‘రోహింజ్యాలపై మియన్మార్ జాతి హననానికి పాల్పడింది’ - ఐసీజే తీర్పు ఎలాంటి ప్రభావం చూపనుంది?

మియన్మార్, రోహింజ్యా, బంగ్లాదేశ్, ఇజ్రాయెల్, గాజా, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం
ఫొటో క్యాప్షన్, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం తీర్పుపై బంగ్లాదేశ్ శిబిరాల్లోని రోహింజ్యాలు సంతోషం వ్యక్తంచేశారు.
    • రచయిత, జెర్మీ బోవెన్
    • హోదా, బీబీసీ ఇంటర్నేషనల్ ఎడిటర్
  • ప్రచురణ
  • చదివే సమయం: 7 నిమిషాలు

రోహింజ్యా ప్రజలపై మియన్మార్ మారణహోమానికి పాల్పడినట్టు కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు చరిత్రాత్మకం.

దీంతో1948 నాటి మారణహోమ నిరోధక ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించిన తొలి దేశంగా మియన్మార్‌కు ఇప్పుడు మాయని మచ్చ మిగిలింది.

రొహింజ్యాలు న్యాయం కోసం దీర్ఘకాలంగా ఎదురుచూశారు. వారి ఎదురుచూపులు ఇప్పుడు ఫలించాయి.

మియన్మార్ భద్రతా దళాలు, స్థానిక సాయుధ బృందాలు 2017లో నివాస ప్రాంతాలపై దాడులు చేసినప్పుడు 10 వేల మంది రోహింజ్యాలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

భయంకరమైన ఘటనల నుంచి ప్రాణాలు కాపాడుకోవడానికి 2017లో పారిపోయి బంగ్లాదేశ్‌లో ఆశ్రయం పొందిన 10 లక్షల మందికి పైగా రోహింజ్యా శరణార్థులు అక్కడి శిబిరాల్లో నివసిస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం(ఐసీజే) న్యాయమూర్తి యుజి ఇవాసావా తీర్పును ప్రకటిస్తున్న సమయంలో ఆ శిబిరాల్లో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు స్క్రీన్ల ముందు నిలబడి చూశారు.

బీబీసీ న్యూస్ తెలుగు వాట్సాప్ చానల్‌
ఫొటో క్యాప్షన్, బీబీసీ న్యూస్ తెలుగు వాట్సాప్ చానల్‌లో చేరడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి

రోహింజ్యాల కేసును 2019లో గాంబియా అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం ముందుకు తీసుకెళ్లినప్పటి నుంచి కోర్టు పరిశీలించిన కొన్ని సాక్ష్యాలను న్యాయమూర్తి గుర్తు చేశారు. ఇస్లామిక్ సహకార సంస్థ (ఓఐసీ) మద్దతుతో గాంబియా ఈ కేసును దాఖలు చేసింది.

సామూహిక హత్యలు, అత్యాచారాలు, చిత్రహింసలు, గ్రామాలను ధ్వంసం చేయడం వంటి ఘటనలను ఈ కేసులో వివరించారు. రోహింజ్యాలు తమ ఇళ్లలో ఉండగానే వారిని సజీవ దహనం చేసినట్టు ఆధారాలు చూపించారు.

అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం 9-6మెజారిటీతో ఈ తీర్పు వెలువరించింది. అంటే తొమ్మిదిమంది న్యాయమూర్తులు అనుకూలంగా, ఆరుగురు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు. ప్రస్తుతం ఇదే కోర్టు విచారిస్తున్న ఇతర మారణహోమ కేసులపైనా ఈ తీర్పు గణనీయమైన ప్రభావం చూపనుంది. ముఖ్యంగా మారణహోమానికి పాల్పడాలనే ఉద్దేశాన్ని నిరూపించడానికి అవసరమైన సాక్ష్యాల ప్రమాణాలను ఈ తీర్పు మరోసారి స్పష్టం చేసింది. ఈ కేసుల్లో ఒకటి దక్షిణాఫ్రికా దాఖలు చేసిన కేసు. 2023 అక్టోబర్ 7న హమాస్ దాడులకు ప్రతిస్పందనగా పాలస్తీనా ప్రజలపై గాజాలో ఇజ్రాయెల్ మారణహోమానికి పాల్పడిందని దక్షిణాఫ్రికా ఆరోపిస్తోంది. అయితే ఈ ఆరోపణలను ఇజ్రాయెల్ పూర్తిగా ఖండిస్తోంది.

