Kwa nini mkataba wa kijeshi kati ya Uturuki, Saudia na Pakistan unaitia tumbo joto India?

"Tunafuatilia kwa karibu mwenendo wa makubaliano kati ya nchi hizi tatu na tutaendelea kuwapa taarifa."

Hii ni kauli ya Wizara ya Mambo ya Nje ya India kuhusu Makubaliano ya Ulinzi wa Pamoja ya Makka yaliyotiwa saini kati ya Pakistan, Saudi Arabia, na Uturuki.

Wakati msemaji wa Wizara ya Mambo ya Nje ya India, Randhir Jaiswal, alipokuwa akijibu swali kuhusu suala hilo katika mkutano wake wa kila wiki na waandishi wa habari, viongozi wa Pakistan, Saudi Arabia, na Uturuki walikuwa wakihudhuria mkutano huo mjini Makka.

Kwa mujibu wa mkataba huu, "shambulio la kijeshi dhidi ya nchi yoyote kati ya hizi tatu litachukuliwa kuwa ni shambulio dhidi ya nchi hizo zote."

Wakati athari zinazoweza kusababishwa na mkataba huu katika siasa za Mashariki ya Kati zikijadiliwa, suala hilo pia limevutia umakini na kuwa mada ya mjadala nchini India, nchi jirani na Pakistan.

Tanvi Madan, mtafiti mwandamizi katika Taasisi ya Brookings, anasema kuwa Pakistan sasa inajiunga na muungano mpya wa kijeshi, miongo saba baada ya kujiunga na miungano ya kijeshi ya enzi ya Vita Baridi, nayo ikiwa ni Shirika la Mkataba wa Kati (CENTCO) na Shirika la Mkataba wa Kusini-Mashariki mwa Asia (SEATO).

Tanvi Madan aliandika kwenye mtandao wa kijamii wa X: "Kifungu cha 4 cha Mkataba wa CSTO kilijumuisha kipengele cha ulinzi wa pamoja. Hata hivyo, Marekani ilikuwa imekiwekea masharti."

Kwa mujibu wa Tanvi Madan, kwa mfano, Marekani ingeweza kujiepusha na kuingilia kati mgogoro kati ya India na Pakistan. Kwa upande mwingine, Pakistan ilikuwa imekataa maombi ya Marekani ya kushiriki katika Vita vya Vietnam.

CSTO na CENTO ilikuwa miungano mikuu miwili ya kijeshi na ya ulinzi iliyoanzishwa wakati wa Vita Baridi kwa uungwaji mkono wa Marekani, ikiwa na lengo la kuzuia kuenea kwa ushawishi wa Sovieti na ukomunisti. Pakistan ilijiunga na mikataba hiyo mwaka wa 1954.

Katika mazingira hayo, swali linajitokeza: je, Uturuki na Saudi Arabia zitaiunga mkono Pakistan iwapo kutatokea mgogoro kati ya Pakistan na India?

Yair Netanyahu, mtangazaji wa podikasti kutoka Israel na mwana wa Waziri Mkuu wa Israel Benjamin Netanyahu, alihoji kuhusu makubaliano hayo akisema: "Kwa hivyo, wakati ujao Iran, Wahouthi, au wanamgambo walioko Iraq watakaposhambulia Saudi Arabia, je, Uturuki na Pakistan zitashambulia Iran, Iraq, na Yemen? Vita vitakapotokea kati ya India na Pakistan, je, Uturuki na Saudi Arabia zitashambulia India?"

Pakistan ilipokea msaada kutoka China na Uturuki wakati wa mgogoro wa mwaka 2025 kati ya India na Pakistan. Pakistan ilipigana vita hivyo ikitegemea jeshi lake yenyewe pamoja na vifaa vya ulinzi vilivyotolewa na nchi nyingine.

Katika mazingira hayo, swali linajitokeza: je, makubaliano ya ulinzi na Saudi Arabia na Uturuki yataongeza nini katika uwezo wa Pakistan?

Pakistan ina uwezo wa silaha za nyuklia dhidi ya India, na sera yake ya nyuklia inasemekana kulenga India pekee.

Hakuna makubaliano yoyote yatakayofikiwa Makka yatabadilisha hali hii.

Kinachoyapa makubaliano haya sura ya kudumu na rasmi ni ule uungaji mkono uliokuwa na nafasi muhimu katika jinsi Pakistan ilivyopokea msaada wa kijeshi, na jinsi ilivyodhihirisha na kutetea misimamo yake katika nyanja ya kimataifa wakati wa vita vya mwaka 2025 dhidi ya India.

Mkataba huu utakuwa na athari gani kwa India?

Saudi Arabia, ambayo ina nguvu hizi zote za kiuchumi na kidiplomasia, sasa imeunganisha usalama wake na ule wa Pakistan kupitia mkataba huu kwa mara ya pili katika kipindi cha miezi 11.

Asal Aydintaşbaş, mwandishi wa habari na mtafiti wa Uturuki katika Taasisi ya Brookings, anasema ni mapema mno kuutaja mkataba huu kama "NATO ya Kiislamu" au "NATO ya Sunni," lakini makubaliano hayo yanaonyesha kuwa kuna nia ya kuunda mfumo wa usalama wa kikanda unaomilikiwa na nchi za eneo hilo.

Mtaalamu wa mahusiano ya kimataifa Brahma Chellani anasema mkataba huo unaweza kutatiza juhudi za kuzuia kuongezeka kwa mvutano wakati wa mzozo wowote wa siku zijazo kati ya India na Pakistan.

Brahma Chellani aliandika kwenye mtandao wa kijamii wa X kwamba ingawa Pakistan ilipokea msaada mkubwa zaidi wa kijeshi kutoka China kuliko Uturuki wakati wa mzozo na India, uungaji mkono wa moja kwa moja wa Uturuki ulionyesha wazi kuwa nchi hiyo ilikuwa tayari kuisaidia Pakistan iwapo kungetokea mzozo na India.

Aliandika hivi: "Ikiwa India itafanya operesheni inayofanana na Operesheni Sindoor (Mzozo wa Kijeshi wa 2025) hapo baadaye na kulenga miundombinu au vituo vya kijeshi ndani ya Pakistan, kinadharia Islamabad inaweza kutangaza hatua hiyo kuwa kitendo cha vita na kudai kutekelezwa kwa vipengele vya ulinzi wa pamoja vilivyomo kwenye mkataba huo."

T.S. Tirumurti, balozi wa zamani wa India katika Umoja wa Mataifa, pia anaamini kuwa mkataba huu hauko kwa maslahi ya India.

Aliandika kwamba mara tu baada ya vita vya Iran kuanza mwishoni mwa mwezi Februari, alitabiri kuwa Uturuki, Saudi Arabia, na Pakistan zingefaidika na hali hiyo na kupata nafasi zaidi ya kupanua malengo na ushawishi wao katika eneo hilo, jambo ambalo si habari njema kwa India.

Kwa maoni yake, sasa inaonekana kuwa utabiri huo unatimia.

Anasema mkataba mpya wa ulinzi kati ya Uturuki, Saudi Arabia, na Pakistan unatumia lugha inayofanana na Ibara ya 5 ya mkataba wa NATO.

"Ingawa watu wengi wanautazama mkataba huu kwa mtazamo wa Mashariki ya Kati, athari zake zitaenea hadi maeneo mengine pia.

Mkataba huu unapaswa pia kutazamwa katika muktadha wa uhusiano wa muda mrefu na wenye mvutano kati ya Pakistan na India."

Rais wa Uturuki, Recep Tayyip Erdogan, amesema kuwa mkataba huu haukulenga nchi yoyote mahususi.

Pakistan na Saudi Arabia tayari zilikuwa na makubaliano ya ulinzi, na sasa Uturuki imejiunga nayo.

Baada ya kutia saini mkataba huo, Rais wa Uturuki aliandika kwenye mtandao wa kijamii wa X kwamba muungano huo haukulenga kupinga nchi yoyote.

Aliandika: "Mkataba huu unaendana na Ibara ya 51 ya Mkataba wa Umoja wa Mataifa, ambayo inatambua haki ya kujilinda. Lengo la mkataba huu si kuilenga nchi yoyote. Nchi zote rafiki zinazotaka amani, ustawi, na utulivu katika eneo letu zinaweza kujiunga nao."

Wachambuzi wa India na watumiaji wa mitandao ya kijamii pia wametoa maoni yao kuhusu makubaliano hayo.

Ashok Suvin, mkosoaji wa serikali ya Narendra Modi na profesa katika Chuo Kikuu cha Uppsala nchini Uswidi, aliandika kwenye mtandao wa kijamii wa X: "Je, Modi atathubutu kuishambulia Pakistan kabla ya uchaguzi ujao?"

Luteni Jenerali mstaafu wa Jeshi la India, DP Pandey, aliandika kwenye X kwamba Makubaliano ya Ulinzi ya Makka si tishio kubwa kwa India na kwamba makubaliano hayo yameundwa ili kukabiliana na nguvu mbalimbali zilizopo katika eneo la Ghuba ya Uajemi.

Alisema makubaliano hayo yameziunganisha nchi tatu za Kisunni, ambazo kila moja inatamani kuongoza na kuwa kiongozi wa ulimwengu wa Kiislamu.

Aliyekuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa India, Kanwal Sibal, aliandika kwenye X kwamba kwa mtazamo wa awali, mkataba huo ni jambo hasi kwa India kwa sababu maandishi yake hayaachi shaka yoyote kwamba shambulio dhidi ya mwanachama mmoja litachukuliwa kuwa shambulio dhidi yao wote.

Alisema ili kukabiliana na hali hii, India inapaswa kuchunguza fursa na maeneo ya ushirikiano zaidi na Falme za Kiarabu, Israel, Ugiriki na Cyprus, na pia kuishirikisha Afghanistan. Pia alisema India inapaswa kushauriana na Iran.

Mwandishi wa habari na mchambuzi wa India, Praveen Sawhney, aliandika kwenye X kwamba nchi hizo tatu zilikuwa zikifanya kazi isiyo rasmi kuunda mfumo wa usalama baada ya kuondoka kwa majeshi ya Marekani kutoka Asia Magharibi, lakini sasa juhudi hiyo imekuwa rasmi kwa kusainiwa kwa makubaliano hayo. Neno muhimu linalotumika hapa ni "usalama wa pamoja."

"Sasa mchezo halisi umeanza Mashariki ya Kati. Je, Iran inaweza kuhimili nguvu ya pamoja ya muungano huu wa nchi tatu? Na je, India itakabiliana vipi na tishio hili?" aliandika mtumiaji anayeitwa S Sharma.