Демократлар АҚШ сиёсий харитасини ўзгартирди: Абдул Ал-Сайид Сенатга йўл олмоқда.

CBS маълум қилишича, Мичиган штатидан Сенат ўрни демократ Абдул Ал-Сайидга насиб этиши кутилмоқда. Бироз аввал ғалабасини эълон қилар экан, Эл-Сайид тарафдорларига шундай деди, - "Сиз энг кутилмаган номзодлардан бирига ишонч билдирдингиз... Мичиган, сизга хизмат қилишни интизорлик билан кутяпман".

Ал-Сайид АҚШ Сенатида хизмат қиладиган биринчи мусулмон сенаторга айланади.

Демократлар Трампнинг сиёсий харитасини парчалаб ташлаган тарихий тун

BBC Шимолий Америка бўйича мухбири Энтони Зурчер ёзишича, Демократлар Доналд Трампнинг сиёсий харитасини парчалаб ташлаган ва Америка сиёсатига келгуси йиллар давомида таъсир кўрсатадиган тунни яратди.

Ўнлаб йиллар давомида ишончли тарзда республикачиларга овоз бериб келган штатларда, Канзас ҳолатида эса қарийб бир асрдан буён, Сенат сайловларида қатор йирик ғалабаларга эришилгани натижасида мамлакат бўйлаб кўк рангли сиёсий тўлқин ёйилди ва республикачиларни ҳокимиятдан суриб чиқарди.

Президент Доналд Трампнинг иккинчи муддати ярмига етганда, демократлар энди Ваколатчилар палатаси устидан ҳал қилувчи назоратга эга бўлди ва Сенатдаги кўпчиликни ҳам қайтариб олди.

Бу уларга Трампнинг кун тартибини тўсиб қўйиш ва унинг маъмурияти фаолияти юзасидан терговлар бошлаш имконини беради. Шунингдек, тарихдаги учинчи импичмент уриниши ҳам эҳтимолдан холи эмас.

2025 йил январда Трамп Оқ уйга қайтиб, Конгресс устидан ягона республикачи назоратни тиклаганидан кейинги ойларда бундай натижани камчилик тасаввур қила олган эди.

Бироқ демократлар Техас, Мэн, Канзас, Огайо ҳамда Шимолий ва Жанубий Каролинадаги ғалабалари билан сиёсий тенгламаларни ўзгартириб юборди.

Сенатда демократлар камида олтита ўринни республикачилардан тортиб олди ва қулай тарзда кўпчиликни таъминлади.

Адам Ҳэмилтон Канзасда ғалаба қозонди. Бу штатда сўнгги марта демократ сенатор қарийб 100 йил аввал, Буюк депрессия даврида сайланган эди.

Жеймс Таларико Техас Сенати сайловида республикачи Кен Пэкстонни мағлуб этди ва демократларнинг штат миқёсидаги сайловлардаги 38 йиллик мағлубиятлар сериясига нуқта қўйди.

Жанубий Каролинада Энни Эндрюс сенатор Линдси Грэмнинг вафотидан кейин лавозимга тайинланган унинг синглиси Дарлин Грэмни мағлуб этди. Бир неча ой аввалгача таҳлилчиларнинг деярли ҳеч бири бу ўринни баҳсли деб ҳисобламаган эди.

Беш муддат хизмат қилган республикачи Сюзан Коллинз Мэн Сенати сайловида демократ Трой Жексонга ютқазганини тан олди.

Паралимпиячи Жош Турек нафақага чиқаётган республикачи сенатор Жони Эрнст эгаллаб турган Айова Сенати ўрнини демократлар фойдасига бурди. Шунингдек, демократлар Огайодаги Сенат ўрнини ҳам республикачилардан тортиб олди. Бу Шеррод Брауннинг Жон Ҳюстед устидан қайтиш ғалабаси билан таъминланди.

Шу билан бир пайтда, демократ Абдул Ал-Сайид Мичигандаги кескин кураш кечган Сенат сайловида республикачи Майк Роджерсни мағлуб этиш арафасида эди.

Бу республикачилар учун сайлов кечасидаги ягона йўқотиш эмасди.

Қатъий республикачи деб ҳисобланган Техас губернаторлик сайловида ҳам яна бир улкан натижа кузатилди.

