ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਓਂਕਾਰ ਕਰੰਬੇਲਕਰ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
- ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: 11 ਮਿੰਟ
ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੂਵੀ ਅੱਖ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਹੀਨੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸਕਿਨ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਢੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਟੋਪੀ ਅਤੇ ਸਨਸਕਰੀਨ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਓਨਾਂ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਤੀਬਰ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਫੋਟੋਕੇਰਾਟਾਈਟਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਲੋਕ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕ, ਕਿਸਾਨ, ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਲਨ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਆਉਣਾ, ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?
ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਿਰਨਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਯੂਵੀਏ, ਯੂਵੀਬੀ ਅਤੇ ਯੂਵੀਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯੂਵੀਸੀ ਕਿਰਨਾਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਯੂਵੀਏ ਅਤੇ ਯੂਵੀਬੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਤਹਿ 'ਤੇ ਪੈਣ ਨਾਲ ਕੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੋਜਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਣੀ, ਰੇਤ ਜਾਂ ਕੰਕਰੀਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਤੋਂ ਟਕਰਾ ਕੇ ਮੁੜ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਦੇ ਭਾਗ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ
ਕੋਰਨੀਆ ਅੱਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਕੋਰਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਜਲਨ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਆਉਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੈਂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਲੈਂਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਧ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਢੰਗ ਦੇ ਯੂਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਰਤਣੇ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਕੁਝ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਲਡਰ, ਕਿਸਾਨ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ, ਬਰਫੀਲੇ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜੇ ਕਈ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਹੋਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਲਾਲ ਹੋਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ ਆਉਣਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਤਕਲੀਫ਼ (ਫੋਟੋਫੋਬੀਆ), ਧੁੰਦਲੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਜਾਂ ਪਲਕਾਂ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਫੜਕਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਅਕਸਰ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਮ ਵਾਲੀ ਪੱਖ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਦੇਰੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ 6 ਤੋਂ 12 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਿੱਖੇ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੱਛਣ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੱਛਣ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੂੜ ਕਾਰਨ ਐਲਰਜੀ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ ਆਮ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਲੱਛਣ 24 ਤੋਂ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦਰਦ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਹੇਮੰਤ ਕਾਂਬਲੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਏਐੱਸਜੀ ਨੇਤਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸਤਹਿ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਗੁੰਬਦਨੁਮਾ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਰਨੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਝਿਲੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੰਜੰਕਟਿਵਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
"ਜਦੋਂ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੂਵੀਬੀ ਕਿਰਨਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਹਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰੀ ਪਰਤ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੋਖ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰਨੀਆਲ ਐਪੀਥੀਲਿਅਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਝੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਜਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕਿਨ 'ਤੇ ਛਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।"
"ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੌਜੂਦ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਨਰਵ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉਘੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਸੋਜਿਸ਼ ਅਤੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਡਾ. ਹੇਮੰਤ ਕਾਂਬਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
"ਤਿੱਖਾ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਕਿ ਗਰਮੀ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਤੁਰੰਤ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸਕਿਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਜਲਨ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਇੰਨੀ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।"
"ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਢੰਗ ਦੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰਨੀਆ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ, ਸਟ੍ਰੋਮਾ ਅਤੇ ਐਂਡੋਥੀਲਿਅਮ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਕਿੰਨਾ ਆਮ ਹੈ?
ਡਾ. ਜਾਨ੍ਹਵੀ ਮਹਿਤਾ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜਸਲੋਕ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬੀਬੀਸੀ ਮਰਾਠੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਰਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਉੱਚ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਮੁਤਾਬਕ, ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ, ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਵੈਲਡਿੰਗ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਨ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਹੇਮੰਤ ਕਾਂਬਲੇ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਉਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਜੂਨ ਤੱਕ ਦੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ 'ਬਹੁਤ ਉੱਚ' (8-10) ਤੋਂ 'ਬੇਹੱਦ ਉੱਚ' (11 ਤੋਂ ਵੱਧ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਹਾਲੀਆ ਅੰਕੜੇ ਚੌਂਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਯੂਵੀ ਇੰਡੈਕਸ 13 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਇੱਕ 'ਬਹੁਤ ਉੱਚ' ਪੱਧਰ ਹੈ। ਚੇੱਨਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਯੂਵੀ ਇੰਡੈਕਸ 13 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ, ਅਲੱਪੁਝਾ, ਕੋਟਟਾਯਮ, ਇਡੁੱਕੀ, ਕੋੱਲਮ ਅਤੇ ਪਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਆਰੈਂਜ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਯੂਵੀ ਇੰਡੈਕਸ 8 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਪੱਧਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਕਿਨ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
"ਜਦੋਂ ਯੂਵੀ ਇੰਡੈਕਸ 11 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਉਚਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕੋਰਨੀਆ 'ਤੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਮਲਾ 2018 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਪਲਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਮੈਟਲ ਹੈਲਾਈਡ ਲੈਂਪ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਸਨ।
319 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 284, ਭਾਵ 89 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 2 ਤੋਂ 80 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਿਸਰਚ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਣਾਵਟੀ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਕਿਸਨੂੰ ਵੱਧ ਖਤਰਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਕਰਕੇ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਧ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ – ਨਿਰਮਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਮਛੇਰੇ, ਫੇਰੀਵਾਲੇ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਘੱਟ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।
ਤਟੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ– ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਟੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਤੋਂ ਟਕਰਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਨਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ– ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਵੀ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਧੁੱਪ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਆਦਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਯੂਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵੱਧ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵੈਲਡਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮਜ਼ਦੂਰ – ਵੈਲਡਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਢੰਗ ਦੀ ਫੇਸ ਸ਼ੀਲਡ ਨਾ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਫੋਟੋਕੈਰਾਟਾਈਟਿਸ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਆਰਕ ਆਈ' ਜਾਂ 'ਵੈਲਡਰ ਫਲੈਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਧੁੱਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ– ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ, ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ, ਸਵੇਰੇ ਟਹਿਲਣ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ– ਪਤਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਫੋਟੋਕੇਰਾਟਾਈਟਿਸ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹੇਮੰਤ ਕਾਂਬਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਇੱਕ ਤੈਅ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਯੂਵੀ ਇੰਡੈਕਸ 11 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੱਦ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਪੱਧਰ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਖੋਜ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫੋਟੋਕੇਰਾਟਾਈਟਿਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਰ ਤੀਬਰ ਧੁੱਪ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਛੱਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਜਾਂ ਸੜਕ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 30-60 ਮਿੰਟ ਵੀ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।"
ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਵਰਤਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੈਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
- ਬਰਫ – 80%
- ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੱਗ – 25%
- ਸੁੱਕੀ ਰੇਤ – 15%
- ਕੰਕਰੀਟ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ– ਇੱਥੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਪਰਾਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧੁੱਪ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਕਿੰਨੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਨਗਲਾਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਡਾ. ਜਾਨ੍ਹਵੀ ਮਹਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ, "ਸਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਨਗਲਾਸ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਚਸ਼ਮਾ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਯੂਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨਗਲਾਸ ਫੋਟੋਕੇਰਾਟਾਈਟਿਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਧੁੱਪ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਜਿਹੇ ਚਸ਼ਮੇ ਚੁਣਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਯੂਵੀ 400 ਜਾਂ 100 ਫੀਸਦੀ ਯੂਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ। ਸਿਰਫ਼ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੈਂਸ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"
"ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੈਂਸ ਵਾਲੇ ਰੈਪਅਰਾਉਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਹੀ ਧੁੱਪ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ 95 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਡਾ. ਹੇਮੰਤ ਕਾਂਬਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਯੂਵੀ 400 ਜਾਂ 100% ਯੂਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਧੁੱਪ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਫੋਟੋਕੇਰਾਟਾਈਟਿਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣੀ ਹੈ, ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਵਧੀਆ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰੋ। ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
