શું તમે પણ વારંવાર પેરાસિટામોલ લો છો? જાણો ઓવરડોઝનાં લક્ષણો અને ગોળી લેવાના સાચા નિયમો

એક વિદ્યાર્થીનાં માતાપિતાએ એ દુ:ખદ અનુભવ વિશે જણાવ્યું છે, જ્યારે વિદ્યાર્થીએ ભૂલથી પેરાસિટામોલનો ઓવરડોઝ લઈ લીધો હતો, જેના કારણે તેનો જીવ જોખમમાં મુકાઈ ગયો હતો.

તે વિદ્યાર્થીનાં અનેક અંગોએ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું અને તેને વૅન્ટિલેટર પર પણ રાખવો પડ્યો હતો.

આ ઘટના માર્ચ 2025ની છે, જ્યારે 20 વર્ષીય રાઇલી લુબાસ યુનિવર્સિટીના પ્રથમ વર્ષના વિદ્યાર્થી હતા. આ દરમિયાન એક વખત તેમને ભારે શરદી-ઉધરસ થઈ ગઈ હતી.

તેમણે ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠી વગર મળતી એવી બે દવાઓ લઈ લીધી, જેમાં બંનેમાં પેરાસિટામોલ હાજર હતું.

ત્યારબાદ તેમને લાઇફ-સપોર્ટ સિસ્ટમ પર રાખવા પડ્યા હતા અને તેઓ ઘણાં અઠવાડિયાં સુધી હૉસ્પિટલમાં દાખલ રહ્યા હતા. જોકે પછી ચમત્કારિક રીતે તેમની સ્થિતિમાં સુધારો થયો અને તેઓ ફરી ચાલતા અને બોલતા થયા.

રૉયલ કૉલેજ ઑફ જનરલ પ્રૅક્ટિશનર્સ કિમરુ વૅલ્સે લોકોને સલાહ આપી છે કે દવા લેતી વખતે હંમેશાં તેનું લેબલ ધ્યાનથી વાંચવું જોઈએ. આ સાથે જ કોઈપણ દવા લેતા પહેલાં જનરલ પ્રૅક્ટિશનરની સલાહ લેવી જોઈએ.

રાઇલી આ યુનિવર્સિટીમાં સારો સમય પસાર કરી રહ્યાં હતાં, ત્યારે વસંત ઋતુ દરમિયાન તેઓ શરદીની ચપેટમાં આવી ગયા, જેને તેઓ પોતે પણ કોઈ મોટી વાત કે અસામાન્ય ઘટના માનતા નહોતા.

તેમણે કહ્યું, "પ્રથમ વર્ષમાં ઘણા વિદ્યાર્થીઓને ઘણીવાર ફ્રેશર્સ ફ્લૂ અથવા શરદી-ઉધરસ થઈ જાય છે. તેથી મેં બે દવાઓ લઈ લીધી હતી."

"મને તે સમયે ખબર નહોતી કે બંને દવાઓમાં પેરાસિટામોલ છે."

એનએચએસ અનુસાર, પેરાસિટામોલની વધુ માત્રા લેવાથી લીવર અને કિડનીને ગંભીર નુકસાન પહોંચી શકે છે.

તેનાં પ્રારંભિક લક્ષણોમાં ઘણીવાર ઉબકા આવવા, ઊલટી થવી અને પેટમાં દુખાવો થવો સામેલ હોય છે.

પેટના દુખાવાથી વૅન્ટિલેટર સુધી

જ્યારે રાઇલીના પેટમાં દુખાવો શરૂ થયો, ત્યારે તેણે મદદ માટે ફોન કરવાનો નિર્ણય લીધો.

ઇંગ્લૅન્ડના બાથ શહેરની રૉયલ યુનાઇટેડ હૉસ્પિટલમાં તેમની તપાસ કરવામાં આવી, જેમાં જાણવા મળ્યું કે તેમનું લીવર યોગ્ય રીતે કામ કરી રહ્યું નહોતું.

પોતાના પુત્રની તબિયત વિશે જાણ થતાં જ રાઇલીનાં માતાપિતા ક્રિસ અને કૅટ જેમ તેમ કરીને પુત્ર પાસે લુબાસ પહોંચી ગયાં. તેઓ દક્ષિણ-પૂર્વ વૅલ્સના ન્યૂપૉર્ટ શહેરમાં રહે છે.

એક કંપનીમાં ડિરેક્ટર તરીકે કાર્યરત ક્રિસે પોતાના પુત્ર વિશે જણાવ્યું કે શરૂઆતમાં ડૉક્ટરોને હિપેટાઇટિસની આશંકા હતી.

