China yafuta ushuru kwa mataifa yote ya Afrika isipokuwa taifa hili

China itaondoa ushuru kwa nchi zote za Afrika kuanzia leo Ijumaa - isipokuwa Eswatini, ambayo inadumisha uhusiano na Taiwan.

Kufikia Desemba 2024, China ilikuwa tayari imetekeleza sera ya kutotozwa ushuru kwa mataifa 33 ya Afrika yenye maendeleo ya kiwango cha chini. Sera hiyo sasa inashughulikia nchi 53, na itatumika hadi tarehe 30 Aprili 2028. Haijulikani ni nini kitatokea baada ya hapo.

Beijing imejigamba kuwa ni nchi ya kwanza ya uchumi mkubwa kuchukua hatua ya kutotoza ushuru kwa nchini za Afrika.

Lakini wachambuzi wanasema kuwa wakati Uchina inachukua fursa ya kuongeza nguvu zake laini, wanaelezea kuwa ushuru sio kikwazo kikuu kwa wauzaji bidhaa barani Afrika ambayo ina nakisi kubwa ya biashara na China.

Tofauti kubwa ya usawa

"China inajiweka kama mkombozi wa kibiashara na mshirika rafiki wa kiuchumi wa Afrika, tofauti na Donald Trump na Marekani," anasema Lauren Johnston, mtafiti mkuu katika Taasisi ya AustChina.

Marekani iliyawekea baadhi ya mataifa ya Afrika ushuru wa hadi asilimia 30 mwezi Agosti, ingawa mataifa mengi sasa yanatozwa ushuru wa asilimia 10, baada ya Mahakama ya Juu ya Marekani kufuta majukumu mengi.

Kupanuka kwa utawala wa kutotoza ushuru wa China kunaweza kuongeza mauzo ya nje ya kilimo kutoka Afrika, ambayo "itasaidia kuinua mapato ya vijijini, kuboresha uzalishaji wa vijijini, na hatimaye kupunguza njaa na umaskini," Johnston anasema.

Lakini biashaŕa ya China na Afŕika inakabiliwa na kukosekana kwa usawa katika upande wa China, ambayo ina maana kwamba mauzo ya nje ya China baŕani Afŕika yanazidi kwa mbali bidhaa za Afŕika kwenda China, na tofauti hiyo inaongezeka.

Mwaka jana, nakisi ya biashara ya Afrika na China ilipanda kwa 65% hadi takriban $102bn.

Mauzo ya Afrika kwa China yametawaliwa na madini na malighafi, kama vile mafuta ghafi na madini ya metali.

Hivi sasa, washirika wakuu wa biashara wa China katika eneo hilo ni pamoja na Angola, inayoendeshwa na mafuta, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Afrika Kusini.

Hata hivyo, utawala thabiti wa kutotozwa ushuru katika bara la jinsia tofauti unaweza kusababisha faida zisizo sawa, anabainisha Johnston.

Nchi zilizoendelea zaidi, na uchumi wa viwanda kama Afrika Kusini na Morocco zitakuwa katika nafasi nzuri ya kupanua mauzo ya nje, anasema.

Sera ya kutotoza ushuru haishughulikii mahitaji ya bara zima kwa ajili ya marekebisho ya kiuchumi na uboreshaji wa miundombinu, anaongeza Jervin Naidoo, mchambuzi wa kisiasa katika Oxford Economics Africa.

"Uchumi mwingi wa Kiafrika bado unakabiliwa na vikwazo vya kimuundo, kama vile uwezo mdogo wa viwanda, vifaa dhaifu, na kutegemea mauzo ya bidhaa ghafi nje ya nchi, ambayo upunguzaji wa ushuru pekee hauwezi kukabiliana nayo," anasema.

Alfred Schipke, mkurugenzi wa Taasisi ya Asia Mashariki nchini Singapore, anakubali kwamba athari za kiuchumi za muda mfupi "zitakuwa za kawaida na kujikita zaidi katika nchi za Kiafrika ambazo tayari zina uwezo wa kuuza nje".