మియన్మార్, రోహింజ్యా, బంగ్లాదేశ్, ఇజ్రాయెల్, గాజా, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం
ఫొటో క్యాప్షన్, ఒక దేశం మారణహోమానికి పాల్పడినట్టు అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం నిర్ధరించడం ఇదే తొలిసారి.

ఐసీజేలో నేర ఉద్దేశాల నిరూపణ ఎందుకంత కష్టం?

కోర్టు వెలువరించిన ఈ చారిత్రాత్మక తీర్పు, రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత అధికార వినియోగాన్ని నియంత్రణకు రూపొందించిన నియమాలను విశ్వసించే వారికి మరింత బలాన్నిచ్చింది. 1948 నాటి మారణహోమాల నిరోధక ఒప్పందం ఐక్యరాజ్యసమితి చుట్టూ నిర్మించిన అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలో కీలక భాగం. నాజీలు ఓడిపోవడానికి ముందు సంవత్సరాల్లో జరిగిన విచ్చలవిడి హింస, యుద్ధాలు, మారణహోమాలు పునరావృతం కాకుండా నిరోధించడమే ఈ వ్యవస్థ లక్ష్యం.

1945 తర్వాత రూపొందించిన అంతర్జాతీయ నిబంధనలు, ఒప్పందాలు అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనల్డ్ ట్రంప్, రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్ హయాంలో ఎన్నడూ లేనంత ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ ముగ్గురు నేతలు చైనాలో శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగిన రోజే అంతర్జాతీయ చట్టాలు ఇప్పటికీ అమల్లో ఉన్నాయని, పౌరులపై బలప్రయోగానికి పాల్పడితే దానికి పరిణామాలు ఉంటాయంటూ అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం వెలువరించిన తీర్పు గుర్తుచేసింది.

మియన్మార్ ప్రభుత్వం ఉద్దేశపూర్వకంగానే మారణహోమానికి పాల్పడిందని గాంబియా ఎలా నిరూపించిందనే అంశాన్ని న్యాయవాదులు లోతుగా అధ్యయనం చేయనున్నారు.

నిందిత దేశం మారణహోమానికి పాల్పడిందని చెప్పడమే కాక, ఆ నేరానికి పాల్పడాలనే ఉద్దేశం ఉందని నిరూపించడమే అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానంలో ప్రధాన సవాలు.

ఐరోపాలో యూదులపై నాజీలు సాగించిన హోలోకాస్ట్ అనంతరం ఐక్యరాజ్యసమితి ఆమోదించిన మారణహోమాల నిరోధక ఒప్పందంలో కీలకమైన నిర్వచనం ఇలా ఉంది: "జాతీయ, జాతి, వర్ణ లేదా మతపరమైన సమూహాన్ని పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో చేసిన చర్యలు’’ మారణ హోమం కిందకు వస్తాయి.

రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఈ ఒప్పందాన్ని రూపొందించినవారిలో హోలోకాస్ట్ నుంచి ప్రాణాలతో బయటపడిన యూదు వ్యక్తి రాఫెల్ లెమ్కిన్ కీలక పాత్ర పోషించారు. మారణహోమం జరిగినట్లు నిరూపించడానికి వారు ఉద్దేశపూర్వకంగానే కఠినమైన ప్రమాణాలను నిర్దేశించారు.

అందుకే మారణహోమం జరిగిందని అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం తీర్పు ఇవ్వడానికి ఇంత సుదీర్ఘ సమయం పట్టింది.

పరిస్థితులన్నీ న్యాయవాదులు, దర్యాప్తు అధికారులు భావించినంత ఆదర్శంగా ఉండి ఉంటే ప్రభుత్వ పత్రాలు, సైనిక ఆదేశాల ఆధారంగా సాక్ష్యాలను సేకరించగలిగేవారు. కానీ ఆచరణలో అలాంటి ఆధారాలను సంపాదించడం చాలా కష్టం. ఒక్కోసారి అసాధ్యం కూడా.

మియన్మార్, రోహింజ్యా, బంగ్లాదేశ్, ఇజ్రాయెల్, గాజా, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం
ఫొటో క్యాప్షన్, ఏడు లక్షలమందికిపైగా రోహింజ్యాలు సరిహద్దుదాటి బంగ్లాదేశ్‌కు పారిపోయారు.

‘ఏ కేసుకు ఆ కేసు ప్రత్యేకం’

మారణహోమానికి పాల్పడాలనే ఉద్దేశం ఉన్న ప్రభుత్వాలు తమ లక్ష్యాలను బహిరంగంగా ప్రకటించవు. అందువల్ల మియన్మార్ భద్రతా దళాలు, స్థానిక సాయుధ బృందాలు రోహింజ్యా ప్రజలపై చేసిన చర్యల ఆధారంగా మారణహోమ ఉద్దేశం ఉందని కోర్టు నిర్ధారించింది.

ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీలోని బ్లావత్నిక్ స్కూల్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్‌లో గ్లోబల్ సెక్యూరిటీ విభాగం ప్రొఫెసర్ జనీనా డిల్ ఈ అంశంపై మాట్లాడారు.

"ఒక క్రమపద్ధతిలో జరిగిన చర్యలను పరిశీలించడం ద్వారా మారణహోమ ఉద్దేశాన్ని నిర్ధరించవచ్చు. జరిగిన దారుణాల వెనుక ఏకైక లక్ష్యం మారణహోమమే అయి ఉండాలని దీని అర్థం కాదు.

అలా అయితే తిరుగుబాటును అణచివేయడం, శిక్షించడం లేదా ప్రజలను వారి నివాస ప్రాంతాల నుంచి తరిమేయడం వంటి ఇతర లక్ష్యాలు కూడా ఉన్నాయని చూపించడం ద్వారా మారణహోమ ఉద్దేశాన్ని తోసిపుచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

కానీ ఈ లక్ష్యాలు కూడా ఉండి ఉండవచ్చని కోర్టు స్పష్టంగా అంగీకరించింది. అయితే అందుబాటులో ఉన్న మొత్తం సాక్ష్యాలను పరిశీలించినప్పుడు మారణహోమం కూడా ఒక లక్ష్యంగా ఉందని అంగీకరించకుండా ఆ చర్యలను వివరించడం సాధ్యం కాదని తీర్పు చెప్పింది" అని ప్రొఫెసర్ జానినా డిల్ చెప్పారు.

మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఒక దేశంపై దాడి జరిగినా, ఆత్మరక్షణ పేరుతో తన సైన్యాన్ని ఎదురుదాడికి ఆదేశించినా, ఆ దేశం చేపట్టిన మొత్తం చర్యలను పరిశీలించినప్పుడు అవి మారణహోమంగా పరిగణించే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చు.

ప్రతి కేసును దాని సొంత అంశాల ఆధారంగా పరిశీలించాల్సిందేనని న్యాయమూర్తులు స్పష్టం చేశారు. అయితే ఈ తీర్పు భవిష్యత్ కేసుల్లో చట్టాన్ని ఎలా అర్ధం చేసుకోవాలనే విషయంలో ప్రభావం చూపుతుంది. అందువల్ల మియన్మార్ కేసు తీర్పు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం విచారిస్తున్న ఇతర మారణహోమ కేసులపైనా ప్రభావం చూపుతుంది.

వాటిలో అత్యంత ప్రముఖమైనది గాజాలో పాలస్తీనా ప్రజలపై ఇజ్రాయెల్ జరిపిన హత్యలు, విధ్వంసానికి సంబంధించి దక్షిణాఫ్రికా దాఖలు చేసిన కేసు.

మియన్మార్, రోహింజ్యా, బంగ్లాదేశ్, ఇజ్రాయెల్, గాజా, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం
ఫొటో క్యాప్షన్, ఇళ్లు, ఇతర ఆస్తులు పోగొట్టుకుని అనేకమంది రోహింజ్యాలు బంగ్లాదేశ్ వెళ్లిపోయారు.

‘రోహింజ్యాల దుర్భర స్థితి మారే అవకాశం లేదు’

గాంబియా తరఫున వాదించిన బ్రిటిష్ న్యాయవాది ఫిలిప్ శాండ్స్ హేగ్‌లోని అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానంలో ఈ తీర్పును ప్రత్యక్షంగా విన్నారు.

ఈ ఏడాది జనవరిలో మియన్మార్‌కు వ్యతిరేకంగా అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానంలో వాదనలు వినిపిస్తున్నప్పుడు గాజా అంశం అందరి మనసుల్లోనూ ఉందని, ఆయన బీబీసీ వరల్డ్ ఎట్ వన్ కార్యక్రమానికి చెప్పారు.

" ఈ కేసులో కోర్టు తీసుకున్న వైఖరి తర్వాతి కేసులకు మార్గదర్శకంగా ఉంటుందని అందరికీ తెలుసు" అని ఆయన అన్నారు.

మియన్మార్ కేసులో అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం న్యాయమూర్తులు అనుసరించిన విధానం మారణహోమాన్ని నిరూపించడానికి ఎలాంటి సాక్ష్యాలు అవసరమో స్పష్టం చేసిందని ఆయన బీబీసీకి తెలిపారు.

"గాంబియా ఈ కేసులో ఓడిపోయి ఉంటే, నిజానికి దక్షిణాఫ్రికా కేసు కూడా అక్కడితో ముగిసిపోయేది. కానీ గాంబియా ఇప్పుడు విజయం సాధించడంతో దక్షిణాఫ్రికా కేసుకు ఇంకా అవకాశం మిగిలి ఉంది. అంతమాత్రాన దక్షిణాఫ్రికా గెలుస్తుందని అర్థం కాదు. గాజాలో మారణహోమం జరిగిందని అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం నిర్ధరిస్తుందని కూడా కాదు. దీనర్థం కేవలం మారణహోమాన్ని నిరూపించడానికి అవసరమైన సాక్ష్యాల ప్రమాణాలను కోర్టు ఇప్పుడు స్పష్టంగా నిర్వచించిందని మాత్రమే. . తదుపరి కేసులోనూ, ఇతర కేసుల్లోనూ సంబంధిత పక్షాలు ఈ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా సాక్ష్యాలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది"

బంగ్లాదేశ్‌లోని శరణార్థి శిబిరాల్లో నివసిస్తున్న రోహింజ్యా ప్రజలు ఈ తీర్పుతో పొందిన ఆనందం, ఉపశమనం వారి దుర్భరమైన, ప్రమాదకరమైన జీవన పరిస్థితులను వెంటనే మార్చలేవు. దాదాపు పదేళ్లుగా వారు ఇలాంటి పరిస్థితుల్లోనే జీవించాల్సి వస్తోంది.

అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం తన తీర్పులను అమలు చేయించడానికి ప్రత్యేక వ్యవస్థలేదు. అయితే రోహింజ్యా ప్రజలకు నష్టపరిహారం చెల్లించాలని మియన్మార్‌ను ఆదేశించింది.

అది అంత సులభం కాదు. వందలాది గ్రామాలు పూర్తిగా నేలమట్టమయ్యాయి. అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం ఇచ్చిన తీర్పును మియన్మార్ ప్రభుత్వం మౌనంగా అంగీకరించే అవకాశాలు కూడా తక్కువే.

మియన్మార్, రోహింజ్యా, బంగ్లాదేశ్, ఇజ్రాయెల్, గాజా, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం
ఫొటో క్యాప్షన్, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం తీర్పును పలువురు స్వాగతిస్తున్నారు.

రష్యా, చైనా, అమెరికా ఏం చేస్తాయి?

ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో మియన్మార్ అంశానికి సంబంధించిన దౌత్య వ్యవహారాలను సమన్వయం చేసే బాధ్యత కలిగిన బ్రిటన్ తనను తాను ‘పెన్ హోల్డర్’గా పేర్కొంటుంది. ఈ తీర్పుపై స్పందిస్తూ బ్రిటన్ ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.

"ఈ భయంకరమైన నేరాలకు బాధ్యులను జవాబుదారీగా నిలబెట్టేందుకు, చర్యలు తీసుకునేందుకు మేము కట్టుబడి ఉన్నాం. ఇలాంటి నేరాలకు పాల్పడితే శిక్ష తప్పదనే స్పష్టమైన సందేశాన్ని పంపేలా కోర్టు తీర్పు చూడాలి" అని ఆ ప్రకటనలో పేర్కొంది.

భద్రతా మండలిలో అత్యవసర సమావేశం నిర్వహించాలని బ్రిటన్ కోరింది. లండన్‌లోని మియన్మార్ రక్షణ శాఖ ప్రతినిధిని దేశం నుంచి బహిష్కరిస్తున్నట్టు ప్రకటించింది. రానున్న రోజుల్లో మరిన్ని చర్యలు తీసుకుంటామని హామీ ఇచ్చింది.

