You’re viewing a text-only version of this website that uses less data. View the main version of the website including all images and videos.
ਮੈਪਸ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸਣੇ 3 ਤਰੀਕੇ, ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ
- ਲੇਖਕ, ਮੇਲਿਸਾ ਹੋਗਨਬੂਮ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼
- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
- ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: 9 ਮਿੰਟ
ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਹਤ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਔਖਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਮਰ ਵੱਧਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌਖੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਜਾਂ ਇੱਕ ਔਖਾ ਕੰਮ ਚੁਣਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਚੁਣੋਗੇ?
ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਹੀ ਚੁਣਾਂਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਾਜਬ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਛੋਟੇ ਰਾਹ ਲੱਭਣਾ ਸਾਡੀ ਜੈਵਿਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਵੀ ਆਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਛੋਟੇ ਰਾਹ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਮਿਹਨਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੀ "ਤੰਦਰੁਸਤ ਉਮਰ" ਮਤਲਬ ਉਹ ਸਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ "ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਭੰਡਾਰ" ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਦਿਮਾਗ਼ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰਿਓਟ-ਵਾਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਐਲਨ ਗਾਉ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਈਏ, ਕੁਝ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।"
ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ ਕੋਰਸ ਲਿਵ ਵੈੱਲ ਫਾਰ ਲੌਂਗਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਰੀਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
1. ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣਾ
ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ "ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ" ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹੀ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਦਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਦੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡੈਨਿਸ ਚੈਨ, ਜੋ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਤਾ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। "ਜਿੰਨਾ ਜਲਦੀ ਅਸੀਂ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾਂਗੇ, ਉਨਾ ਹੀ ਜਲਦੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ।"
ਇਸ ਲਈ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੌਤ ਦੀ ਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਰਾਈਵਰ "ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਰਸਤਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣ" ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਮਰਦਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਜਦਕਿ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿਸੇਦਾਰਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ) ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਮ ਕਮੀ ਵੇਖੀ ਗਈ।
ਇਹ ਹਾਲੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵਧੇਰੇ "ਕੋਗਨਿਟਿਵ ਰਿਜ਼ਰਵ" ਬਣਾਉਣਾ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਟਿਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖੇ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਚੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।
"ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਰੀਐਂਟੀਅਰਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਡਿੰਗ ਬਲਾਕਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਰਾਹੀਂ।
ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਦੇ ਮੈਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ – ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਪੀਐੱਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਝ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗੇਮਾਂ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਰਚੁਅਲ ਰੀਐਲਟੀ ਵਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੇਮ ਖੇਡੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਗੇਮ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਪਸੰਦ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗੇਮ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਦੇਵੇਗੀ।
2. ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੋ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣਾ ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, 100 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਿਹਤ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੱਧ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕੁੱਲ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨਿਰੀਖਣ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੱਧ ਉਮਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਖਤਰਾ 30 ਤੋਂ 50 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ "ਕੋਗਨਿਟਿਵ ਰਿਜ਼ਰਵ" ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣਾ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1,923 ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋਰ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੌਨਜ਼ ਦੇ ਘਟਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਾਮੇਲਾ ਅਲਮੇਡਾ-ਮੇਜ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ, "ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ, ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਲਈ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਿੱਸੇ। ਗਾਉ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।"
3. ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਿੱਖਦੇ ਰਹੋ
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਮਰ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਿੱਖਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਫਾਇਦੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਣਾ ਨਵੇਂ ਨਿਊਰੌਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਊਰੌਨਜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਮਰ ਵਧਣ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ "ਨਿਊਰੋਪਲਾਸਟਿਸਿਟੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਉਹ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਅਤੇ ਢਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹੀ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਨਰਵ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਇਨੈਪਸ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।"
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ "ਕੋਗਨਿਟਿਵ ਰਿਜ਼ਰਵ" ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 60 ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਅਲਮੇਡਾ-ਮੇਜ਼ਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ "ਕੋਗਨਿਟਿਵ ਰਿਜ਼ਰਵ" ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਕਮੀ ਘੱਟ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਅੰਕ ਘੱਟ ਸਨ।
ਅਲਮੇਡਾ-ਮੇਜ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਟੀਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ।
ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਐਹੋ ਜਿਹੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜੋ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਲ ਸਿਹਤ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੈਰ ਦੌਰਾਨ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ।
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਮਾਗ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
