Mỹ phê duyệt bán gói dịch vụ bảo trì máy bay C-130 trị giá 100 triệu USD cho Việt Nam

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ hôm 2/6 cho biết chính phủ nước này đã phê duyệt một thương vụ bán dịch vụ và trang bị quân sự cho nước ngoài (Foreign Military Sale - FMS) tiềm năng cho chính phủ Việt Nam, tổng giá trị ước tính 100 triệu USD.

Theo thông báo chính thức của bộ này, thương vụ vừa được duyệt gồm gói dịch vụ duy trì hoạt động và cung cấp phụ tùng máy bay vận tải C-130 do hãng Lockheed Martin sản xuất.

Thông báo cho biết chính phủ Việt Nam đã đề nghị mua cánh quạt động cơ; các phụ tùng, linh kiện và phụ kiện máy bay; thiết bị phục vụ mặt đất; phụ tùng thay thế, vật tư tiêu hao, dịch vụ sửa chữa và hoàn trả thiết bị; thiết bị và dụng cụ huấn luyện cùng phụ tùng đi kèm.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đề nghị mua các phần mềm không thuộc diện mật; các ấn phẩm không thuộc diện mật; nghiên cứu và khảo sát; hỗ trợ vận chuyển; các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, hậu cần và công nghệ từ chính phủ Mỹ và các nhà thầu; cùng các dịch vụ hỗ trợ hậu cần và chương trình khác có liên quan.

Theo phía Mỹ, thương vụ được đề xuất này sẽ hỗ trợ các mục tiêu đối ngoại và an ninh quốc gia của Washington, thông qua việc hỗ trợ Việt Nam – một đối tác tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đang nỗ lực hiện đại hóa năng lực không quân và vận tải hàng không.

Washington nói rằng thương vụ đề xuất này sẽ giúp nâng cao năng lực vận tải hàng không chiến lược và khả năng ứng phó thảm họa, tình huống khẩn cấp của Việt Nam bằng cách bảo đảm sự sẵn sàng hoạt động của đội máy bay C-130.

Dòng máy bay này cung cấp năng lực vận tải hàng không chiến lược, trực tiếp hỗ trợ các hoạt động của Hoa Kỳ và lực lượng liên minh trên toàn thế giới.

'Không làm thay đổi cán cân quân sự cơ bản trong khu vực'

Vẫn theo Bộ ngoại giao Mỹ, Việt Nam sẽ không gặp khó khăn trong việc tiếp nhận và đưa các trang thiết bị, dịch vụ trong thương vụ C-130 này vào biên chế lực lượng vũ trang của mình.

Trong thông báo hôm 2/6, bộ này cũng nhấn mạnh rằng việc bán các trang thiết bị và dịch vụ hỗ trợ "sẽ không làm thay đổi cán cân quân sự cơ bản trong khu vực".

Một điểm cần lưu ý là thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ đề cập đến việc cung cấp dịch vụ bảo trì, duy trì hoạt động và phụ tùng, phụ kiện. Thông báo không cho biết Mỹ có cung cấp máy bay C-130 (nguyên chiếc) cho Việt Nam hay không.

Tuy nhiên, trong một bài viết trên mạng xã hội X ngày 28/5, Dân biểu Michael Baumgartner, thành viên Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, cho biết Washington sẽ sớm thực hiện thương vụ bán vũ khí quân sự đầu tiên, gồm 3 máy bay C-130, cho Việt Nam.

Ông Michael Baumgartner hôm 26/5 đã dẫn đầu một phái đoàn nghị sĩ lưỡng đảng sang thăm và làm việc tại Hà Nội nhằm trao đổi về các biện pháp thúc đẩy quan hệ song phương.

Trong chuyến thăm, đoàn nghị sĩ Mỹ đã gặp Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang và Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh.

C-130 Hercules là loại máy bay vận tải quân sự đa dụng tầm trung do tập đoàn Lockheed, nay là Lockheed Martin, một trong những nhà thầu quốc phòng lớn nhất thế giới, chế tạo.

C-130 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 23/8/1954, được đưa vào phục vụ trong Không quân Mỹ từ năm 1956.

Vận tải cơ C-130 dài 29,8m, sải cánh 40,4m, cao 11,6m, trọng lượng rỗng 34 tấn, trọng lượng cất cánh tối đa 70 tấn, tải trọng hàng hóa 20 tấn. Khoang chở hàng dài 16m, rộng 3m, cao 2,7m.

"Ngựa thồ" C-130 có thể chở quân, thiết bị quân sự và hàng hóa khác, đồng thời tăng cường năng lực quốc phòng của Việt Nam trong bối cảnh căng thẳng ngày càng gia tăng ở Biển Đông với Trung Quốc cũng như với các nước khác trong khu vực.

Đây là loại máy bay cung cấp năng lực vận tải chiến lược, trực tiếp hỗ trợ các chiến dịch của Mỹ và các lực lượng đồng minh trên toàn thế giới, rất hiệu quả trong việc triển khai lính dù ở cao độ thấp.

C-130 đã nhiều lần xuất hiện ở sân bay Nội Bài để chuyên chở hàng hóa mỗi dịp đoàn tổng thống Mỹ đến Việt Nam.

C-130 còn có một phiên bản chiến đấu là AC-130.

Trong thông báo ban đầu của Bộ Ngoại giao Mỹ, nhà thầu được chỉ định là công ty RTX có trụ sở tại Arlington, bang Virginia.

Theo một số trang tin quốc phòng, điều này cho thấy Việt Nam trong tương lai có thể sẽ mua các máy bay C-130H đã qua sử dụng. Đơn vị Collins Aerospace thuộc RTX hiện có năng lực nâng cấp các dòng C-130 đời cũ, bao gồm hệ thống điện tử hàng không, cánh quạt, bánh xe và hệ thống phanh.

Hiện tại, vào sáng 4/6 (giờ Việt Nam), khi BBC kiểm tra lại, thông báo thể hiện nhà thầu là Lockheed Martin, có trụ sở tại Marietta, bang Georgia.

Trước đó, đã có thông tin cho rằng Việt Nam có thể quan tâm tới phiên bản mới nhất là C-130J.

Tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2024 (Vietnam Defence Expo 2024) tại Hà Nội, Mỹ đã đã trưng bày mẫu C-130J Super Hercules, cùng với hai máy bay cường kích A-10 Thunderbolt II, xe bọc thép Stryker và lựu pháo M777.

Vào tháng 7/2024, hãng tin Reuters đã đưa tin rằng Mỹ vào thời điểm đó đang thảo luận với Việt Nam việc bán máy bay vận tải quân sự Lockheed Martin C-130 Hercules cho Hà Nội.

Theo dữ liệu từ Cirium, một công ty phân tích hàng không, Việt Nam có bảy chiếc C-130A, với tải trọng 19 tấn hoặc 64 lính dù, chiến lợi phẩm từ quân đội Việt Nam Cộng hòa sau năm 1975.

Theo truyền thông trong nước, Việt Nam đã biến chúng thành máy bay ném bom và loại máy bay này đã "giúp ích rất nhiều trong cuộc chiến bảo vệ biên giới Tây Nam chống lại phiến quân Khmer Đỏ" năm 1979.

Đến giữa thập niên 1980, do thiếu phụ tùng thay thế, đội C-130 bị loại biên toàn bộ. Chiếc cuối cùng tiếp tục phục vụ đến năm 1999. Không rõ số này hiện còn có thể đại tu, nâng cấp được không.

Không quân Việt Nam, chủ yếu sử dụng máy bay quân sự của Nga, gần đây đã có xu hướng chuyển sang các loại máy bay quân sự chiến thuật phương Tây.

Về máy bay vận tải quân sự, Không quân Việt Nam hiện có sử dụng các máy bay của châu Âu như CASA C-295, CASA C-212, bên cạnh trực thăng.

Bên cạnh đó, Việt Nam mới đây đã đưa vào biên chế 12 máy bay huấn luyện T-6C Texan II do Mỹ sản xuất, được bàn giao cho Hà Nội lô đầu vào tháng 11/2024 và lô cuối vào tháng 12/2025.

'Mất cả thập niên'

Ông Raymond Powell, Tùy viên Không quân Mỹ tại Việt Nam từ năm 2013-2016, nói với BBC News Tiếng Việt hồi tháng 5/2025 rằng phải mất một thập niên để dự án đầu tiên mà Washington bán vũ khí cho Không quân Nhân dân Việt Nam thực sự thành công.

"Việt Nam thể hiện sự quan tâm đến rất nhiều thứ và họ hầu như luôn sẵn sàng trao đổi với bất kì ai muốn nói chuyện với họ.

"Và mỗi khi làm việc với bộ máy quan liêu của Việt Nam, bạn sẽ phải trải qua rất, rất, rất nhiều giai đoạn để cố gắng đạt được sự đồng thuận. Họ sẽ luôn sẵn sàng mời bạn quay lại và tiếp tục thảo luận thêm về những gì bạn muốn thực hiện."

"Nhưng điều quan trọng là phải có được sự đồng ý của Quân ủy Trung ương và Bộ Chính trị. Đây không chỉ đơn thuần là chuyện bên nào mang lại thỏa thuận tốt nhất. Có rất nhiều yếu tố chính trị và yếu tố khác liên quan khiến cho việc thực hiện một thỏa thuận như vậy trở nên rất khó khăn," ông giải thích hồi tháng 5/2025.

Nói về thương vụ T-6C Texan II, ông Powell cho biết cá nhân ông đã tham gia vào những bước đầu tiên, là đưa các chuyên gia và lãnh đạo từ Mỹ đến Việt Nam để thảo luận về lý do tại sao Không quân Việt Nam nên nâng cấp lên T-6C, từ máy bay huấn luyện Yak-52 do Romania sản xuất hiện có.

"Với tư cách là tùy viên không quân tại Việt Nam, tôi biết rằng tất cả các cuộc thảo luận đều rất hình thức và quan liêu.

"Và để hoàn thành bất cứ điều gì, bạn phải trình bày trước, rồi chờ đợi nhiều tuần để có phản hồi, rồi sau khi phản hồi thì mọi thứ sẽ khác so với kỳ vọng ban đầu. Mọi việc đề mất rất nhiều thời gian," ông Powell nói.

Ngoài các máy bay huấn luyện và vận tải, cũng có thông tin Việt Nam muốn mua chiến đấu cơ của Mỹ.

Tháng 4/2025, trang tin quốc phòng 19FortyFive của Mỹ dẫn một nguồn tin ẩn danh cho biết Việt Nam đã chốt mua ít nhất 24 tiêm kích F-16 của Washington.

Song cho đến nay, ngoài nguồn tin ẩn danh trong bài viết của 19FortyFive, được các trang The Diplomat, South China Morning Post, Radio Free Asia dẫn lại kèm phân tích, chưa xuất hiện nguồn tin nào khác.

Theo ông Powell, người hiện là giám đốc Dự án SeaLight thuộc Trung tâm Gordian Knot về sáng kiến an ninh quốc gia thuộc Đại học Standford, Mỹ, mọi thứ "còn trở nên phức tạp hơn nữa khi đó là việc bán vũ khí sát thương như F-16".

Theo ông, ngay cả từ phía Mỹ, quy trình FMS cũng rất phức tạp, vì phải trải qua một quy trình do Quốc hội giám sát.

"Quy trình của chúng tôi thường bị kẹt lại ở nhiều khâu trong nội bộ chính quyền Hoa Kỳ – nơi mà mỗi bên liên quan đều có quyền tham gia ý kiến, trong khi các quốc gia khác có thể tiếp cận theo hướng giao dịch đơn giản hơn nhiều là: 'họ muốn mua, chúng ta muốn bán, ai cũng có lợi' – và họ cứ thế mà bán," ông Raymond Powell cho biết.

"Trong khi đó, chúng tôi lại suy nghĩ: điều này sẽ ảnh hưởng thế nào đến cán cân quyền lực? Liệu đây có phải là một chính phủ mà chúng tôi nên cung cấp vũ khí không? Chúng tôi phải trải qua nhiều bước bổ sung mà các chính phủ khác không cần làm.

"Và thường thì, chính phủ bên mua không muốn phải chờ đợi. Họ không muốn mất nhiều thời gian. Họ chỉ muốn có thứ gì đó ngay lập tức và một quy trình đơn giản – mà 'đơn giản' thì chắc chắn không phải là từ mà người ta dùng để mô tả việc Mỹ bán hàng quân sự cho nước ngoài," chuyên gia này cho hay.

Xem thêm: