Kwa nini ndege ndogo zisizo na rubani za Hezbollah zimekuwa tatizo kwa Israel?

Hezbollah ya Lebanon imeongeza matumizi yake ya ndege zisizo na rubani za "first-person" (FPV) kushambulia Israel, ikiwa ni pamoja na mifumo inayoongozwa na nyaya za fiber-optic ambazo zinaweza kupita mifumo ya hali ya juu ya ulinzi.

BBC Verified imepata video 35 zilizotolewa na kundi la wanamgambo wa Lebanon tangu Machi 26. Video hizo zinaonyesha mashambulizi dhidi ya wanajeshi wa Israel, magari ya kivita na mifumo ya ulinzi wa anga kusini mwa Lebanon na kaskazini mwa Israel.

Wataalamu waliambia BBC News kwamba jeshi la Israel "bado halijaweza kupata suluhu yoyote mwafaka ya kukabiliana" na ndege hizo ndogo zisizo na rubani, kwani zinaweza kukwepa kwa urahisi mifumo ya kugundua.

Kulingana na wataalamu, ndege hizi zisizo na rubani zinaweza kujengwa kwa sehemu zinazopatikana kibiashara pamoja na sehemu zilizochapishwa za 3D, na gharama ya uzalishaji wake ni ya chini sana ikilinganishwa na malengo ya gharama kubwa ambayo wanaweza kuharibu.

Matumizi ya ndege zisizo na rubani za bei nafuu katika vita vya Urusi na Ukraine yameenea sana na yamebadilisha jinsi vita vya kisasa vinavyopiganwa.

Ingawaje jeshi la Israel halijatoa taarifa kamili za watu waliopoteza maisha, ripoti za vyombo vya habari vya Israel zinaonyesha kuwa wanajeshi wanne wa Israel na raia mmoja waliuawa na makumi ya wengine kujeruhiwa katika mashambulizi ya FPV.

Jeshi la Israel liliiambia BBC News kwamba lilitambua tishio linaloletwa na ndege zisizo na rubani na lilikuwa likiwekeza "kwa kiasi kikubwa" kuboresha mifumo ya ulinzi, kuunda "mifumo ya tahadhari zaidi" na kutoa mafunzo kwa vikosi "kuongeza utayari na ufahamu wa tishio hili".

Kwa mujibu wa ripoti ya Taasisi ya Uchunguzi wa Usalama wa Taifa, jeshi la Israel pia limekuwa likitumia ndege zisizo na rubani za FPV kwa miaka kadhaa na hivi sasa wanazitumia kusini mwa Lebanon na dhidi ya Hamas huko Gaza.

Hisham Jaber, mchambuzi wa masuala ya kijeshi na jenerali wa zamani katika jeshi la Lebanon, aliiambia BBC kwa Kiarabu kwamba ndege zisizo na rubani za FPV zinaweza "kutoonekana kwenye rada" na kwamba "mamia" ya ndege hizi zisizo na rubani, ambazo ziko mikononi mwa Hezbollah, zimetumika kulemaza magari ya kivita, vikiwemo vifaru.

Bw. Jaber aliongeza kuwa Hezbollah imekuwa ikitumia ndege zisizo na rubani kubwa zaidi dhidi ya shabaha kaskazini mwa Israel kwa miaka mingi, lakini matumizi ya ndege zisizo na rubani zenye mtazamo wa kwanza (FPV) yako katika "kiwango tofauti kabisa."

BBC Verify imegundua kuwa tangu Machi 26, karibu video 100 za mashambulizi ya ndege zisizo na rubani za FPV zimetumwa kwenye chaneli ya Telegram ya Hezbollah, 35 kati ya hizo zimethibitishwa. Hezbollah haionekani kuwa haijachapisha video au picha zozote za mashambulizi kama hayo kuhusiana na mapigano yaliyoanza Machi 2.

Angalau ndege nne zisizo na rubani za FPV zilishambulia kituo cha mpakani cha Israel karibu na Kiryat Shmona. Shambulio hilo lililenga msururu wa magari ya kijeshi kwa mfululizo. Angalau magari mawili yalionekana yakiwa yameharibiwa vibaya au kuharibiwa kwenye picha.

BBC News pia imefuatilia mashambulizi kama hayo kusini mwa Lebanon, ikiwa ni pamoja na angalau mawili mnamo Aprili 26 katika mji wa Tayyiba. Video hizo zinaonyesha wanajeshi wakilengwa katika mashambulizi hayo, ikifuatiwa na shambulio karibu na helikopta ya jeshi la Israel iliyokuwa imebeba wanajeshi waliojeruhiwa.

Vyombo vya habari vya Israel vimeripoti kuwa mwanajeshi mmoja aliuawa na wengine sita kujeruhiwa katika shambulio hilo.

Nyingi za ndege hizi zisizo na rubani huongozwa na miunganisho ya kebo-fiber-optic, si mawimbi ya redio au mawimbi mengine ya pasiwaya, hivyo kuzifanya kuwa vigumu kukatiza na mifumo ya sasa ya vita vya kielektroniki vya Israeli.

Andreas Craig, mtaalam wa masuala ya usalama katika Chuo cha King's College London, aliiambia BBC kwamba matumizi ya fibre optics yamefanya uwezo wa Israel wa kugundua, kuvuruga na kunasa ndege hizo "kutokuwa na ufanisi" na kuifanya kuwa ngumu zaidi kuwatafuta waendeshaji wao.

Matokeo ya hali hii, alisema, ni kwamba vikosi vya Israeli "vitalazimika kusonga kwa uangalifu zaidi, kuimarisha nafasi zao, kutumia hatua za kinga za mwili kama vile vyandarua na vizimba, na kuzingatia zaidi kuweka ulinzi wa haraka."

Bw. Craig aliongeza kuwa Hezbollah ina uwezekano wa kuunganisha ndege hizi zisizo na rubani ndani ya nchi na sehemu zinazopatikana kibiashara, hasa kutoka nchi kama China, na kwamba gharama ya kila ndege isiyo na rubani inakadiriwa kuwa kati ya dola 300 hadi 500.