તેમણે કહ્યું, "થોડા કલાકો પછી, રાત્રે લગભગ દોઢ વાગ્યે મને હૉસ્પિટલના આઈસીયુ સ્ટાફનો ફોન આવ્યો. તેમણે કહ્યું કે અમારે તરત જ ત્યાં પહોંચવું પડશે."

તેઓએ કહ્યું, "તે સમયે તેઓ ફક્ત એટલું જ કહી શક્યા કે, તેઓ તેને બચાવવા માટે શક્ય તમામ પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે."

રાઇલીનાં માતાપિતાને જણાવાયું કે તેમનું લીવર ફેઇલ થવાની સ્થિતિ તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું.

તેમણે પોતાની આંખો સામે પોતાના પુત્રની સ્થિતિ સતત બગડતી જોઈ.

તેમની સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ હતી કે તેઓ ભ્રમની સ્થિતિમાં રહેવા લાગ્યા હતા અને તેમને એવી વસ્તુઓ દેખાવા લાગી હતી જે વાસ્તવમાં હાજર નહોતી.

પિતા ક્રિસે કહ્યું, "તે જ દિવસે સાંજે 6 વાગ્યા સુધી તેમને બેભાન રાખતી દવા આપવામાં આવી હતી. તેમને લાઇફ સપોર્ટ અને ડાયાલિસિસ પર રાખવામાં આવ્યા હતા. તેમનાં અનેક અંગોએ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું."

તેમણે કહ્યું, "ત્યારે હૉસ્પિટલના સ્ટાફે અમને પ્રથમ વખત વિગતવાર સમજાવ્યું કે તેમની સ્થિતિ કેટલી ગંભીર બની ગઈ હતી."

રાઇલીનાં મગજની આસપાસ રહેલા પ્રવાહીની સ્થિતિને લઈને હૉસ્પિટલનો સ્ટાફ ચિંતિત હતો. તેમનાં ફેફસાં અને કિડનીએ પણ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું.

ક્રિસે કહ્યું, "અમે ખૂબ જ પરેશાન હતા. અમને સમજાતું નહોતું કે આ બધું આટલું ઝડપથી કેવી રીતે થઈ ગયું."

તે સમય સુધી રાઇલીની સ્થિતિ એટલી ખરાબ થઈ ગઈ હતી કે તેમને લંડનની કિંગ્સ કૉલેજ હૉસ્પિટલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા. ત્યાં ગંભીર રીતે બીમાર દર્દીઓ માટે વિશેષ આઈસીયુ યુનિટ ઉપલબ્ધ છે.

ડૉક્ટરોએ તેમનાં માતાપિતાને પૂછ્યું કે તેમણે પેરાસિટામોલ કેટલી માત્રામાં લીધી હતી?

ત્યારબાદ તેઓ તે બંને દવાઓ શોધી શક્યા જે રાઇલીએ લીધી હતી. ત્યારે તેમને સમજાયું કે તેમની સાથે શું થયું હતું.

ક્રિસે કહ્યું, "આથી સારવારનો કોઈ સીધો ઉકેલ મળ્યો નહીં. પરંતુ ઓછામાં ઓછું અમને તેનું કારણ તો જાણી શક્યા."

ફરી સ્વસ્થ થયેલા રાઇલીએ શું કહ્યું?

હવે રાઇલી સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ થઈ ચૂક્યા છે અને એક પબમાં બાર-ટૅન્ડર તરીકે કામ કરે છે.

પોતાના પુત્ર સાથે બનેલી આ ઘટનાના પછી રાઇલીનાં માતાપિતાએ પેરાસિટામોલ ઓવરડોઝ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા માટે એક પગપાળા યાત્રા યોજી.

ગૉવર પ્રાયદ્વીપમાં 50 કિલોમીટર લાંબી આ પગપાળા યાત્રા દ્વારા કિંગ્સ કૉલેજ હૉસ્પિટલના આઈસીયુ માટે પણ નાણાં એકત્રિત કરવામાં આવ્યાં.

રાઇલીએ કહ્યું, "આ આશ્ચર્યજનક વાત છે કે સ્થિતિ એટલી ઝડપથી બગડી ગઈ."

તેમણે કહ્યું, "હું પહેલાથી જ બીમાર હતો. તેથી જ્યારે મારા પેટમાં દુખાવો શરૂ થયો, ત્યારે મને લાગ્યું કે કદાચ પેટમાં કોઈ ઇન્ફેક્શન થયું હશે."

"મને એ સમજાયું નહોતું કે આ દુખાવો હકીકતમાં મારા લીવર સાથે સંબંધિત હતો."

તેમણે કહ્યું, "હું માત્ર આ માટે ખૂબ જ આભારી છું કે અંતે હું સાજો થઈને પાછો આવી શક્યો."

પેરાસિટામોલ અંગે નિષ્ણાતોએ શું કહ્યું?

'ઑફિસ ફૉર નૅશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ'ના તાજા આંકડા અનુસાર, વર્ષ 2024માં વૅલ્સમાં 27 એવાં મૃત્યુ નોંધાયાં હતાં, જેમનાં મૃત્યુનાં પ્રમાણપત્રોમાં પેરાસિટામોલનો ઉલ્લેખ હતો.

'રૉયલ કૉલેજ ઑફ જનરલ પ્રૅક્ટિશનર્સ' અથવા આરસીજીપી, જે જનરલ પ્રૅક્ટિશનરો સાથે જોડાયેલું એક સંગઠન છે.

આરસીજીપી કિમરુ વૅલ્સના અધ્યક્ષ અને જનરલ પ્રૅક્ટિશનર ડૉ. વિલ મૅકિન્ટોશનું કહેવું છે કે યુવાઓમાં ભૂલથી પેરાસિટામોલની વધુ માત્રા લેવાની ઘટના પ્રમાણમાં દુર્લભ છે.

તેમ છતાં તેમણે કહ્યું કે, જો કોઈ વ્યક્તિ અજાણતાં એકસાથે એવી બે દવાઓ લઈ લે જેમાં પેરાસિટામોલ હોય, તો થોડું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.

મૅકિન્ટોશે જણાવ્યું કે કામ અને અભ્યાસનો દબાણ યુવાઓને ખાસ કરીને એવી દવાઓ લેવા પ્રેરિત કરે છે જે ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠી વિના ખરીદી શકાય છે.

તેમણે કહ્યું, "ખાસ કરીને વાયરસજન્ય બીમારીઓમાં, ભલે તે ગંભીર ન હોય, પરંતુ પૂરતો આરામ કરવો પણ ખૂબ જ જરૂરી છે."

મૅકિન્ટોશે કહ્યું કે, ઘણીવાર ઝડપથી સાજા થવાની ઇચ્છામાં આરામના મહત્ત્વને ઓછું આંકવામાં આવે છે.

તેમણે કહ્યું, "આવી ઘણી બીમારીઓમાં શરીરને આરામ આપવાની અને બીમારીને તેનો સમય પૂર્ણ કરવા દેવાની જરૂર હોય છે. તેની સાથે ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠી વગર મળતી દવાઓ લઈ શકાય છે."

તેમણે જણાવ્યું કે સ્થાનિક ફાર્મસીઓ મોટી માત્રામાં દવાઓ વેચવા બાબતે ખૂબ સાવચેત રહે છે.

તેમણે કહ્યું કે, એ જ કારણસર ઘણીવાર પેરાસિટામોલના વેચાણ પર ઉચ્ચ માત્રાની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવે છે.

તેમણે આ પણ કહ્યું કે, જનરલ પ્રૅક્ટિશનરો હવે પેરાસિટામોલની વધુ માત્રાથી વૃદ્ધ દર્દીઓને થઈ શકતાં જોખમો અંગે વધુ જાગૃત બન્યા છે.

તેમણે કહ્યું કે, ઓછા વજન ધરાવતા વૃદ્ધ દર્દીઓમાં આ જોખમ ખાસ કરીને વધુ હોઈ શકે છે.

તેમણે કહ્યું, "જ્યારે આવા કેસો બને છે, ત્યારે તેનાં લક્ષણો ખૂબ ગંભીર હોઈ શકે છે અને જોખમ પણ ઘણું વધારે હોય છે."

તેમણે કહ્યું, "તેથી અમે ઇચ્છીએ છીએ કે આવા કેસોની સંખ્યા શક્ય તેટલી ઓછી રહે."

તેમણે લોકોને સલાહ આપી કે તેઓ દવાઓનું લેબલ ધ્યાનથી વાંચે.

પેરાસિટામોલ લેતી વખતે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો

બ્રિટનની રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવા (NHS) અનુસાર:

અમે આ લેખના અનુવાદ માટે એઆઇની મદદ લીધી છે, જે મૂળે અંગ્રેજીમાં લખાયો છે. બીબીસીના એક પત્રકારે પ્રકાશન પહેલાં અનુવાદની ચકાસણી કરી છે. અમે એઆઇનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરીએ છીએ એ અંગે અહીં જાણો.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન