د روسیې جګړه کې د شمالي کوریا د وژل شویو شمېر معلوم نه دی، خو یو نوی یادګار ځینې نښې وړاندې کوي

د بي بي سي د یوې څېړنې له مخې، د سپوږمکۍ انځورونو او د پیونګ‌یانګ د نوي یادګار رسمي عکسونو پر بنسټ اټکل کېږي چې شاوخوا ۲٬۳۰۰ شمالي کوریايي سرتېري د اوکراین پر ضد د روسیې په جګړه کې وژل شوي دي.

په جون ۲۰۲۴ کې شمالي کوریا له روسیې سره د ګډې دفاعي موافقې لاسلیک کړ. دوه میاشتې وروسته، اوکراین په ناڅاپي ډول د کورسک (Kursk) په سیمه کې عملیات وکړل او له روسیې څخه یې تر ۱٬۰۰۰ مربع کیلومتره (۳۸۶ مربع مایله) خاوره ونیوله.

کارپوه کیم جین‌مو (د دولتي تمویل شوي د کوریا د دفاعي تحلیلونو انستیتوت پخوانی لوړپوړی څېړونکی) وايي دا تړون ښايي دلیل وي چې شمالي کوریايي سرتېري زیاتره د اوکراین د نورو جبهو پر ځای د کورسک سیمې ته لېږل شوي وو.

د شمالي کوریا مشر کیم جونګ اون مخکې هم په عامه توګه د جګړې د وژل شوو سرتېرو درناوی کړی دی. باور کېږي چې د سرتېرو د استولو په بدل کې پیونګ‌یانګ له مسکو څخه خوراکي توکي، پیسې او تخنیکي مرسته ترلاسه کړې ده.

دا پټ رژیم تر اوسه د کورسک د عملیاتو د تلفاتو شمېر نه دی اعلان کړی، کومه سیمه چې روسیه ادعا کوي بېرته یې په بشپړ ډول نیولې ده. خو د لومړي ځل لپاره، نوی یادګار داسې ښکاره نښې وړاندې کوي چې د وژل شویو شمېر اټکل پرې کېدای شي.

پر دېوالونو نومونه

په اکتوبر ۲۰۲۵ کې، د شمالي کوریا مشر کیم جونګ اون امر وکړ چې د پیونګ‌یانګ په هواسونګ ولسوالۍ کې یو موزیم جوړ شي، څو هغه سرتېري ولمانځل شي چې د روسیې او اوکراین په جګړه کې وژل شوي دي.

د بي بي سي د یوې شننې له مخې، د Planet Labs (یو امریکایي د سپوږمکۍ انځورونو شرکت) له خوا برابر شوي سپوږمکۍ انځورونه ښيي چې د همدې میاشتې په اوږدو کې په یوه ګڼ ځنګلي سیمه کې د جوړونې کار پیل شو.

د ۵۲ مربع کیلومتره پراخ کمپلکس ابتدایي جوړښت د ډسمبر په میاشت کې لیدل کېده. تر مارچ پورې د ودانۍ ډېره برخه بهرنی جوړښت بشپړ شوی و. د منظرې جوړونې او شاوخوا تاسیسات تېرې میاشتې بشپړ شول.

دا یادګاري کمپلکس د ۲۰۲۶ کال د اپرېل په ۲۶مه پرانیستل شو. د دولتي خبري اژانس KCNA په وینا، دا د "بهرنیو پوځي عملیاتو د جنګي لاسته راوړنو د یادګار موزیم" په نوم یادیږي او موخه یې دا ده چې د شمالي کوریا سرتېرو "بې‌ساري زړورتیا" وښيي، په ځانګړي ډول هغه مهال چې دوی د "کورسک سیمې د آزادولو" لپاره ځای پر ځای شوي وو.

یادګار له دوو ۳۰ متره اوږدو دیوالونو جوړ دی چې د وژل شویو نومونه پرې لیکل شوي، سربېره پر یوه ودانۍ او یوه هدیره.

د بي بي سي د یوې شننې له مخې، د KCNA له خوا خپاره شوي څو انځورونه ښيي چې هر دیوال شاوخوا ۱۴ برخو ته وېشل شوی دی، چې د پاسه د خړ ډبرو کرښو په وسیله جلا شوي دي.

د دغو برخو له ډلې، د نومونو لیکنه په نهو برخو کې شوې ده، او د بي بي سي د محاسبې له مخې، هره برخه شاوخوا ۱۶ ستنې لري، چې دا اټکل د ستنو ترمنځ د واټن پر بنسټ شوی دی.

د ختیځ دیوال نږدې انځورونه ښيي چې په یوه ستنه کې د وژل شویو سرتېرو اته نومونه کښل شوي دي.

که هره برخه شاوخوا ۱۶ ستنې ولري او ټول ۹ برخې وي، نو دا محاسبه دا پایله ورکوي چې په هر دیوال کې شاوخوا ۱٬۱۵۲ نومونه کښل شوي دي. د دوو دیوالونو لپاره دا شمېر شاوخوا ۲٬۳۰۴ نومونو ته رسېږي.

سونګهاک چنګ، چې د کوریا د امنیتي ستراتیژۍ انسټیټیوټ یو لوړپوړی څېړونکی دی، د بي بي سي د موندنو سره موافق دی.

هغه وايي: "د یادګار دیوالونه د وژل شوو سرتېرو له نومونو ډک دي چې په ډېر کوچني خط لیکل شوي دي. د سطحې ساحې او د لیکنو د کثافت په پام کې نیولو سره، احتمال شته چې دلته ثبت شوي کسان څو زره کسانو ته ورسېږي."

د دقیق شمېر ټاکل د لوړ ریزولوشن انځورونو د نشتوالي له امله ممکن نه دي، خو د بي بي سي اټکل د جنوبي کوریا د ملي استخباراتو ادارې (NIS) له اټکل سره نږدې دی.

په سپتمبر ۲۰۲۵ کې، دغه استخباراتي اداره ویلي وو چې شاوخوا ۲٬۰۰۰ شمالي کوریايي سرتېري وژل شوي او ۲٬۷۰۰ نور ټپیان شوي دي.

تر فبروري پورې، NIS ویلي وو چې له ۱۱٬۰۰۰ لېږل شوو پوځي کسانو څخه شاوخوا ۶٬۰۰۰ کسان یا وژل شوي یا ټپیان شوي دي، خو د وژل شوو او ټپیانو جلا شمېر یې نه و ورکړی.

یو "پړاویز سیستم"

په هدیره کې د لوېدیځ لوري شاوخوا ۱۴۰ قبرونه دي او د بلې خوا ۱۳۸ قبرونه، د اپرېل په پیل کې اخیستل شوي د سپوږمکۍ انځور له مخې چې د جنوبي کوریا د څېړنیزې ادارې SI Analytics له خوا برابر شوی.

سونګهاک چنګ، چې له دې شرکت سره تړاو نه لري، وايي دا ودانۍ ښايي "کولمباریوم" وي، یعنې هغه ځای چې د مړو د وسوځولو وروسته د هغوی د ایرو لوښي (urns) پکې ساتل کېږي.

هغه زیاتوي: "ټوله دیوال داسې ښکاري چې د شبکې په بڼه د پاتې شونو لپاره د ذخیره کولو کوچنیو برخو ډک دی."

چنګ وايي: "دا د یادګاري تالار درې پوړیزه ودانۍ ده، او که دفترونه او نندارتونونه ترې وباسو هم، یوازې داخلي ذخیره ځای یې لږ تر لږه د ۱٬۰۰۰ جسدونو یا پاتې شونو د ساتلو وړتیا لري."

SI تحلیل په خپل راپور کې وايي چې د "یادونې یو پړاویز سیستم" شته. هغه سرتېري چې یې "بې‌ساري زړورتیا" ښودلې ده، د بهرنیو قبرونو او د قبر د ډبرو (tombstones) په وسیله ویاړل کېږي، په داسې حال کې چې نور کسان د کولمباریوم دننه د ایرو په لوښو (urns) کې یادېږي.

کیم وايي هغه کسان چې په هدیره کې ښخ شوي دي ښايي موندل شوي جسدونه، لوړپوړي افسران، یا هغه کسان وي چې ځانګړی درناوی ورته ورکړل شوی وي، په دې کې هغه کسان هم شامل دي چې د ځان‌قربانۍ عملونه یې ترسره کړي وي.

"د جګړې توجیه"

د جنوبي کوریا د یووالي وزارت وايي چې دا "سخته ده چې تایید شي" ایا د وژل شویو ټولو سرتېرو نومونه د یادګار په دیوالونو کې لیکل شوي دي که نه.

خو څېړونکی کیم باور لري چې ډېر احتمال شته چې د کورسک په سیمه کې د وژل شویو ټولو شمالي کوریايي سرتېرو نومونه هلته ثبت شوي وي.

هغه وايي: "دا یادګار د هغو کسانو د ستاینې لپاره جوړ شوی چې د دولت لپاره یې قرباني ورکړې او د عامه ملاتړ د ساتلو لپاره دی. که نومونه حذف شي، دا کار د وژل شویو کورنیو ترمنځ د نارضایتۍ سبب کېدای شي او د یادګار موخه زیانمنه کېدای شي."

د شمالي کوریا دولتي رسنیو هم راپور ورکړی چې په همدې ولسوالۍ کې د روسي جګړې د پخوانیو سرتېرو او د وژل شویو کورنیو لپاره د استوګنې یو کمپلکس جوړ شوی دی، او اوسېدونکي له مارچ میاشتې راهیسې هلته مېشتېدل پیل کړي دي.

چو هان-بوم، چې د دولتي تمویل شوي د کوریا د ملي یووالي انسټیټیوټ لوړپوړی څېړونکی دی، وايي د وژل شویو سرتېرو لپاره د یادګار جوړولو پرېکړه د دې هڅه ښيي چې د درنو تلفاتو وروسته د پوځي لېږد توجیه وړاندې شي.

هغه زیاتوي: "د شمالي کوریا لپاره، روسیه یوازینی هېواد دی چې په اوسني انزوا حالت کې ورسره پوځي همکاري کولی شي."

هغه همدارنګه وايي چې دا یادګار د پیونګ‌یانګ هغه چمتووالی هم ښيي چې د روسیې سره پوځي همکارۍ ته دوام ورکړي، "پرته له دې چې جګړه څنګه مخ ته ځي."

د انځور او ګرافیکونو سرچینه: ارون سوپریادی، ایډیټ: ګریس تسوي