Демократ номзод Жина Инохоса амалдаги республикачи губернатор Грег Эбботтни мағлуб этди. Жорий йил бошида Эбботт аниқ фаворит сифатида кўрилган эди.

Демократлар Айова, Огайо ва Жоржия штатларидаги губернаторлик сайловларида ҳам ғалаба қозонди. Жоржия эса илк қора танли аёл губернаторни сайлаган ҳолда тарих яратди.

Шу билан бирга, партия 2022 йилдан буён илк марта Ваколатчилар палатасида кўпчиликни қўлга киритди.

Тахминларга кўра, демократлар палатада 245 ўринга, республикачилар эса 166 ўринга эга бўлади.

Демократлар Техас, Шимолий Каролина, Пенсилвания, Айова, Кентукки ва Колорадо каби штатларда Ваколатчилар палатаси ўринларини республикачилардан тортиб олди. Шунингдек, Виржиния ва Индианада ҳам ютуқларга эришиш арафасида эди.

Жанубий штатлардаги қора танли демократ сайловчилар рекорд даражада фаол қатнашди ва бу партиянинг ғалабасига ҳисса қўшди. Шу билан бирга, 2024 йилда Трампнинг президентлик ғалабасини таъминлашга ёрдам берган испан тилида сўзлашувчи сайловчилар яна демократлар томонга қайтди.

Демократлар Техас ва Мексика чегараси бўйлаб жойлашган, аҳолисининг аксарияти испан тилида сўзлашувчилардан иборат бўлган барча учта конгресс округида ғалаба қозонди.

Испан тилида сўзлашувчи сайловчилар Флоридадаги айрим Ваколатчилар палатаси ўринларини ҳам демократлар қўлида сақлаб қолишга ёрдам берди. Республикачилар бу ўринларни округ чегараларини қайта чизиш орқали қўлга киритишга уринган эди.

Аслида, ўтган йили ойлар давомида сарлавҳаларда бўлган конгресс округларини қайта белгилаш бўйича сиёсий курашлар республикачилар учун кутилган натижани бермади.

Техасда улар янги чегаралар орқали ўз партияси учун бешта қўшимча ўрин олишга умид қилган эди. Аммо сешанба куни улар ҳатто бир ўринни бой бериши мумкин бўлди.

Консерваторлар учун ягона тасалли шундаки, Флорида штати умумий ҳисобда ҳали ҳам ўнг қанотга мойиллигини сақлаб қолган кўринади.

Республикачи сенатор Эшли Муди қисқа фарқ билан қайта сайланди. Шунингдек, конгрессмен Байрон Доналдс Флорида тарихидаги биринчи қора танли губернатор этиб сайланди.

Республикачилар Вермонт ва Ню-Ҳэмпширдаги губернаторлик лавозимларини ҳам сақлаб қолишга муваффақ бўлди. Аммо ижобий натижалар жуда кам эди.

Фақат икки йил аввал Трамп овозларнинг 48 фоизини олиб президентлик сайловида ғалаба қозонган ва бунга сайловчилар мандати сифатида қараган эди.

Шундан кейин у савдо ва миграция соҳасидаги кўпчиликка маъқул келмаган сиёсатларни илгари сурди, шунингдек, Америка жамоатчилигининг аксар қисми қарши бўлган Эрон урушига қўл урди.

Сешанба куни сайловчилар унга узоқ вақт эсдан чиқмайдиган даражада қаттиқ сиёсий зарба берди.

Бу натижалар АҚШ-Россия муносабатлари учун нимани англатади?

BBCнинг Россия бўйича муҳаррири Стив Розенберг таъкидлашича, Кремл оралиқ сайловлар натижаларига қарамай, Вашингтоннинг Россия сиёсатида кескин ўзгариш бўлишини кутмаётганга ўхшайди. Унинг ёзишича, Путин матбуот котиби Дмитрий Песков душанба куни "Президент Трамп ўз муддати охиригача президент бўлиб қолади ва ташқи сиёсатини амалга оширишда давом этади", деган.

Розенберг фикрича, Трамп Москва истаган барча мақсадларни амалга оширмаган бўлса-да, унинг ташқи сиёсати Кремл учун бир қатор ижобий натижалар берди. Хусусан, АҚШ президенти Россияга қарши айрим санкцияларни музлатди, Россия дизелини сотиб олишга розилик билдирди ҳамда Украина президенти Владимир Зеленскийни Россия раҳбари Владимир Путинга нисбатан кўпроқ танқид қилди.

Бироқ, Розенберг қайд этганидек, Россиянинг "Независимая газета" нашри агар республикачилар Конгресс устидан назоратни йўқотса, Доналд Трамп "демократлар бошлаган кўплаб терговлар ботқоғига ботиб қолиши" ва шу сабабли ўзи муҳим деб ҳисоблайдиган сиёсатни, жумладан Россияга доир ташаббусларни ҳам илгари суриши қийинлашишини тахмин қилган.

Абдул Ал-Сайид ким ва у қандай қилиб Сенат пойгасининг марказига чиқди?

BBC News Жаҳон хизматидан Фернандо Дуарте ёзишича, ҳеч қачон сайланадиган лавозимда ишламаган шифокор Ал-Сайид мамлакатдаги энг кескин рақобатли сайлов пойгаларидан бирининг марказида турган. Сайловолди кампанияси сўнгги кунларида вазият янада қизганди: у Демократик партия номзодлиги учун курашда оз фарқ билан мағлуб этган ҳамкасби Ҳейли Стивенс республикалик номзод Майк Рожерсни қўллаб-қувватлашини эълон қилди.

Ал-Сайид 1 ноябр, якшанба куни журналистларга шундай деди, - "Бу 10 миллион аҳоли яшайдиган штат ва улар ҳукуматидан анча яхшироғига лойиқ. Мен сизлар гапираётган икки киши эмас, қолган 9 миллион 999 минг 998 нафар одамга кўпроқ эътибор қаратяпман".

1984 йили Детройт шаҳри атрофидаги Рочестер-Ҳиллзда туғилган Ал-Сайид ота-онаси уч ёшида ажрашганидан кейин отаси ва ўгай онаси Жаклин Жонсон қўлида вояга етган. У Мичиган университети ва Колумбия университетида тиббиёт соҳасини ўқиб, эпидемиология бўйича ихтисослашган.

Унинг 2015 йили Детройт соғлиқни сақлаш департаменти ижрочи директори этиб тайинланиши мамлакат миқёсида кенг ёритилган эди. Уч йил ўтиб, Ал-Сайид Мичиган губернаторлиги учун сайловда иштирок этди. У Демократик партия праймеризида иккинчи ўринни эгаллади, аммо кейинчалик икки муддат губернатор бўлган Гретчен Уитмерга 20 фоиздан ортиқ фарқ билан мағлуб бўлди.

Уитмер 2026 йилги Сенат сайлови учун Демократик партия праймеризида Стивенсни қўллаб-қувватлаган эди, аммо Ал-Сайид номзодликни қўлга киритганидан буён унинг сайлов кампаниясини очиқчасига қўллаб-қувватлади.

Ал-Сайид сенатор Берни Сандерс ва конгресс аъзоси Александрия Окасио-Кортес каби илғор сиёсатчиларнинг қўлловидан баҳраманд бўлди. Бироқ АҚШнинг собиқ президенти Барак Обама каби нисбатан мўътадил демократлар ҳам унинг кампаниясини қўллаб-қувватлаган, чунки Мичигандаги сайловда ғалаба қозониш партиянинг АҚШ Сенати устидан назоратни қўлга киритиш режалари учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга эди.

Ал-Сайид чап қанот сиёсий платформаси асосида кампания олиб борди. Унда Исроилга берилаётган АҚШ ҳарбий ёрдамини танқид қилиш миллиардлар эгаларини умумий тиббий хизматни молиялаштириш учун кўпроқ солиқ тўлашга мажбур қилиш каби масалалар билан бир қаторда муҳим ўрин эгаллайди.

"Солиқ тўлаш ва бу маблағлар сиз ва фарзандларингиз учун сарфланишига ишониш шунчалик қийин бўлмаслиги керак. Бу пуллар бошқа биров ва унинг фарзандларига бомба ташлаш учун эмас, сиз учун ишлатилиши лозим", деди Ал-Сайид 29 октябр, пайшанба куни бўлиб ўтган сайловолди митингида тарафдорларига мурожаат қилиб.

