'અમારા શિક્ષક જાતીય શોષણ કરતા હતા, અમે સાથે મળીને લડ્યાં, અને હવે અમે પતિ-પત્ની છીએ'

ચેતવણી: આ લેખમાં જાતીય શોષણ અંગેની વિગતો છે.

ફોનને બીજે છેડે અવાજ સાંભળીને યુસ્રોન અઝાહિદીના પેટમાં ફાળ પડી. તેમની બહેને તેમને તાત્કાલિક ફોન કરવા જણાવતો મૅસેજ કર્યો હતો, એટલે તેમણે બહેનના નંબર પર ફોન કર્યો હતો. પરંતુ ફોન પર બહેન નહોતી. સામે તેના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય શિક્ષક હતા. તેઓ યુસ્રોનના પારિવારિક ઘરે હતા.

યુસ્રોન કહે છે કે,"મને ખબર હતી. તેઓ શેના વિશે વાત કરવા માગતા હતા એ મને બરાબર ખબર હતી."

વિદ્યાર્થીઓમાં "અબાહ" એટલે કે "પિતા" તરીકે ઓળખાતા અહમદ ઈમાનુદ્દીન સુમાર પોતાની પ્રતિષ્ઠા જાળવવા માગતા હતા.

ઇન્ડોનેશિયાના લોમ્બોક ટાપુ પર આવેલી એક ઇસ્લામિક બોર્ડિંગ સ્કૂલના તેઓ ખૂબ આદરણીય વડા હતા. પરંતુ અબાહને જાણવા મળ્યું હતું કે યુસ્રોન અને તેમના જૂના સ્કૂલમિત્રો કેટલાક વિદ્યાર્થીઓનાં નિવેદનો એકત્ર કરી રહ્યા હતા. આ વિદ્યાર્થીઓનો આક્ષેપ હતો કે અબાહે તેમની સાથે જાતીય દુર્વ્યવહાર કર્યો હતો.

ઇસ્લામિક બોર્ડિંગ સ્કૂલોમાં જાતીય શોષણની અનેક ઘટનાઓ

ઇન્ડોનેશિયાના નૅશનલ કમિશન ઑન વાયોલન્સ અગેઇન્સ્ટ વિમેન દ્વારા ઇસ્લામિક બોર્ડિંગ સ્કૂલોમાં થતા જાતીય શોષણને રાષ્ટ્રીય કટોકટી ગણાવવામાં આવી છે. પરંતુ કાનૂની નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આવા કેટલાય કિસ્સા કદી અદાલત સુધી પહોંચતા નથી. પીડિતોને તેમના આક્ષેપો પાછા ખેંચવા માટે સમજાવવામાં આવે છે અથવા તેમને ચૂપ રહેવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે.

અને હવે અબાહ યુસ્રોનને ફોન પર એવી જ માંગ કરી રહ્યા હતા.

તેઓ રડતાં રડતાં કહેતા હતા કે, "તમારા શિક્ષકની આબરૂ જાળવો. દરેક વ્યક્તિથી ભૂલો થાય છે, મારા બાળક."

પરંતુ તેમને ખબર નહોતી કે યુસ્રોન તેમની એકેએક વાત રેકૉર્ડ કરી રહ્યો હતો.

યુસ્રોને અબાહ વિશે તપાસ શરૂ કરી હતી, તેને એક વર્ષ થઈ ગયું હતું. તેમની ભૂતપૂર્વ સહાધ્યાયી ઝિયાદાતુર રહમાહે એક રાતે કરેલા ખુલાસાથી આ તપાસની શરૂઆત થઈ હતી.

બંને લોમ્બોકની અબુ બરોકાત સ્કૂલના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓ ગણાતાં હતાં. હવે બંને યુનિવર્સિટીમાં ભણતાં હતાં.

યુસ્રોન રાજધાની જકાર્તામાં હતો અને ઝિયાદાતુર ઇજિપ્તના કૈરોમાં. બંને ફોન પર સ્કૂલના દિવસોની જૂની વાતો યાદ કરતા હતા.

