ત્રણ અઠવાડિયાંમાં ત્રણ ભયંકર વાવાઝોડાં : બંગાળની ખાડીમાં આટલાં બધાં વાવાઝોડાં કેમ આવી રહ્યાં છે?

ભારતીય હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે કે બંગાળની ખાડીમાં રચાયેલું વાવાઝોડું અક્વાન આવતીકાલે (19 નવેમ્બર) સાંજ સુધીમાં ખૂબ જ તીવ્ર ચક્રવાતી તોફાનમાં ફેરવાઈ શકે છે.
આ કારણે, ચેન્નાઈ પ્રાદેશિક હવામાન કેન્દ્રે ચેતવણી આપી છે કે ચેન્નાઈ અને તિરુવલ્લુર જિલ્લામાં ભારે વરસાદની શક્યતા છે.
ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા 18 નવેમ્બરના રોજ સવારે 5:30 વાગ્યે જાહેર કરાયેલા અહેવાલ અનુસાર, દક્ષિણ-મધ્ય બંગાળની ખાડી અને તેની આસપાસના પશ્ચિમ-મધ્ય બંગાળની ખાડી વિસ્તારમાં સ્થિત વાવાઝોડું 'અક્વાન' છેલ્લા 6 કલાકમાં પ્રતિ કલાક 3 કિમીની ગતિએ ઉત્તર-ઉત્તરપશ્ચિમ દિશામાં ખૂબ ધીમે આગળ વધ્યું છે અને વધુ તીવ્ર બનીને અત્યંત ગંભીર ચક્રવાતી તોફાનમાં પરિવર્તિત થયું છે.
વાવાઝોડાનું કેન્દ્ર ચેન્નાઈથી આશરે 580 કિમી પૂર્વમાં, શ્રીલંકાના ત્રિનકોમલીથી 650 કિમી ઉત્તર-પૂર્વમાં, આંધ્ર પ્રદેશના મસુલીપટ્ટણમથી 610 કિમી દક્ષિણ-પૂર્વમાં, વિશાખાપટ્ટણમથી 610 કિમી દક્ષિણ-દક્ષિણપૂર્વમાં અને ઓડિશાના ગોપાલપુરથી 730 કિમી દક્ષિણમાં સ્થિત હતું.
બંગાળની ખાડીમાં આટલાં બધાં વાવાઝોડાં કેમ આવી રહ્યાં છે?

હવામાન વૈજ્ઞાનિકોએ બીબીસીને જણાવ્યું કે આંધ્ર પ્રદેશમાં એક પછી એક ત્રણ ગંભીર વાવાઝોડાં આવવા પાછળ કેટલાંક મહત્ત્વપૂર્ણ હવામાન સંબંધિત કારણો છે. ઑક્ટોબર 2026ના અંતથી લઈને નવેમ્બર 2026ના મધ્ય સુધીમાં બંગાળની ખાડીમાં સતત ત્રણ વાવાઝોડાં સર્જાયાં હતાં.
અર્નબ વાવાઝોડું 27 ઑક્ટોબરના રોજ આંધ્ર પ્રદેશના તટ સાથે અથડાયું હતું. તેના પછી મુરાસુ વાવાઝોડું 2-3 નવેમ્બરના દરમિયાન નેલ્લોર અને નરસાપુરમ વચ્ચે તટ પાર કરીને આગળ વધ્યું હતું.
હવે તાજેતરનું અક્વાન વાવાઝોડું રચાયું છે. હવામાન વિભાગના અનુમાન પ્રમાણે તે 19-20 નવેમ્બરના દરમિયાન આંધ્ર પ્રદેશમાં નેલ્લોર અને વિશાખાપટ્ટણમ વચ્ચે તટ પાર કરી શકે છે.
એક પછી એક ત્રણ વાવાઝોડાં સર્જાવા પાછળ કોઈ એક જ કારણ નથી. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે તેની રચના અને અનુક્રમે સર્જાવા પાછળ વિવિધ હવામાન પરિસ્થિતિઓ જવાબદાર છે.
End of સૌથી વધારે વંચાયેલા સમાચાર
તમારા કામની સ્ટોરીઓ અને મહત્ત્વના સમાચારો હવે સીધા જ તમારા મોબાઇલમાં વૉટ્સઍપમાંથી વાંચો
વૉટ્સઍપ ચેનલ સાથે જોડાવ
Whatsapp કન્ટેન્ટ પૂર્ણ
એયુ હવામાન વિભાગના નિવૃત્ત પ્રોફેસર રામકૃષ્ણએ જણાવ્યું કે તેનાં મુખ્ય કારણોમાં બંગાળની ખાડીમાં અનુકૂળ સમુદ્ર સપાટીનું તાપમાન, પવનની દિશાઓ અને વાયુમંડલીય દબાણની પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
નિવૃત્ત પ્રોફેસર રામકૃષ્ણએ વાવાઝોડાંની આ શ્રેણી પાછળનાં કારણો સમજાવ્યાં છે.
1. ગરમ સમુદ્ર:
સમુદ્રમાંથી મળતી ગરમી અને ભેજ વાવાઝોડાં માટે ઈંધણનું કામ કરે છે. જ્યારે બંગાળની ખાડીમાં સમુદ્ર સપાટીનું તાપમાન ઊંચું હોય છે, ત્યારે પાણી વધુ બાષ્પીભવન થાય છે અને વાયુમંડળમાં વધુ ભેજ પ્રવેશે છે. આ નીચા દબાણની પ્રણાલીઓને વધુ મજબૂત બનવામાં મદદ કરે છે. અલ નીનોની પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં હાલનાં વાવાઝોડાં માટે આ એક મુખ્ય કારણ છે.
2. ઉત્તર-પૂર્વ ચોમાસાનો પ્રભાવ:
ઑક્ટોબરથી ડિસેમ્બરનો સમય બંગાળની ખાડીમાં વાવાઝોડાંની રચના માટે અનુકૂળ ગણાય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ઉત્તર-પૂર્વ ચોમાસું સક્રિય રહે છે. બંગાળની ખાડીમાં પવનોની ગતિ, ભેજ અને નીચા દબાણની પ્રણાલીઓ સાથે મળીને વાવાઝોડાંની રચના માટે અનુકૂળ સ્થિતિ ઊભી કરે છે.
3. અલ નીનોની અસર:
આ વખતે ધ્યાનમાં લેવા જેવી ખાસ બાબત અલ નીનો છે. અલ નીનોની પરિસ્થિતિ દરમિયાન કેટલાક કિસ્સાઓમાં ઉત્તર-પૂર્વ ચોમાસું વધુ સક્રિય બની શકે છે. તેના કારણે દક્ષિણ ભારતમાં વધુ વરસાદ પડી શકે છે અને બંગાળની ખાડીમાં હવામાન પ્રણાલીઓ વધુ સક્રિય બની શકે છે. જોકે, વાવાઝોડાંની આ શ્રેણી માટે માત્ર અલ નીનોને જ જવાબદાર ગણાવી શકાય નહીં, પરંતુ તે પણ એક કારણ છે.
4. વાયુમંડળમાં અનુકૂળ પવન પ્રવાહ:
જ્યારે સમુદ્ર પર નીચા દબાણની પ્રણાલી રચાય છે, ત્યારે ઉપરના વાયુમંડળમાં પવનની દિશા અને ગતિ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે. જો વર્ટિકલ વિન્ડ શિયર (ઊભી દિશામાં પવનના વેગમાં તફાવત) ઓછો હોય, તો તોફાન વધુ મજબૂત બનવાની શક્યતા રહે છે. આવી પરિસ્થિતિઓ અનુકૂળ હોય ત્યારે નીચા દબાણની પ્રણાલી ગંભીર તોફાનમાં વિકસી શકે છે.
5. સતત નવા દબાણ વિસ્તારોની રચના:
એક વાવાઝોડું તટ પાર કરી જાય પછી બંગાળની ખાડી અથવા અન્ય કોઈ સમુદ્રનું હવામાન સંપૂર્ણપણે શાંત થઈ જાય એવું જરૂરી નથી. ફરીથી નવું નીચા દબાણનું ક્ષેત્ર રચાઈ શકે છે. જો સમુદ્ર અને હવામાનની અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ યથાવત રહે, તો બીજું વાવાઝોડું પણ રચાઈ શકે છે.
શું ભૂતકાળમાં પણ એક પછી એક વાવાઝોડાં આવ્યાં છે?
એક જ મહિનામાં ત્રણ વાવાઝોડાં... બંગાળની ખાડીમાં શું બદલાઈ રહ્યું છે? આ મુદ્દે નૅશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઓશનોગ્રાફી, વિશાખાપટ્ટણમ ક્ષેત્રના ભૂતપૂર્વ નિર્દેશક ડૉ. કેએસએન મૂર્તિએ બીબીસી સાથે વાત કરી હતી.
આંધ્ર પ્રદેશે 1976 અને 1987માં પણ એક મહિનાના ગાળામાં ત્રણ વાવાઝોડાંનો સામનો કર્યો હતો. આ બન્ને વર્ષો અલ નીનો સાથે જોડાયેલાં હતાં.
2013માં પણ પાંચ વાવાઝોડાં રચાયાં હતાં. જોકે, 2013માં અલ નીનોની સ્થિતિ નહોતી. તે વર્ષને તટસ્થ (ન્યુટ્રલ) અલ નીનો વર્ષ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
નવેમ્બર 1976માં શું બન્યું હતું...
1. મચિલીપટ્ટનમ વાવાઝોડું (3-6 નવેમ્બર):
તે 4 નવેમ્બરની રાત્રે મચિલીપટ્ટનમના ઉત્તર ભાગે તટ સાથે અથડાયું હતું. કૃષ્ણા જિલ્લામાં પાક અને મકાનોને નુકસાન થયું હતું. તે સમયના અહેવાલ મુજબ 18 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.
2. કવલી વાવાઝોડું (15-17 નવેમ્બર):
તે 16 નવેમ્બરની મધરાત્રે નેલ્લોર અને કવલી વચ્ચે તટ સાથે અથડાયું હતું. નેલ્લોર જિલ્લાના કવલી અને કોવ્વુર વિસ્તારોમાં ભારે નુકસાન થયું હતું. આશરે 30 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.
3. ત્રીજું વાવાઝોડું (22-29 નવેમ્બર):
તે દક્ષિણ આંધ્ર પ્રદેશના તટ પર આગળ વધ્યું હતું. 25 નવેમ્બરે તે મદ્રાસ નજીક પહોંચ્યું અને ત્યારબાદ દિશા બદલીને ઉત્તર-પૂર્વ તરફ આગળ વધ્યું હતું. નેલ્લોર સહિત અનેક જિલ્લાઓમાં ભારે વરસાદ અને પૂર આવ્યા હતા.
1987ના 28 દિવસોમાં શું બન્યું હતું...
- તે વખતે પણ ત્રણ વાવાઝોડાંએ આંધ્ર પ્રદેશને અસર કરી હતી.
- 15-16 ઑક્ટોબર: વાવાઝોડું ઓંગોલે નજીક તટ સાથે અથડાયું હતું.
- 2-3 નવેમ્બર: ગંભીર વાવાઝોડું નેલ્લોર નજીક તટ સાથે અથડાયું હતું.
- 12-13 નવેમ્બર: વધુ એક ગંભીર વાવાઝોડું ગુન્ટૂર જિલ્લાના દક્ષિણમાં મચિલીપટ્ટનમ નજીક તટ સાથે અથડાયું હતું.
- 2013માં મેથી ડિસેમ્બર દરમિયાન બંગાળની ખાડીમાં પાંચ વાવાઝોડાં રચાયા હતા.
- વિયારુ - 10 થી 16 મે
- ફાઇલિન - 8 થી 14 ઑક્ટોબર
- હેલેન - 19 થી 23 નવેમ્બર
- લેહાર - 23 થી 28 નવેમ્બર
- ઓર્સ - 6 થી 13 ડિસેમ્બર
બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન





























