«Кўрамиз, Путин нима деркин». Уиткофф Зеленский билан Ослодаги учрашув ортидан Россияга нима олиб келди?

Чоршанба куни АҚШ президентининг махсус вакили Стивен Уиткофф Украинадаги урушни тугатиш бўйича Россияда музокаралар ўтказиши керак. Унинг ташрифи Владимир Зеленский билан Ослода бўлиб ўтган учрашувнинг эртасига тўғри келмоқда. Хабарларга кўра, Украина президенти бу учрашувга янги таклифлар билан келган ва Уиткофф уларни Россия расмийларига етказиши режаланган.

Чоршанба куни эрталаб Россия президентининг махсус вакили Кирилл Дмитриев Уиткоффни Санкт-Петербургдаги Пулково аэропортида кутиб олди. ТАСС агентлиги хабарига кўра, у ердан автомобиллар карвони Константиновский саройига йўл олган.

Россия президентининг ёрдамчиси Юрий Ушаков маълум қилишича, Владимир Путин ва Уиткофф ўртасидаги учрашув куннинг биринчи ярмида мазкур саройда бўлиб ўтади.

Сешанба куни АҚШ президентининг махсус вакили Ослода Украина президенти билан музокара ўтказди. Учрашувда Норвегия бош вазири Йонас Гар Стёре ва Финляндия президенти Александр Стубб ҳам иштирок этди. Трампнинг яна бир махсус вакили ва куёви Жаред Кушнер саммитга видеалоқа орқали қўшилди.

«Тинчликка қандай эришиш бўйича аниқ таклифларимиз бор. Биз бу борада европалик ҳамкорларимиз билан ҳамжиҳатмиз, — деди Зеленский Ослодаги музокаралардан кейин ўтказилган матбуот анжуманида. — Америкаликлар бу таклифларни россияликларга етказишини истардик».

Зеленский Ослода Киев ҳамон Украина, АҚШ ва Россия президентлари иштирокида уч томонлама учрашув ўтказишга интилаётганини ҳам айтди. Унинг фикрича, бундай учрашувда энг мураккаб масалаларни, жумладан, ҳудудлар билан боғлиқ муаммоларни муҳокама қилиш мумкин. Кремл Путин Зеленский билан фақат Москвада учрашиши мумкинлигини бир неча бор билдирган. Бироқ Украина бу таклифни рад этмоқда.

«Муҳим таклифлардан бири — фақат давлат раҳбарларигина ҳал қила оладиган масалаларни ечиш учун уч томонлама саммит ўтказишга ўтиш. Стив эртага Россияга боради. Кўрамиз, Путин нима деркин», — деди Украина президенти.

Зеленский Ослода айнан қандай янги тинчлик ташаббуслари муҳокама қилинганига аниқлик киритмади.

Норвегия бош вазири Ослода «Европа ва АҚШ вакиллари иш олиб бораётган ва давлат раҳбарлари даражасидаги учрашувга йўл очиши мумкин бўлган таклифлар» муҳокама қилинганини тасдиқлади.

Сешанба куни Трамп ҳам бундай уч томонлама учрашув ўтказиш эҳтимолига муносабат билдирди. Журналистлар ундан Зеленский ва Путин тинчлик келишувини шахсан имзолаши керакми, деб сўрашди.

«Билмадим, менимча, уларнинг ҳатто бир хонада бўлиши ҳам шарт эмас. Буни бошқача йўл билан ҳам амалга ошириш мумкин. Уларнинг бир хонада бўлиши қийин. Мен учун бу қандай амалга оширилишининг аҳамияти йўқ», — деди Трамп.

Гап айнан қандай таклифлар ҳақида кетмоқда?

Ослодаги матбуот анжуманида Стёре янги тинчлик таклифларининг мазмунини очиқламади, бироқ улар қайси масалаларга тааллуқли эканини айтиб ўтди:

«Бугун биз Украина хавфсизлиги, урушдан кейинги иқтисодий тараққиёт режаси, ҳудудлар ва санкциялар, шунингдек, Европа хавфсизлигининг кенгроқ тизими билан боғлиқ масалаларни муҳокама қилдик».

Уиткофф матбуот анжуманида иштирок этмади. Анжуман қатнашчилари буни журналистлар олдига фақат давлат раҳбарлари чиққанлари билан изоҳлашди.

АҚШ маъмуриятидаги Би-би-си манбасининг билдиришича, Вашингтон Зеленскийнинг Уиткофф ва Кушнер билан музокараларини «самарали ва конструктив» деб баҳолаган.

«Украина янги ғоя ва таклифларни илгари сурди, улар атрофлича муҳокама қилинди. Томонлар Россия билан музокараларда ўзаро мувофиқлаштирилган ёндашув бўйича позицияларни келишиб олиш ва дипломатик жараённи олға силжитиш борасида сезиларли ютуққа эришди», — деди америкалик расмий Би-би-сига.

Сўнгги икки йил давомида Уиткофф ва Кушнер Россияга бир неча бор ташриф буюрди. Уларнинг охирги ташрифи сентябр бошида бўлиб ўтди. Шундан сўнг АҚШ президентининг ҳар икки махсус вакили илк бор Киевга борди. Кейинроқ Трамп ва Путин телефон орқали мулоқот қилиб, урушни тугатишнинг эҳтимолий йўлларини муҳокама қилди.

Бироқ шунча дипломатик саъй-ҳаракатларга қарамай, тинчликка эришиш йўлида ҳозирча бирор сезиларли натижага эришилмади.

Россия Украина қўшинларини Донбассдан, ҳатто ўзи босиб ола олмаган ҳудудлардан ҳам олиб чиқишни талаб қилишда давом этмоқда. Украина буни мутлақо номақбул деб ҳисоблайди ва сўнгги ойларда Россия босиб олган айрим ҳудудларни озод қилишга муваффақ бўлганини билдирмоқда.

Би-би-сининг Москвадаги мухбири Стив Розенберг таъкидлашича, Путиннинг сўнгги чиқишлари ва баёнотларидан Россия раҳбари муросага тайёр эмаслиги ва урушни давом эттиришни истаётгани яққол кўриниб турибди.

Россия расмийлари босқиндан кўзланган барча мақсадларга эришиш ниятида эканини бир неча бор билдирган. Москва бу мақсадлар қаторига нафақат ҳудудий масалаларни, балки Украина томонидан сиёсий ён беришларни ҳам киритган. Жумладан, рус тилининг мақомини ўзгартириш, НАТОга аъзо бўлишдан воз кечиш ва Москва патриархатига алоқадор Украина православ черковининг мақоми билан боғлиқ талаблар ҳам шулар жумласидандир.

Дизел ёқилғиси сабаб АҚШ ва Украина муносабатларининг кескин совуқлашиши

Ослодаги учрашув Зеленский ва Трамп ўртасидаги муносабатлар кескин совуқлашган бир пайтда бўлиб ўтди. Бунга Вашингтоннинг Россия дизел ёқилғисини жаҳон бозорига етказиб бериш бўйича битим тузиш қарори, шунингдек, Трампнинг марҳум сенатор Линдси Грэм номи билан аталган қонунда назарда тутилган Россияга қарши янги санкцияларни жорий этишдан бош тортгани сабаб бўлди.

Ўз навбатида, Украина АҚШнинг бундай ҳужумларни тўхтатиш ҳақидаги такрорий чақириқларига қарамай, Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига зарбалар беришда давом этди.

Вашингтон бундай ҳужумларни вақтинча тўхтатиш жаҳон бозорида дизел ёқилғиси нархининг пасайишига ёрдам беришини таъкидламоқда. Бироқ экспертлар ва Украина расмийлари нефт ва нефт маҳсулотлари АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши сабаб қимматлашганини айтмоқда.

Киев Россиянинг нефт инфратузилмасига ҳужумларни бир неча кунга тўхтатган эди. Бироқ Москва Украина энергетика иншоотларини атайлаб нишонга олишда давом этгач, бу ҳужумлар қайта бошланди.

Сўнгги икки ҳафта ичида Украина АҚШнинг ҳарбий ёрдами билан боғлиқ қатор муаммолар ҳақида хабар берди. Жумладан, Россиянинг ракета зарбалари ҳақида АҚШ томонидан олдиндан огоҳлантириш тизимида узилишлар, Starlink сунъий йўлдош интернети фаолиятига чекловлар ва Patriot ҳаво мудофааси тизимлари учун ракеталар етказиб беришда кечикишлар кузатилган.

Доналд Трамп ҳам Зеленскийга нисбатан бир неча бор кескин баёнотлар берди. Жумладан, у Украина президентини урушни тугатишни истамаётганликда айблади ва Украинага музокара олиб бора оладиган бошқа одамни топишни таклиф қилди.

Томонлар Зеленскийнинг Ослода Уиткофф ва Кушнер билан ўтказган музокараларини жуда ижобий баҳолади. Бироқ Американинг Axios нашри манбаларининг хабар беришича, музокаралар давомида Кушнер Украинадан Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига зарбаларни тўхтатишни талаб қилишда давом этган.

Axios мақоласида айтилишича, Кушнер Киев бундай ҳужумларни тўхтатишга рози бўлиши кераклигини яна бир бор қатъий таъкидлаган. «Жаред жуда очиқ гапирди», — деб ёзади нашр. Axios маълумотига кўра, Вашингтон АҚШ билан дизел ёқилғиси бўйича битим тузилганидан сўнг Путин муросага кўпроқ мойил бўлишига умид қилмоқда.

Ослодаги матбуот анжуманида Зеленский Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига зарбалар бериш масаласига шундай муносабат билдирди:

«Биз турли вариантларни таклиф қилдик. Агар Россия бизнинг энергетика секторимизга зарба беришни тўхтатса, биз ҳам Россия энергетика секторининг муҳим ва нозик объектларига зарба бермасликка тайёрмиз. Путин „йўқ“ деди, аммо биз ечим излашда давом этяпмиз».

Душанба куни Украина президенти, агар АҚШ Киевни шу муддат давомида Patriot ҳаво мудофааси тизимлари учун етарли миқдордаги ракеталар билан таъминласа, Украина Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига зарбаларни 30 кунга тўхтатиши мумкинлигини айтган эди.