Ba cuộc khủng hoảng định hình thế giới: Thông điệp và sáu đề xuất từ ông Tô Lâm

Thế giới đang phải đối mặt với nhiều rủi ro và bất ổn mà các quốc gia cần phải thẳng thắn đối diện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu đề dẫn vào tối 29/5 tại Đối thoại Shangri-La - diễn đàn an ninh và quốc phòng lớn nhất châu Á - Thái Bình Dương

Ông Tô Lâm nêu ra ba thách thức chính mà thế giới đang phải đối mặt, gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.

Theo ông, "ba cuộc khủng hoảng nêu trên đang hội tụ rõ nét tại châu Á - Thái Bình Dương", nhưng "không phải là những thực tế tất yếu mà chúng ta buộc phải chấp nhận".

Nhà lãnh đạo Việt Nam đã đề xuất 6 giải pháp, gồm tăng cường lòng tin chiến lược, tôn trọng luật pháp quốc tế, thúc đẩy đa phương, giải quyết tranh chấp hòa bình, hợp tác ứng phó thách thức an ninh phi truyền thống và hướng tới phát triển bao trùm, bền vững.

Đối thoại Shangri-La, sự kiện thường niên ở Singapore diễn ra từ 29-31/5, thu hút sự tham gia của các bộ trưởng quốc phòng, tướng lĩnh, lãnh đạo tình báo, nhà ngoại giao, nhà phân tích và nhà sản xuất vũ khí.

Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth và các đối tác từ Úc, Anh, Pháp, Nhật Bản và các quốc gia khác đã có mặt.

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân đã bỏ lỡ sự kiện này năm thứ hai liên tiếp.

Theo hãng tin CNA dẫn lời thông cáo báo chí của Bộ Quốc phòng Trung Quốc, phái đoàn Bắc Kinh do Thiếu tướng Mạnh Tương Khánh thuộc Đại học Quốc phòng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc dẫn đầu.

Bài phát biểu quan trọng của ông Tô Lâm tại Shangri-La được báo chí quốc tế đánh giá là một trong những sự kiện nổi bật nhất từ ​​một nhà lãnh đạo của quốc gia vốn thường kín tiếng này.

Trong bài phát biểu, ông Tô Lâm nói rằng khu vực châu Á - Thái Bình Dương không mong muốn sự hiện diện hay vắng mặt của bất kỳ cường quốc nào, mà điều cần thiết là "sự cam kết có trách nhiệm" từ tất cả các bên.

"Tất cả các quốc gia có lợi ích chính đáng đều có thể đóng góp vào hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực", ông nói thêm.

Khủng hoảng lòng tin chiến lược

Ông Tô Lâm chỉ ra rằng một trong những cuộc khủng hoảng mà thế giới đang phải đối mặt là sự xói mòn lòng tin chiến lược, nơi các quốc gia có thể diễn giải các hành động thông qua lăng kính của sự ngờ vực và lo ngại.

"Khi lòng tin suy giảm, một động thái phòng vệ có thể bị diễn giải thành khiêu khích, một khác biệt lợi ích có thể bị đẩy thành đối đầu, một sự cố nhỏ có thể kích hoạt vòng xoáy phản ứng nếu thiếu đối thoại, liên lạc và tự kiềm chế", ông nói.

Ông Tô Lâm gọi đây là cuộc khủng hoảng "âm thầm nhưng nguy hiểm", và tình trạng này càng trở nên phức tạp hơn bởi sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới nổi.

"Dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, không gian mạng, công nghệ lượng tử, hệ thống tự động và hạ tầng số vừa mở rộng năng lực phát triển cao hơn, vừa có thể khuếch đại nghi kỵ, thao túng thông tin, rút ngắn thời gian ra quyết định và làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm", ông nói.

Ông Tô Lâm cho rằng sự ổn định chiến lược sẽ trở nên mong manh hơn khi tiến bộ công nghệ diễn ra nhanh hơn sự phát triển của các quy tắc quản lý và cơ chế giám sát của con người.

Ông cho rằng xây dựng lòng tin chiến lược không đòi hỏi phải xóa bỏ sự khác biệt hoặc phủ nhận cạnh tranh.

Thay vào đó, các quốc gia có thể quản lý sự khác biệt trong khuôn khổ dựa trên các quy tắc, đảm bảo rằng cạnh tranh vẫn có giới hạn, có trách nhiệm và có thể dự đoán được.

"Một trật tự khu vực bền vững không thể được xây dựng trên nỗi sợ thường trực và sự thiếu tin cậy lẫn nhau", ông Tô Lâm nhấn mạnh.

Ông cho rằng chính vì châu Á - Thái Bình Dương là nơi hội tụ của những thách thức đó nên khu vực này cũng phải trở thành nơi khởi nguồn của các giải pháp.