Шунингдек, у 2023 йил 7 октябрда ҲАМАС бошчилигидаги ҳужумлардан кейин Исроилнинг Ғазодаги ҳарбий амалиётини геноцид деб атаган. Исроил бу айбловни кескин рад этади. Ал-Сайид яна Исроил босиб олган Ғарбий соҳил ҳудудида апартеид сиёсати юритаётганини ҳам таъкидлаган.

Ал-Сайиднинг ҳарбий ёрдамга қарши позицияси фақат Тел-Авив билан чекланмайди. 42 ёшли сиёсатчи тез-тез АҚШ солиқ тушумлари «мактаблар қуриш ва имкониятлар яратиш учун сарфланиши, одамларга бомба ташлаш учун хорижга юборилмаслиги керак», деб таъкидлаб келади.

"Мен умуман олганда хорижий армияларни молиялаштиришимиз керак, деб ўйламайман", - деди Ал-Сайид 28 октябр, чоршанба куни. "Бу нафақат Исроилга, балки Мисрга, Саудия Арабистонига, Қатарга ва Бирлашган Араб Амирликларига ҳам тегишли".

Шунга қарамай, АҚШ президенти Доналд Трамп мисрлик муҳожирлар фарзанди бўлган Ал-Сайидни "террорчилар тарафида туришда" айблади.

Вице-президент Жей Ди Вэнс эса 15 октябр куни Майк Рожерснинг сайловолди йиғилишида шундай деди, - "Сиз оғзини юмиб, унга ҳамма нарсани берган мамлакатга бироз миннатдорлик билдириши керак бўлган айёрчадан кўра яхшироқ вакилга лойиқсиз".

Майк Рожерс эса Трампнинг изоҳларидан маълум даражада узоқлашган ҳолда, Ал-Сайид кампаниясини радикал ва экстремистик ташкилотлар билан боғлиқ донорлардан молиявий ёрдам олишда айблади.

Республикачилар Ал-Сайидни Мисрдаги энг йирик ва энг қадимий исломий ташкилот ҳисобланган, 2011 йилдаги "Араб баҳори" қўзғолонидан кейин бир муддат ҳокимият тепасига келган "Мусулмон биродарлар" ҳаракати билан алоқадорликда ҳам айбламоқда. Ал-Сайид бундай алоқаларни рад этса-да, рақиблари унинг 2012 йилда Исломчи президент Муҳаммад Мурсини "оммавий ахборот воситалари ва полиция тизимини имкон қадар тезроқ тозалашга" чақирган очиқ мактубни имзолаганини эслатди.

Ал-Сайид сўл қарашдаги шарҳловчи Ҳасан Пайкер билан алоқалари учун ҳам танқид қилинган. Пайкер бир вақтлар АҚШ "11 сентябр ҳужумларига лойиқ эди" деган фикрни билдирган. Шунингдек, ўтган август ойида Ал-Сайид Детройтдаги синагогага қилинган зўравон ҳужум сабаблари ҳақида араб америкалик шахс хусусида айтган фикрлари учун Мичигандаги яҳудий жамоасидан узр сўради.

Jewish Insider нашрининг баҳолашича, Ал-Сайиднинг номзодлиги Мичигандаги яҳудий сайловчилар овозини иккига бўлиб юборган. Тарихан демократларни қўллаб-қувватлаб келган мазкур сайловчиларнинг бир қисми республикачи номзод томонга оғиши мумкинлиги ҳақида жамоат етакчиларига таяниб нашр хабар берган.

Шу билан бирга, сайлов кампанияси давомида Ал-Сайид ўз садоқати АҚШ Конституциясига қаратилганини таъкидлаб келди ва сайловчиларни уни келиб чиқишига қараб эмас, балки таклиф этаётган сиёсатлари ва дастури асосида баҳолашга чақирди.

"Менинг исмим ёки эътиқодим одамлар бензин ёки озиқ-овқат харид қила олмаётганининг, шифокор қабулига ёзила олмаётганининг ёки нафас олаётган ҳавоси ҳамда ичаётган сувидан хавотирда эканининг сабаби эмас", - деди у.

"Мен оддий америкаликдан бироз бошқачароқ ибодат қилишим мумкин, аммо биз бир хил нарсалар учун дуо қиламиз".