એક રાતે ઝિયાદાતુરે યુસ્રોનને કહ્યું કે જ્યારે તેઓ 16 વર્ષનાં હતાં ત્યારે અબાહે તેમની સાથે જાતીય દુર્વ્યવહાર કર્યો હતો.

વર્ગ દરમિયાન તેમને શૌચાલય જવું હતું. અબાહે તેમને સ્કૂલના બગીચામાં અટકાવ્યાં અને પોતાની સાથે તેમના ઘરે આવવા કહ્યું હતું. તેમનું ઘર સ્કૂલના પરિસરમાં જ હતું.

ઝિયાદાતુરે યુસ્રોનને જણાવ્યું કે ઘરમાં ગયા પછી અબાહે તેમને કહ્યું હતું કે તેઓ તેમને પ્રેમ કરે છે.

પછી તેમણે બીબીસી વર્લ્ડ સર્વિસને પણ આ ઘટના વિશે કહ્યું હતું. "તેમણે મને નીચે ખેંચીને પોતાના ખોળામાં બેસાડી દીધી... પછી તેઓ મને ચુંબન કરવા લાગ્યા... તેઓ મારા શરીર પર હાથ ફેરવતા અને મને સ્પર્શ કરતા હતા," તેમણે જણાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે અબાહે તેમને પણ એવું જ કરવા કહ્યું હતું.

સદનસીબે, અબાહનાં બાળકો પૈકીના એકે બંધ દરવાજો જોરજોરથી ખખડાવવાનું શરૂ કર્યું.

અબાહે તેમને બહાર જવા માટે ઇશારો કર્યો અને તેઓ પાછળના દરવાજેથી દોડીને બહાર નીકળી ગયાં. પરંતુ આ ઘટનાની તેના પર ખૂબ ઊંડી અસર પડી.

"મને ખૂબ ગંદું લાગતું હતું અને થતું હતું કે હું સાવ ખરાબ રીતે તૂટી ગઈ છું. મને સમજાતું નહોતું કે શું કરવું."

ઝિયાની વાત સાંભળ્યા પછી યુસ્રોનને સમજાતું નહોતું કે શું કરવું.

સ્કૂલમાં તેમને બાળપણથી જ એક સૂત્ર શીખવવામાં આવ્યું હતું: "સમીના વ અતના" એટલે કે "અમે સાંભળીએ છીએ અને આજ્ઞાનું પાલન કરીએ છીએ."

પરંતુ યુસ્રોન પણ આ વાતને મનમાંથી કાઢી શકતા નહોતા.

તેથી તેમણે ઝિયાને સૂચન કર્યું કે તેઓ બંને, ઝિયાની સ્કૂલની મિત્રો વાન્ડા હમીદાહ અને મહિમા એકા સાથે મળીને ઝિયાના નિવેદનને સમર્થન આપતા પુરાવા એકત્ર કરે.

ધીમે ધીમે તેઓ તેમના જૂના સહાધ્યાયીઓ સાથે વાત કરવા લાગ્યા અને બીજી ઘટનાઓની વાતો પણ બહાર આવવા લાગી. મિત્રો વૉટ્સઍપ પર એકબીજા સાથે મળેલી માહિતી અને પુરાવા શેર કરતા હતા.

તેમાંથી સૌથી મહત્ત્વની વાત વાન્ડાની એક મિત્રે જણાવી. તેને યાદ હતું કે સ્કૂલમાં તેમના અંતિમ વર્ષ દરમિયાન મોડી રાત્રે તેણે એક નાની ઉંમરની છોકરીને સ્કૂલના બાથરૂમમાં રડતી જોઈ હતી. તેણે એ પણ જોયું હતું કે અબાહ તેને શોધતો ત્યાં આવ્યો હતો. તેનો ચહેરો લાલ થઈ ગયો હતો અને તે હાંફતો હતો.

આ છોકરીનું નામ સુકમા રોહાના હતું અને તે હજુ પણ એ જ સ્કૂલમાં ભણતી હતી.

તેમણે બીબીસીને પોતાની સાથે બનેલી ઘટના વિશે જણાવ્યું.

'બળાત્કાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો'

સુકમાએ અમને જણાવ્યું કે જ્યારે તેઓ 17 વર્ષનાં હતાં ત્યારે અબાહે તેમને નવા વર્ષની પ્રાર્થનામાં પોતાની સાથે જોડાવા કહ્યું હતું. તેઓ અબાહના ઘરમાં ગયાં ત્યારે તેણે તેમનું મોં દબાવી દીધું અને જમીન પર સૂઈ જવા કહ્યું હતું. ત્યાર પછી તેણે કમરથી નીચેના કપડાં ઉતારી નાખ્યાં હતાં.

સુકમાએ કહ્યું કે, "તે સતત કહેતો રહ્યો કે હવે તે પોતાની જાત પર કાબૂ રાખી શકતો નથી."

"તે મારા અંતઃવસ્ત્રો ઉપરથી મારા શરીર પર હાથ ફેરવતો હતો... તેણે મારી સાથે બળાત્કાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો."

ત્યાર પછી સુકમાએ કહ્યું કે તેમણે હિંમત ભેગી કરીને તેના પેટમાં જોરથી લાત મારી અને તક મળતાં ત્યાંથી ભાગી ગયાં.

તેઓ દોડતાં હતાં ત્યારે તેમણે પાછળ ફરીને જોયું તો અબાહ ટૉર્ચના પ્રકાશમાં તેમને શોધી રહ્યો હતો.

આવી વિગતો અને પુરાવા મળતા ગયા તેમ યુસ્રોન તેમને એકઠા કરીને ગોઠવતા ગયા.

જે વિદ્યાર્થીઓએ આક્ષેપો કર્યા હતા, તેમને ફરી ફોન કરીને તે વધુ વિગતો મેળવતો અને દરેક વાતની ઝીણવટભરી નોંધ રાખતા.

તેમણે સુકમા, ઝિયા અને અન્ય ચાર ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ સાથે થયેલા કથિત જાતીય શોષણ અંગે સાત પાનાંનો દસ્તાવેજ તૈયાર કર્યો.

વાન્ડાએ નહ્દાતુલ વથન દીનિયાહ ઇસ્લામિયાહ (એનડબલ્યુડીઆઈ)ના પ્રતિનિધિઓ સાથે એક બેઠક ગોઠવી.

આ સંસ્થા તેમની અને આવી બીજી સેંકડો સ્કૂલો ચલાવતી એક પ્રભાવશાળી સંસ્થા હતી. તે જ સંસ્થા કૈરોમાં અભ્યાસ કરતા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસનો ખર્ચ પણ ઉઠાવતી હતી.

મિત્રોએ અમને જણાવ્યું કે બેઠક સારી રહી હતી. એનડબલ્યુડીઆઈના પ્રતિનિધિઓએ તેમને આ મામલો પોલીસ સુધી લઈ જવામાં મદદ કરવાની ખાતરી આપી હતી.

પરંતુ ત્રણ અઠવાડિયાં પછી યુસ્રોનને તેમની બહેનનો એ ચિંતાજનક મેસેજ મળ્યો. તેણે બહેનને વળતો ફોન કર્યો ત્યારે ફોનની બીજી બાજુ અબાહ હતો, જે યુસ્રોનના પારિવારિક ઘરે હાજર હતો. ત્યારે સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે એનડબલ્યુડીઆઈએ યુસ્રોને તૈયાર કરેલા દસ્તાવેજો અબાહને આપી દીધા હતા.

યુસ્રોને કરેલા રેકૉર્ડિંગમાં અબાહને એવું કહેતા સાંભળી શકાય છે, "જો આ વાત મીડિયામાં લીક થઈ જશે... તો હું બરબાદ થઈ જઈશ."

તે યુસ્રોનને પોતાના માટે ખોટું બોલવાની વિનંતી કરે છે. તે પોતાના બચાવમાં કહી શકાય એવી જુદી જુદી વાતો પણ યુસ્રોનને સૂચવે છે, જેથી તેઓ પોતે તૈયાર કરેલો પુરાવાનો દસ્તાવેજ પાછો ખેંચી શકે.

ત્યાર પછી તેણે ઝિયાને પણ ફોન કર્યો અને તેમના પર એવી જ રીતે દબાણ કર્યું.

યુસ્રોનની જેમ ઝિયાએ પણ આ ફોનકૉલ રેકૉર્ડ કરી લીધો હતો. તેમાં અબાહે ઝિયા સાથે દુર્વ્યવહાર કર્યો હોવાની કબૂલાત કરી હતી, પરંતુ સાથે જ તેમને ચૂપ રહેવાની વિનંતી પણ કરી હતી.

'યુસ્રોન અને ઝિયા એકબીજાની નજીક આવવાં લાગ્યાં'

બીજી તરફ, સુકમાએ અમને જણાવ્યું કે તેમને અબાહના ઘરે બોલાવવામાં આવ્યાં હતાં. ત્યાં બે પોલીસ અધિકારીઓ અને એનડબલ્યુડીઆઈના એક વકીલ તેની રાહ જોઈ રહ્યા હતા.

તેમના કહેવા મુજબ, તેણે તેમની પાસે એક દસ્તાવેજ પર સહી કરાવી હતી, જેમાં લખ્યું હતું કે તેમણે કરેલા તમામ આક્ષેપો ખોટા હતા. પછી અબાહનાં પત્ની હુર્મિયાતી સાથેની વાતચીતનું તેમણે ગુપ્ત રીતે કરેલું રેકૉર્ડિંગ પણ તેમની વાતને સમર્થન આપે છે.

આ રેકૉર્ડિંગમાં હુર્મિયાતી સુકમાને તેમની વચ્ચે થયેલા "કરાર"નું સન્માન કરવાનું કહેતાં સાંભળી શકાય છે. એ કરાર એવો હતો કે કંઈ બન્યું જ નહોતું.

તેઓ આગળ કહે છે, "શું તમે ઇચ્છો છો કે આ વાત આખી જિંદગી તમને સતાવતી રહે? શું તમે ઇચ્છો છો કે તેના કારણે તમારાં લગ્ન થવાની શક્યતા પર પણ અસર પડે?"

આ દબાણ એટલું વધી ગયું હતું કે અબાહે યુસ્રોનનાં માતા-પિતાને તેમને શોધવા માટે જકાર્તા જવા અને યુનિવર્સિટીમાં તેમની શોધખોળ કરવા કહ્યું હતું. જોકે, તેઓ તેમને શોધી શક્યા નહોતા.

યુસ્રોન એક હોટેલમાં છુપાઈ ગયા હતા. પરંતુ આ બધું યુસ્રોનનાં માતા માટે ઘણું વધુ પડતું હતું. તેમણે પોતાના પુત્રને કહ્યું કે આ તણાવ તેમના માટે જીવલેણ બની રહ્યો છે.

આથી યુસ્રોને અનિચ્છાએ પોતાની તપાસ બંધ કરી દીધી.

આ દરમિયાન યુસ્રોન અને ઝિયા ધીમે-ધીમે એકબીજાની નજીક આવવાં લાગ્યાં. તેમની મિત્રતા હવે દૂરથી ચાલતા પ્રેમસંબંધમાં બદલાઈ ગઈ હતી અને તેઓ નિયમિત રીતે ફોન પર વાત કરતાં હતાં.

"અને હું જોઈ શકતો હતો કે તે ખરેખર ખૂબ પરેશાન હતી... તે મને કહેતી, 'અબાહે મારી સાથે જે કર્યું તેના વિશે હું વારંવાર કેમ વિચાર્યા કરું છું?'"

યુસ્રોન એક તરફ જેના પ્રેમમાં પડી રહ્યો હતો એ યુવતીને મદદ કરવા માગતો હતો અને બીજી તરફ તેણે પોતાનાં માતાને આપેલું વચન પણ પાળવું હતું. તેઓ આ બે બાબતો વચ્ચે મૂંઝવણમાં હતા.

આઠ મહિના પછી, યુસ્રોને ઇસ્લામિક સ્કૂલોમાં થતા જાતીય શોષણ વિશે જાગૃતિ ફેલાવતા એક જૂથ વિશે સાંભળ્યું. આ જૂથ આયુ મસ્રુરોહ નામની એક યુવતીએ શરૂ કર્યું હતું. બીજી એક સ્કૂલમાં મોચ સુબ્ચી અઝલ ત્સાની નામના શિક્ષકે તેની એક મિત્રનું જાતીય શોષણ કર્યું હતું. આયુએ આ મામલે પોતાની મિત્રને ન્યાય અપાવવામાં મદદ કરી હતી.

આયુ હવે સોશિયલ મીડિયા પર જાતીય શોષણ સામે અવાજ ઉઠાવવાની જરૂરિયાત વિશે સક્રિય રીતે પોસ્ટ કરી રહ્યાં હતાં.

તેમાંથી પ્રેરણા લઈને ઝિયાએ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક અપીલ કરી. તેમણે જાતીય શોષણનો ભોગ બનેલા ઇન્ડોનેશિયાના કોઈપણ વિદ્યાર્થીને તેમની સાથે સંપર્ક કરવા કહ્યું.

ત્યારે તેમને જાણવા મળ્યું કે અબાહે વારંવાર માફી માગી હોવા અને પોતાનું વર્તન બદલવાનું વચન આપ્યું હોવા છતાં, તેણે ફરી કોઈ યુવતી સાથે આવું કર્યું હોવાનું જણાતું હતું.

ઝિયાની સ્કૂલમાં ભણેલી એક યુવતીએ તેમનો સંપર્ક કરીને જણાવ્યું કે અબાહે તેમનું પણ જાતીય શોષણ કર્યું હતું. આ ઘટના તેણે ઝિયા અને યુસ્રોનને પોતાનું વર્તન બદલવાનું વચન આપ્યાના લગભગ એક વર્ષ પછી બની હોવાનું કહેવાય છે.

"તેનાથી મને સમજાયું કે અબાહ ખરેખર બદલાયો જ નહોતો... તેણે આ બધું બંધ કરવાની જે વાતો કરી હતી... એ બધું જૂઠું હતું," ઝિયાએ કહ્યું.

જાતીય શોષણના ઘણા કિસ્સા

આખરે યુસ્રોનનાં માતા-પિતાએ તેમને ઝિયા અને સુકમાને ન્યાય મેળવવાની તેમની લડાઈ આગળ વધારવામાં મદદ કરવાની મંજૂરી આપી.

પરંતુ આ વખતે મિત્રોએ અલગ રીતે આગળ વધવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે આયુનો સંપર્ક કર્યો અને તેમણે સ્પષ્ટ સલાહ આપી: વકીલની મદદ લો.

તેમણે તેમનો સંપર્ક જાતીય શોષણનો ભોગ બનેલા લોકોને કાનૂની મદદ આપવાનો અનુભવ ધરાવતા એક વકીલ સાથે કરાવ્યો. વકીલે સલાહ આપી કે સુકમાનો કેસ સૌથી મજબૂત છે અને તેના આધારે આરોપી સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી આગળ વધારવાની શક્યતા વધારે છે.

અબાહ અને હુર્મિયાતી સામેના આક્ષેપો અંગે અમે તેમનો સંપર્ક કર્યો હતો, પરંતુ તેમણે કોઈ જવાબ આપ્યો નહોતો.