అయితే ఐక్యరాజ్యసమితి ద్వారా పెద్దగా ఏమీ సాధ్యం కాకపోవచ్చు. మియన్మార్‌కు వ్యతిరేకంగా కఠినమైన తీర్మానం తీసుకొస్తే చైనా లేదా రష్యా లేదంటే రెండు దేశాలూ వీటో చేసే అవకాశం ఉంది.

ఈ కేసుపై ట్రంప్ ప్రభుత్వం నుంచి కూడా కొన్ని అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి. అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం తీర్పు వెలువరించకముందే అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు జో బైడెన్ ప్రభుత్వం 2022లో మియన్మార్ సైన్యం రోహింజ్యా ప్రజలపై మారణహోమానికి పాల్పడిందని ప్రకటించింది.

అయితే మారణహోమాన్ని నిరూపించడానికి అవసరమైన చట్టపరమైన ప్రమాణాలను తగ్గించవద్దని ప్రస్తుతం ఐక్యరాజ్యసమితిలో అమెరికా రాయబారిగా ఉన్న మైక్ వాల్ట్జ్ గత నెలలో కోర్టును హెచ్చరించారు.

"అమెరికా, దాని మిత్రదేశాల సైనికులను రక్షించడానికే తాను ఈ వ్యాఖ్యలు చేస్తున్నానని" వాల్ట్జ్ చెప్పారు. అయితే అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానంలో ఇజ్రాయెల్ తరఫున జరుగుతున్న వాదనలకు మద్దతుగా ఆయన ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారని చాలామంది భావించారు.

కొందరి వైఖరిని ఆయన తీవ్రంగా విమర్శించారు.

అంతర్జాతీయ సమాజం అనుసరిస్తున్న "వామపక్ష, ప్రపంచవ్యాప్త యూదు వ్యతిరేక ఎజెండా" అని ఆయన తీవ్రంగా విమర్శించారు. ఈ ఏడాది నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతగా నిలిచిన నవీ పిళ్లైను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ఆమె మియన్మార్ కేసు న్యాయమూర్తుల్లో ఒకరు.

గాజా ప్రాంతంలోని పాలస్తీనియన్లపై ఇజ్రాయెల్ మారణహోమానికి పాల్పడిందని ఏడాది క్రితం నివేదిక ఇచ్చిన ఐక్యరాజ్యసమితి స్వతంత్ర అంతర్జాతీయ కమిషన్‌కు నవీ పిళ్లై నాయకత్వం వహించారు.

ట్రంప్ ప్రభుత్వం నుంచి ఎలాంటి హెచ్చరికలు వచ్చినప్పటికీ రోహింజ్యా ప్రజలకు న్యాయం జరగడం గాజాలో ఇజ్రాయెల్ వ్యవహరిస్తున్న తీరుపై మరోసారి ప్రపంచ దృష్టిని మళ్లీ కేంద్రీకరిస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానంలో దక్షిణాఫ్రికా దాఖలు చేసిన కేసు గాజా శిథిలాల్లో ఇంకా దుర్భర పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటున్న పాలస్తీనా ప్రజల సమస్యను కూడా మళ్లీ చర్చకు తీసుకురానుంది.

కాల్పుల విరమణ అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత కూడా గత ఏడాది కాలంలో ఇజ్రాయెల్ దాడుల్లో 1,400 మందికి పైగా మరణించారు.

అయితే మియన్మార్ కేసును ఇజ్రాయెల్‌పై ఉన్న కేసుకు రిహార్సల్స్‌గా చూడటం తప్పని న్యాయవాదులు చెబుతున్నారు.

"ఇలా చూడటం వల్ల రోహింజ్యా ప్రజల సమస్య పక్కదారి పట్టే ప్రమాదం ఉంది. నిజానికి మన దృష్టి ప్రధానంగా వారిపైనే ఉండాలి. వారి బాధలకు న్యాయం కోరుతూ జరుగుతున్న న్యాయపోరాటాన్ని, ప్రపంచం ఎక్కువగా దృష్టి సారించిన మరో ఘర్షణకు పరీక్షగా చూడకూడదు" అని ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీకి చెందిన జానినా డిల్ అన్నారు.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)