Ông kêu gọi tăng cường minh bạch, chia sẻ thông tin, xây dựng lòng tin và đồng thuận dựa trên các nguyên tắc cũng như tiêu chuẩn kỹ thuật trong việc sử dụng các công nghệ tiên tiến cho các hoạt động quân sự.

'Xung đột hàng hải'

Cũng trong bài phát biểu, trước khán giả bao gồm Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth và một phái đoàn cấp cao từ Trung Quốc, ông Tô Lâm cảnh báo rằng một điểm nóng địa chính trị duy nhất có thể đẩy toàn thế giới vào hỗn loạn.

Lãnh đạo Việt Nam cho rằng khu vực này là trung tâm tăng trưởng năng động toàn cầu, nhưng cũng là tâm điểm cạnh tranh chiến lược, rủi ro an ninh biển và những thách thức từ phân mảnh chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, chuyển đổi công nghệ và cạnh tranh địa kinh tế.

"Chính vì là nơi hội tụ thách thức, châu Á - Thái Bình Dương cũng phải là nơi khởi phát lời giải", ông nhận định.

Ông Tô Lâm đã sử dụng căng thẳng địa chính trị xung quanh Eo biển Hormuz làm lời cảnh báo chính cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Ông nhấn mạnh rằng các xung đột hàng hải khu vực có thể nhanh chóng làm gián đoạn thương mại, hậu cần và nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Khi ông Tô Lâm phát biểu tại Shangri-La, chiến tranh Iran vẫn đang gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.

Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới - vẫn đang bị đóng.

Việt Nam là quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng dầu, và nền kinh tế dễ bị tác động bởi biến động giá năng lượng toàn cầu, gây sức ép lên lạm phát, chi phí sản xuất và sức ép lên nền kinh tế xuất khẩu.

Điều này được cho là tác động đáng kể đến tham vọng tăng trưởng hai con số của ông Tô Lâm.

Trong những tháng gần đây, nhiều lãnh đạo Việt Nam đã phải tích cực "ngoại giao xăng dầu" để ứng phó với khủng hoảng năng lượng từ Trung Đông.

Ông Tô Lâm nói rằng Việt Nam đang nỗ lực duy trì hoạt động của các chuỗi cung ứng, bảo đảm nguồn cung nhiên liệu và điện năng cần thiết.

"Chúng tôi cũng đang đa dạng hóa các nguồn cung năng lượng để phục vụ nhu cầu phát triển của đất nước" và "tăng cường hợp tác trong lĩnh vực logistics để đáp ứng những nhu cầu mới" ông Tô Lâm cho biết.

Trong những tháng qua, Hà Nội đã mở rộng nguồn cung dầu sang các nước Mỹ, châu Phi, UAE, Nigeria và Oman, đồng thời đề nghị Nhật Bản và Hàn Quốc hỗ trợ tiếp cận các nguồn dầu thay thế.

Mức độ nhạy cảm của Việt Nam trước khủng hoảng năng lượng còn bộc lộ rõ trong tháng 5/2026, khi một tàu chở khoảng hai triệu thùng dầu thô Iraq dành cho Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn bị lực lượng Mỹ chặn và buộc phải đổi hướng gần Eo biển Hormuz trong quá trình thực thi lệnh phong tỏa liên quan đến Iran.

'Cá lớn nuốt cá bé'

Nhà lãnh đạo Việt Nam cũng cảnh báo châu Á về nguy cơ xung đột của tư duy cưỡng ép, áp đặt, đe dọa sử dụng vũ lực hoặc tạo "sự đã rồi".

Ông cho rằng mọi sự điều chỉnh cần diễn ra "bằng luật lệ, đối thoại, chia sẻ và tự kiềm chế", chứ không phải nên bằng tư duy ưu tiên sử dụng sức mạnh, "cá lớn nuốt cá bé".

Ông Tô Lâm cẩn thận tránh nêu tên trực tiếp Hoa Kỳ hoặc Trung Quốc trong bài phát biểu, thay vào đó kêu gọi các bên duy trì các cam kết có trách nhiệm và minh bạch trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trong phần đề xuất giải pháp, ông Tô Lâm nêu ra việc thực thi luật pháp quốc tế, rằng các siêu cường phải ràng buộc các đối thủ cạnh tranh của mình vào khuôn khổ pháp lý và tự kiềm chế.

Ông cũng nói về ưu tiên tăng trưởng toàn diện, rằng hòa bình không thể đạt được chỉ bằng sức mạnh quân sự mà đòi hỏi sự phát triển kinh tế bền vững.

Ông đồng thời đề xuất thiết lập các cơ chế phòng ngừa, theo đó các cơ quan trong khu vực phải tạo ra các khuôn khổ đối thoại và minh bạch cụ thể để ngăn chặn các xung đột nhỏ leo thang ngoài tầm kiểm soát.

"Châu Á - Thái Bình Dương cần coi ngoại giao phòng ngừa là một năng lực chiến lược, không phải là biện pháp tình thế sau khi khủng hoảng đã xảy ra", ông nói.

Trong khi đó, phát biểu tại Shangri-La, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói rằng trong khi có "mối lo ngại chính đáng về sự tăng cường quân sự lịch sử của Trung Quốc", Mỹ cũng hiểu rằng các đồng minh của họ ở châu Á "không tìm kiếm sự leo thang liên tục" và thay vào đó muốn một sự cân bằng quyền lực "trong đó không quốc gia nào, kể cả Trung Quốc, có thể áp đặt bá quyền của mình".

Lập trường về Biển Đông

Trong bài phát biểu, ông Tô Lâm nêu lập trường của Việt Nam về vấn đề Biển Đông là "nhất quán, rõ ràng và có nguyên tắc".

"Việt Nam ủng hộ giải quyết mọi tranh chấp và bất đồng bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hiệp Quốc về luật Biển năm 1982. Việt Nam tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các quốc gia khác; đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ độc lập, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán hợp pháp của mình theo luật pháp quốc tế", ông khẳng định.

Trong phần hỏi đáp, một sỹ quan cấp cao của Trung Quốc đặt câu hỏi về vai trò của cơ chế đối thoại chiến lược cơ chế đối thoại chiến lược "cơ chế đối thoại chiến lược "3+3" trong việc thúc đẩy hợp tác an ninh khu vực.

Năm 2024, Trung Quốc và Việt Nam tăng cường hợp tác an ninh – quốc phòng thông qua cuộc họp đầu tiên của cơ chế đối thoại chiến lược "3+3" và cuộc huấn luyện chống khủng bố song phương đầu tiên giữa lực lượng cảnh sát hai nước.

Tại Shangri-La, ông Tô Lâm trả lời rằng có nhiều cơ chế nhằm thúc đẩy hợp tác, đồng thời nhấn mạnh việc triển khai cơ chế này phản ánh lập trường tự lực, tự cường và khả năng chống chịu của Việt Nam.

"Trong quan hệ với Trung Quốc, Việt Nam coi đối thoại chiến lược '3+3' là một cơ chế quan trọng giữa các cơ quan nòng cốt trong việc duy trì hòa bình và an ninh khu vực," ông nói.

Ông cũng tái khẳng định chính sách quốc phòng "Bốn không" của Việt Nam, nhấn mạnh nguyên tắc không liên minh quân sự, không đối đầu và không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.

Trả lời câu hỏi về tác động của những thay đổi trong nước đối với chính sách đối ngoại và vai trò quốc tế của Việt Nam, ông Tô Lâm cho biết Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách, tinh gọn bộ máy và nâng cao năng lực quốc gia nhằm tăng cường sức cạnh tranh, khả năng chống chịu và sự tự tin trong bối cảnh thế giới biến động.

"Những thay đổi này không ảnh hưởng đến các nguyên tắc cơ bản trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Ngược lại, chúng giúp Việt Nam thực hiện chính sách đối ngoại hiệu quả hơn. Một Việt Nam có năng lực mạnh hơn sẽ là một đối tác tốt hơn đối với thế giới."

Ông Tô Lâm cũng đề cập tới vai trò của ASEAN và rằng Việt Nam có thể đóp góp nhiều hơn cho khối này trong tương lai để góp phần cùng cổ nền tảng quan trọng cho hòa bình , ổn định và an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Về câu hỏi liệu cơ chế Việt Nam – Trung Quốc có phải đang cung cấp một cách tiếp cận mới cho hợp tác an ninh khu vực hay không, đến từ một đại diện của Trung Quốc, ông Tô Lâm nhấn mạnh chính sách quốc phòng "Bốn không" của Việt Nam và cơ chế "3+3".

"Việc triển khai cơ chế này phản ánh lập trường tự lực, tự cường của Việt Nam, được xây dựng trên truyền thống lâu đời của dân tộc. Đây là yếu tố xuyên suốt trong lịch sử xây dựng và bảo vệ đất nước của Việt Nam.

"Điều đó cũng thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc chủ động tham gia giải quyết các thách thức khu vực, tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc của luật pháp quốc tế và theo đuổi hòa bình.

"Trong quan hệ với Trung Quốc, Việt Nam coi đối thoại chiến lược 3+3 là một cơ chế quan trọng để các cơ quan nòng cốt của hai nước phối hợp duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực," ông Tô Lâm cho hay.