈએ.

તે કહે છે, "જો કોઈને અતિશય ગરમીને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગે છે, તો તે પ્રદૂષિત હવા પર હિટ વેવની અસર દર્શાવે છે. તે શરીરમાં ઑક્સિજનનું સ્તર ઘટાડે છે. આ ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે."

તેઓ કહે છે, "આ ઋતુ અસ્થમા, બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયરોગના દર્દીઓ માટે ખાસ કરીને ખતરનાક છે કારણ કે લૂ દરમિયાન હવામાં ભેજ ઓછો હોય છે, જે હવામાં પ્રદૂષકોનું પ્રમાણ વધારે છે. તેથી જો શક્ય હોય તો બપોરે 12 થી સાંજે 5 વાગ્યાની વચ્ચે બહાર નીકળવાનું ટાળવું જોઈએ."

ખેતરમાં કામ કરતા લોકો, શાળા-કૉલેજ જતા વિદ્યાર્થીઓ વગેરે માટે દિવસ દરમિયાન બહાર જવું ફરજિયાત છે.

આવી સ્થિતિમાં, ડૉ. વલી સલાહ આપે છે કે, "સ્લીવલેસ કપડાં ન પહેરો અને તમારા આખા શરીરને ઢાંકો. લોકો કાળી છત્રી પહેરીને બહાર જાય છે, આ પણ ઘણી ગરમી શોષી લે છે, સફેદ છત્રીનો ઉપયોગ કરવો વધુ સારું છે. સફેદ કપડાથી માથું ઢાંકવું પણ અસરકારક છે."

તેઓ કહે છે, "જેઓ સનસ્ક્રીન ખરીદી શકે છે તેમણે એસપીએફ 50ની ક્ષમતાવાળી સનસ્ક્રીન વાપરવી જોઈએ, આનાથી ઓછી મજબૂતાઈ વાળું સનસ્ક્રીન વાપરવું જોઈએ નહીં. ઉપરાંત, દર ત્રણ કલાકે તેને ફરીથી લગાવો કારણ કે તે સમયગાળા પછી તેનું યુવી કિરણો સામેનું રક્ષણ સમાપ્ત થઈ જતું હોય છે."

લૂ દરમિયાન તમારા ઘરને ઠંડુ કેવી રીતે રાખવું

ગરમીથી બચવા માટે, મોટા ભાગના લોકો ઘરે સમય વિતાવે છે, તેથી ઘરનું તાપમાન નિયંત્રણમાં રાખવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

ડબલ્યુએચઓ અનુસાર, તમારા ઘરને ઠંડુ કરવા માટે રાત્રિની હવાનો ઉપયોગ કરો. અંધારું થયા પછી બારીઓ ખોલો, પરંતુ દિવસ દરમિયાન સૂર્યની ગરમીને તમારા ઘરમાં પ્રવેશતા અટકાવો.

બારીઓ બંધ રાખો અને તીવ્ર ગરમીને રોકવા માટે પડદાનો ઉપયોગ કરો, જે સ્થિર તાપમાન જાળવવામાં મદદ કરે છે.

ઉપરાંત, ધ્યાનમાં રાખો કે જો આસપાસનું તાપમાન 40 ડિગ્રીથી નીચે હોય, તો ઘરની અંદરના પંખા શરીરને ઠંડુ રાખી શકે છે. જો કે, જો તાપમાન આનાથી વધુ હોય, તો પંખા શરીરને ઠંડુ કરવાને બદલે ગરમ કરી શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, કુલર કે તેના જેવા ઉપકરણનો ઉપયોગ કરો.

જો તમારી પાસે એસી હોય, તો તમે તમારા ઘરને ખૂબ ઓછા તાપમાને સેટ કર્યા વિના ઠંડુ રાખી શકો છો.

ડબલ્યુએચઓ કહે છે કે તમારા એસીને 27 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પર સેટ કરવાથી અને પંખો ચલાવવાથી તમને ચાર ડિગ્રી ઓછી એટલે કે 23 ડિગ્રીથી ઠંડકનો અનુભવ થશે. આનાથી તમારી વીજળી પણ બચશે.

કૉલ્ડ ડ્રિંક શરીરને ઠંડુ રાખી શકતાં નથી

ડૉ. વલી સમજાવે છે કે ઉનાળામાં, આપણું ધ્યાન શું ખાવું તેના કરતાં શું ખાવાનું ટાળવું તેના પર વધુ હોવું જોઈએ. ભારે અને ચીકણા ખોરાક સામાન્ય રીતે ટાળવા જોઈએ કારણ કે તેમાં વધુ ચરબી અને કૅલરી હોય છે, જેના કારણે તે પચવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આનાથી શરીરનું તાપમાન વધી શકે છે, જેનાથી તમે ગરમ અને સુસ્ત અનુભવો છો.

તેમનું કહેવું છે કે તમારે સિંધવ મીઠાનો ઉપયોગ કરવાનું પણ ટાળવું જોઈએ. ઉપરાંત તમારા ભોજનને મર્યાદિત કરો. આવા હવામાનમાં ખાલી પેટે કે જમ્યા પછી તરત જ બહાર જવાનું ટાળો જેથી તમારા શરીરને ઠંડુ અને ઉર્જાવાન બનાવી શકાય.

ડબલ્યુએચઓ અતિશય ગરમી દરમિયાન વધુ પડતું કેફીન અને આલ્કોહોલ ન લેવાની સલાહ આપે છે.

તરસ ન લાગે તો પણ દર કલાકે ઓછામાં ઓછું એક કપ પાણી પીવો. પુષ્કળ પ્રવાહી પીવો. દિવસભરમાં બે થી ત્રણ લિટર પાણી પીવું પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

ડૉ. વલી કહે છે, "યુવાનો વિચારે છે કે ઠંડા પીણાં કે ઠંડી બીયર તેમને ઠંડુ રાખશે પરંતુ બંનેમાં ખાંડનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જે શરીરમાંથી પાણી દૂર કરે છે અને ડિ-હાઇડ્રેશનનું કારણ બને છે."

આના બદલે, તે સત્તુ, દૂધીનો રસ, છાશ વગેરે પીવાની સલાહ આપે છે.

તીવ્ર ગરમી લાગે પણ પરસેવો ન થાય તો?

બીબીસીના બીજા એક લેખ મુજબ, જો તમારા શરીરનું તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચે તો હીટ સ્ટ્રોક થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, તમારે તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી જોઈએ.

જો તમને આ લક્ષણોનો અનુભવ થાય, તો ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો -

ધ્યાનમાં રાખો કે હીટ સ્ટ્રોકથી વ્યક્તિ બેભાન થઈ શકે છે, મહત્ત્વપૂર્ણ અંગોને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

આવી સ્થિતિમાં, તમારા શરીરને તાત્કાલિક ઠંડુ કરો, જો તમારું શરીર એવા તાપમાને ગરમ થઈ રહ્યું છે જેની તમને આદત નથી, તો તમને આ લક્ષણોનો અનુભવ થઈ શકે છે - માથાનો દુખાવો, ચક્કર, ભૂખ ન લાગવી, ઉબકા, વધુ પડતો પરસેવો, ખેંચાણ, ઝડપી શ્વાસ અને વધુ પડતી તરસ.

આવી સ્થિતિમાં, તમારે તાત્કાલિક તમારી પ્રવૃત્તિઓ મર્યાદિત કરવી જોઈએ અને શરીરનું તાપમાન સામાન્ય કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ, જેના માટે ઠંડી જગ્યાએ જાઓ અથવા શરીર પર ભીનું કપડું રાખો.

40 ડિગ્રી તાપમાનમાં કેવી રીતે કાર્ય કરે છે આપણું શરીર?

હિટ વેવની અસરને સમજવા માટે, બીબીસીના આરોગ્ય અને વિજ્ઞાન સંવાદદાતા જેમ્સ ગેલાઘરે 2023માં યુનિવર્સિટી ઑફ સાઉથ વેલ્સ ખાતે એન્વાયરોમેન્ટ ચેમ્બરમાં 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન સહન કરીને તેની અસર સમજી.

લેખ મુજબ, વૈજ્ઞાનિક સાધનોની દેખરેખ હેઠળ, ચેમ્બરનું તાપમાન ધીમે ધીમે 21 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધારીને 40.3 સેલ્સિયસ કરવામાં આવ્યું હતું. આનાથી નીચે મુજબની બાબતો બહાર આવી:

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરુમનું પ્રકાશન