"Kwa muda mrefu, hata hivyo, uwezo unaweza kuwa na maana zaidi, hasa kama nchi za Afrika zitaweza kupanua uzalishaji, kubadilisha bidhaa nje, na kuongeza mnyororo wa thamani," Schipke anasema.

Amit Jain, mtaalam mwingine wa Singapore katika uhusiano wa China na Afrika, anabainisha kuwa mabadiliko ya mahitaji ya watumiaji nchini China yanaweza kufungua masoko mapya kwa wazalishaji wa Afrika.

Kwa mfano, watumiaji wa China wananunua kahawa na karanga nyingi zaidi kuliko walivyonunua miaka 20 iliyopita.

Mchumi Ken Gichinga anakubali.

"Hatua hizi mpya zitaboresha upatikanaji wa masoko ya China, na kufunga nakisi hiyo ya biashara na kupanua fursa kwa makampuni ya Kiafrika kufanikiwa," aliiambia BBC.

"Kwa Kenya, itakuwa msaada mkubwa kwa baadhi ya sekta ndogo kama parachichi. Sekta ya kilimo itafaidika zaidi - karanga za makadamia, kahawa, chai na ngozi."

Mwanauchumi wa sera za fedha barani Afrika Wangari Kebuchi alisema msaada wa muda mfupi wa mapato ya fedha za kigeni na "kuinua kidogo sekta ya kilimo, madini na usafirishaji" vinakaribishwa - lakini faida za kifedha za muda wa kati na mrefu hazitapatikana kutokana na upatikanaji wa soko pekee.

"Tatizo la kimuundo halijabadilika. Afrika inaendelea kuuza nje malighafi na kuagiza bidhaa za viwandani. hatua hiyo inasababisha upungufu wa biashara unaoendelea, inazuia uhamasishaji wa mapato ya ndani, na inazuia kazi na msingi wa kodi ambao serikali zinahitaji kufadhili huduma za umma.

"Sifuri ya ushuru kwa bidhaa ambazo tayari zimeacha ufuo wetu bila kuchakatwa hazitatui tatizo hilo. Serikali za Afrika lazima sasa ziulize maswali magumu zaidi. Je, tutatumiaje upatikanaji wa soko ulioboreshwa kama mwafaka wa sera ya viwanda?"

Na vipi kuhusu Eswatini?

Wachambuzi wanaamini kutengwa kwa Eswatini ni hatua ya kisiasa yenye athari ndogo ya kiuchumi.

Kwa kweli, Jain anaamini kwamba hii "inaweza hata kusaidia Eswatini kupata makubaliano zaidi ya kiuchumi kutoka Taiwan".

Taifa hilo la kusini mwa Afrika ambalo halina bahari ni miongoni mwa nchi 12 tu ambazo zina uhusiano wa kidiplomasia na Taiwan, ambayo Beijing inaiona kuwa jimbo lililojitenga na hatimaye "litaunganishwa" na China.

Wengi katika Taiwan, kisiwa kinachojitawala, wanajiona kuwa tayari kuwa sehemu ya taifa linalojitawala.

Mwezi uliopita, kiongozi wa Taiwan Lai Ching-te alilazimika kusitisha safari ya Eswatini baada ya nchi nyingine tatu za Kiafrika - Ushelisheli, Mauritius na Madagascar - kuzuia ndege yake kuruka katika maeneo yao. Taiwan imewashutumu kwa kufanya hivyo chini ya "shinikizo kubwa" kutoka China.

Kwa kuweka kando Eswatini, China "inaweka silaha kwenye uhusiano wake na nchi za Afrika, na kuonyesha jinsi uhusiano na China unakuja na masharti", Wen-Ti Sung, mwanasayansi wa siasa wa Kituo cha Taiwan cha Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Australia .

"China inataka kuonyesha ulimwengu jinsi inavyowatendea marafiki zake, dhidi ya marafiki wa Taiwan," anasema.