O‘zbekistonda Xalq qabulxonalari "pochtalon"ga aylanib qoldimi?
Surat manbasi, rasmiy
Bir muammoni hal qilish uchun fuqaro davlat idorasiga necha marta murojaat qilishi kerak? Qonunchilik nuqtai nazaridan, murojaat belgilangan muddatda ko‘rib chiqilishi va masala bir yoki ikki murojaat bilan hal bo‘lishi lozim. Ammo amaliyot boshqacha manzarani ko‘rsatmoqda.
Prezident Xalq qabulxonasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning dastlabki besh oyida Toshkent shahridan 48 mingdan ortiq murojaat kelib tushgan.
Surat manbasi, Rasmiy
Ayrim fuqarolar bir masala yuzasidan bir necha bor murojaat qilishga majbur bo‘lgan. Xususan, 2779 nafar fuqaro bitta muammo bo‘yicha o‘n martagacha, 65 nafar fuqaro esa 25 martadan ortiq murojaat yo‘llagan.
Takroriy murojaatlar soni esa o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 142 foizga oshgan.
Bu raqamlar ortidan bir savol tug‘iladi: nega fuqarolar bir xil muammo bilan qayta-qayta murojaat qilishga majbur bo‘lmoqda?
Ishonchning tushishi va ijtimoiy tarmoqlardagi e’tirozlar
Avvalroq Bi-bi-si ayni mavzudagi video lavhani ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qilgan edi. Ushbu videoning izohlaridagi muhokamalarga qaraganda, aholining ayrim davlat idoralari va murojaatlar bilan ishlash tizimiga bo‘lgan ishonchi pasayganini ko‘rish mumkin.
Foydalanuvchilarning fikricha, Xalq qabulxonalari ayrim holatlarda muammoni hal qiluvchi institut emas, balki murojaatlarni bir idoradan boshqasiga yo‘naltiruvchi vositachi vazifasini bajarib qolmoqda. Natijada fuqarolar shikoyat qilgan masala yana o‘sha muammo kelib chiqqan tashkilotning o‘ziga qaytarilayotganini ta’kidlamoqda.
Ijtimoiy tarmoqlarda qoldirilgan izohlarda qabulxonalar faoliyatining samaradorligi, joylardagi ijrochilarning mas’uliyati va murojaatlarga munosabati haqida tanqidiy fikrlar ko‘p uchraydi.
Sudlar, huquqni muhofaza qiluvchi organlar va hokimiyatlar eng ko‘p tilga olinmoqda
Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, takroriy murojaatlarning katta qismi sud, ichki ishlar va mahalliy hokimiyat organlari faoliyati bilan bog‘liq.
Ijtimoiy tarmoqlarda fuqarolar yer, mulk, ma’muriy qarorlar va huquqiy bahslarga oid masalalar bo‘yicha yillab davom etayotgan jarayonlardan norozilik bildirmoqda. Ayrim murojaatchilar sud qarorlari yoki idoralar harakatsizligidan shikoyat qilsa, boshqalari huquqiy masalalarda teng munosabat ta’minlanmayotganini ta’kidlaydi.
Xususan, firibgarlik holatlari yuzasidan huquqni muhofaza qiluvchi organlarga qilingan murojaatlar bo‘yicha ham tanqidiy fikrlar bildirilgan. Bunday holatlar jamoatchilik orasida adolat va javobgarlik mexanizmlarining samaradorligi haqida savollar tug‘dirmoqda.
Aliment: Faqatgina huquqiy emas, ijtimoiy-iqtisodiy inqiroz
Surat manbasi, Rasmiy
Murojaatlar tarkibida aliment, qarz undirish va firibgarlik masalalari yetakchilik qilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan mart oyida o‘tkazilgan yig‘ilishda qayd etilishicha, Majburiy ijro byurosi tizimida aliment bo‘yicha 480 mingta ish mavjud. Shuningdek, o‘tgan yili Xalq qabulxonalariga aynan aliment masalasi bo‘yicha 70 ming murojaat kelib tushgan.
Davlat rahbari muammoning asosiy sabablaridan biri sifatida aliment to‘lovchilar orasida ishsizlar soni yuqoriligini ko‘rsatdi. Ma’lum qilinishicha, aliment to‘lashi lozim bo‘lgan 160 ming nafar fuqaro ishsiz hisoblanadi. Natijada ko‘plab ishlar yechimsiz qolmoqda.
Xalq qabulxonalari ayrim holatlarda muammoni hal qiluvchi institut emas, balki murojaatlarni bir idoradan boshqasiga yo‘naltiruvchi vositachi vazifasini bajarib qolmoqda.
"Aliment to‘lovchining rasmiy daromadi bo‘lmagani uchun murojaatlarning 30 foizi hal qilinmay qolgan. Aliment to‘lamadi degani, buning ortida qancha bola turibdi. Ularning sharoiti qanday? Nima uchun hokimlar aliment to‘lovchilarni qanchasining kasbi bor, lekin ishsiz, qanchasini o‘qitish kerak degan savol bilan bandlik bo‘limi va mahalla yettiligi oldiga aniq masala qo‘ymaydi? Hozirda aliment to‘lash kerak bo‘lgan 160 ming odam ishsiz. Hududda ishlar shunday tashkil qilinsa aliment bo‘yicha murojaatlar ikki karra kamayadi", - degan prezident yig‘inda.
Ekspertlar ham bandlik masalasi samarali hal etilmasa, aliment bilan bog‘liq murojaatlarni kamaytirish qiyin bo‘lishini ta’kidlaydi.
End of Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
Muammo kadrlardami yoki boshqaruvda?
Murojaatlarni qonuniy muddatlarda ko‘rib chiqmagan tashkilotlar ro‘yxatida Toshkent shahar uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish boshqarmasi hamda shahar hokimligi qayd etilgan.
Mutaxassislar bu holatning sabablari sifatida turli omillarni keltirmoqda. Ular orasida malakali huquqshunos kadrlar yetishmasligi, byurokratik yondashuvning saqlanib qolayotgani, shuningdek, masalalarning mazmunan emas, rasmiy tartibda ko‘rib chiqilishi kabi jihatlar ham bor.
Kuzatuvchilarning ta’kidlashicha, har qanday raqamli texnologiya yoki elektron tizim inson omilini to‘liq almashtira olmaydi. Murojaatlar bilan ishlashda mas’uliyat va hisobdorlik hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lib qolmoqda.
Surat manbasi, Rasmiy
Toshkent shahrida takroriy murojaatlar sonining 142 foizga oshishi shunchaki statistik ko‘rsatkich emas. Bu fuqarolarning davlat idoralaridan kutayotgan natija bilan amaldagi tajriba o‘rtasidagi tafovutni aks ettiruvchi muhim indikatordir.
Prezident ham Xalq qabulxonalari tizimini takomillashtirish zarurligini ta’kidlagan. Unga ko‘ra, Xalq qabulxonalarining ishlash tizimi eskirgan va "bu idorani odamlarning bugungi talabiga mos holda o‘zgartirish vaqti keldi".
Prezident tanqididan so‘ng, bir qator vazirliklar "Sayyor qabul"larni yo‘lga qo‘ydi. Ammo bu kabi tashabbuslar aholi bilan muloqotni kuchaytirishga qaratilgan bo‘lsa-da, mutaxassislar fikricha, asosiy e’tibor murojaatlarni qabul qilish emas, ularni natijali hal etishga qaratilishi lozim.
