Трамп Россияга қарши айрим санкцияларни вақтинча тўхтатди. Қарор Зеленский билан тортишувлар кучайган пайтда қабул қилинди.

Доналд Трамп Украина президенти Владимир Зеленский билан зиддият кучайиб бораётган бир пайтда, кучга киришига икки кун қолган Россияга қарши кўплаб санкциялар амалини вақтинча тўхтатди.

Ушбу санкциялар АҚШ Конгресси томонидан қабул қилиниб, сентябр ойида Трамп томонидан имзоланиб қонунга айлантирилган эди.

Бироқ жума куни кечқурун АҚШ президенти айрим санкцияларни тўхтатиб туриш АҚШнинг "миллий манфаатлари"га мос келишини айтган ижро фармонини чиқарди. Бу қарор АҚШ қонунчилари томонидан кескин танқид қилинди.

Вашингтон ва Киев ўртасидаги муносабатлар ўтган ҳафта АҚШ Россия дизелини импорт қилиш бўйича баҳсли келишув тузганидан кейин ёмонлашди.

Шундан сўнг Украина Трамп маъмурияти муҳим ҳарбий ёрдамни чеклаётганини маълум қилди.

Трамп ва Зеленский шундан буён бир-бирига нисбатан кескин баёнотлар бериб келмоқда.

Украина президенти ЕИ саммитида нутқ сўзлар экан, "ҳақиқий етакчилар" орасида бўлиш яхши эканини таъкидлади. Бу Трамп Зеленскийни Россия президенти Владимир Путинга қараганда "муомала қилиш қийинроқ" деб атаганидан кейин янгради.

АҚШнинг янги санкциялар тўғрисидаги қонуни Россия иқтисодига босим ўтказишни кўзда тутади. Қонун Трампга Россия нефти ва газининг энг йирик харидорлари ҳисобланган давлатлардан, айниқса Хитой ва Ҳиндистондан АҚШга келадиган маҳсулотларга 100 фоизгача бож жорий этиш ваколатини берган.

Қонунда Путинни ҳам ўз ичига олган юқори лавозимли россиялик амалдорларга, шунингдек Россия молия муассасаларига ва Москванинг мавжуд эмбарголарни айланиб ўтиш учун фойдаланадиган "соя флот"ига қарши санкциялар ҳам назарда тутилган эди.

Бу қоидаларнинг кўпчилиги энди Трамп томонидан бекор қилинди.

Россия вакили Кирилл Дмитриев бу қарорни "муҳим ва ҳақиқатан ҳам тарихий воқеа" деб атади.

У X тармоғидаги постида мазкур санкциялар, аввало, АҚШ ва жаҳон бозорига "жиддий зарар" етказишини, иқтисодий ҳамкорлик эса ҳар икки мамлакат учун ҳам манфаатли эканини ёзди.

Виржиния штатидан конгрессмен Дон Бейерни ўз ичига олган демократлар жамоаси бу қарорни танқид қилди. Улар Трампни Москвага ён беришда ҳамда Киев ва Зеленскийдан юз ўгиришда айблади.

"Трампнинг Путинга навбатдаги ён бериши яна украиналик ҳамкорларимизга хиёнат бўлиб, Россиянинг ноқонуний тажовузкор уруши учун жазолашни кўзлаган қонунчиликнинг аниқ мақсадига зид келади", деб ёзди Бейер X тармоғида.

Бу қарор Украинада янада каттароқ норозиликка сабаб бўлиши мумкин. Зеленский узоқ вақтдан бери Россия урушни молиялаштириш учун фойдаланиши мумкин бўлган маблағларни чеклаш мақсадида қатъий санкциялар зарурлигини таъкидлаб келади.

Трамп аввалроқ АҚШда энергия нархларини пасайтириш мақсадида Россия дизелини импорт қилиш учун айрим АҚШ томонидан жорий этилган санкцияларни вақтинча тўхтатгани сабабли Зеленский ва Украинанинг европалик иттифоқчилари томонидан танқид қилинган эди. Эрон уруши давомида энергия нархлари кескин ошиб кетган.

Трамп Яқин Шарқдаги можаро сиёсий оқибатлари билан бир неча ойдан бери курашиб келмоқда. Мазкур можаро АҚШ оралиқ сайловлари арафасида ёқилғи нархларининг кескин ошишига олиб келган. Инфляциянинг ўсиши Трампнинг америкаликлар орасидаги обрўсига салбий таъсир кўрсатган.

Зеленский бу келишувни АҚШ амалда Россиянинг уруш ҳаракатларига сармоя киритаётганига тенглаштирди.

Бир неча кундан сўнг Трамп Россия дизелини экспорт қилишни осонлаштириш мақсадида Россия ва Украина "энергетика соҳасида оташкесим" бўйича келишувга эришганини айтди.

Ҳар икки давлат бир-бирининг энергетика инфратузилмасига мунтазам зарбалар бериб келмоқда. Киев бу орқали Россиянинг уруш машинаси учун тушадиган даромадни чеклашни мақсад қилганини айтади. Москва эса фақат Украина ҳарбийлари томонидан фойдаланиладиган объектларни нишонга олаётганини таъкидлайди.

Зеленский дастлаб Трампнинг баёнотидан ҳайратланганини билдирди ва Россия ҳам шундай қилса, Киев ҳам зарбаларни тўхтатишини айтди. Бироқ Россия томонидан бир неча янги ҳужумлар амалга оширилганидан уч кун ўтиб, Киев Россия нефтни қайта ишлаш заводларига зарбаларини қайта тиклади.

Бу Трампнинг кескин танқидига сабаб бўлди. У мазкур зарбаларни "шармандалик" деб атади.

Зеленский эса ўз навбатида "мен фақат Украина манфаатларини ҳимоя қиляпман", деб жавоб берди.

Трамп Россия томонида турибди, деган хавотирлар янада кучайди. Бунга Украина қўллаётган АҚШнинг сунъий йўлдош тизимида кузатилган узилишлар туртки бўлди.

Ўтган ҳафта Starlink кутилмаганда ва ҳеч қандай огоҳлантиришсиз интернет алоқасини сақлаб қолган ҳолда дронларнинг учиш тезлигини чеклади.

Украина маълумотига кўра, бу айрим жанг майдонидаги миссияларга халал берган ва Киевнинг ўзини Россия ҳужумларидан ҳимоя қилиш имкониятларини чеклаган.

Тезлик пасайган даврда Россия Украинага бир неча ҳалокатли зарбалар берди. Маҳаллий аҳоли ва ҳукумат вакиллари бу ҳужумлар ҳеч қандай олдиндан огоҳлантиришсиз амалга оширилганини айтди.

Жума куни Зеленский Starlink тезлиги ҳали ҳам тўлиқ тикланмаганини билдирди.

Трамп разведка маълумотлари алмашинувини тўхтатганини ва Украинадаги Starlink тармоғи тезлигини атайлаб пасайтирганини рад этди.

Қўшимча маълумотларни Ҳелен Салливан тайёрлаган.