એનડબલ્યુડીઆઈએ જણાવ્યું હતું કે તે આ આક્ષેપોની આંતરિક રીતે તપાસ કરી રહ્યું છે. તેણે જાતીય શોષણના આક્ષેપોને દબાવી દેવાનો ક્યારેય પ્રયાસ કર્યો હોવાનો ઇનકાર પણ કર્યો હતો.

સંસ્થાએ કહ્યું હતું કે "વ્યક્તિઓના કથિત કૃત્યોને કારણે સંસ્થાની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન ન થાય એનું રક્ષણ કરવાની અમારી ફરજ છે."

સુકમાએ ગયા વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં અબાહ સામે પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. પોલીસ કાર્યવાહી કરે તેની તે હજુ રાહ જોઈ રહી છે અને અબાહ હજુ પણ પોતાના હોદ્દા પર છે.

તેમણે બીબીસીને કહ્યું કે, "મારી સાથે થયું તે બીજા કોઈ વિદ્યાર્થી સાથે ન થાય એમ હું ઇચ્છું છું. મને ન્યાય જોઈએ છે."

જોકે, આ તપાસે ઝિયા અને યુસ્રોનને એકબીજાની વધુ નજીક લાવી દીધા છે. ત્રણ વર્ષ સુધી મૅસેજ અને ફોન પર વાતચીત કર્યા પછી, ગયા ફેબ્રુઆરીમાં યુસ્રોને તેમની સાથે રહેવા કૈરો જવાનો નિર્ણય કર્યો.

બંનેએ લગ્ન કરી લીધાં

"હું સાવ થાકી ગયો હતો. જકાર્તામાં સમય ખૂબ મુશ્કેલ રહ્યો હતો, કારણ કે આખો વખત હું પોલીસ કેસનો સામનો કરી રહ્યો હતો. એટલે જ્યારે મેં ઝિયાને જોઈ... ત્યારે મને જાણે રાહત મળી હોય એવું લાગ્યું." તેમણે બીબીસીને કહ્યું.

ઝિયાએ કહ્યું કે તે એટલી ખુશ થઈ ગઈ હતી કે "મેં તો સતત બોલવાનું શરૂ કરી દીધું."

"એ વખતે મને સમજાયું કે તે ખરેખર ગંભીર હતો. તે ખાસ મારા માટે આટલે દૂર ઇજિપ્ત સુધી આવ્યો હતો. મને તેના પર વિશ્વાસ છે. એટલે જ હું તેની સાથે છું."

આ વિશ્વાસનો એક હિસ્સો ન્યાય મેળવવા માટે બંનેએ સાથે મળીને કરેલી મહેનત પર ઊભો થયો છે. ગયા મહિને બંનેએ લગ્ન કરી લીધું.

તેમના વકીલ જોકો જુમાદીએ કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓની હિંમત અને તેમણે જે ચોકસાઈથી કામ કર્યું તેનાથી તેઓ પ્રભાવિત થયા છે.

તેમણે અમને જણાવ્યું કે વિદ્યાર્થીઓએ ગુપ્ત રીતે કરેલા રેકૉર્ડિંગમાં તેમને ચૂપ રહેવા માટે કરવામાં આવતું દબાણ સ્પષ્ટ રીતે નોંધાયું છે. આ રેકૉર્ડિંગ ખૂબ જ મહત્ત્વના પુરાવા છે.

તેમણે કહ્યું, "તેમાં અનેક પીડિતોનો ઉલ્લેખ છે અને ખુદ એ વ્યક્તિએ પણ આ વાત સ્વીકારી છે. આ પુરાવાના ખૂબ મહત્ત્વના ટુકડા છે."

જોકો અને તેમની ટીમે છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં તેમના સ્થાનિક પ્રાંત વેસ્ટ નુસા તેંગારામાં ઇસ્લામિક બોર્ડિંગ સ્કૂલો સાથે સંકળાયેલા જાતીય શોષણના 20 કેસ હાથ ધર્યા છે. તેમનું માનવું છે કે આ કિસ્સો તો કેવળ હિમશીલાની ટોચ જેવો છે.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન