Bán con để tồn tại: Người cha Afghanistan đưa ra lựa chọn nghiệt ngã

Khi bình minh ló dạng, hàng trăm người đàn ông đi đến một quảng trường bụi bặm tại Chaghcharan, thủ phủ của tỉnh Ghor ở Afghanistan.

Họ đứng dọc đường với hy vọng có ai đó đến đề nghị giúp đỡ. Công việc này sẽ quyết định liệu gia đình họ có được ăn trong ngày hôm đó hay không.

Tuy nhiên, khả năng thành công rất thấp.

Juma Khan, 45 tuổi, chỉ tìm được việc làm trong ba ngày trong sáu tuần qua với mức lương từ khoảng 62.000-83.000 VND mỗi ngày.

"Các con tôi đã phải đi ngủ trong cơn đói ba đêm liên tiếp. Vợ tôi khóc, các con tôi cũng vậy. Thế nên tôi đã phải xin một người hàng xóm ít tiền để mua bột mì," ông kể.

"Tôi sống trong nỗi sợ hãi rằng các con tôi sẽ chết đói."

Câu chuyện của ông không phải là trường hợp cá biệt.

Cảnh báo: Bài viết này chứa những chi tiết đau lòng

Tại Afghanistan ngày nay, theo Liên Hợp Quốc, có đến ba phần tư người dân không thể đáp ứng được các nhu cầu cơ bản của bản thân. Tỉ lệ thất nghiệp cao, hệ thống chăm sóc sức khỏe gặp nhiều khó khăn.

Các khoản trợ cấp từng cung cấp những nhu yếu phẩm cơ bản cho hàng triệu người nay đã giảm xuống chỉ còn một phần nhỏ so với trước đây.

Đất nước này hiện đang đối mặt với nạn đói ở mức độ kỷ lục, với 4,7 triệu người - hơn một phần mười dân số Afghanistan - được ước tính đang đứng trước nguy cơ chết đói.

Ghor là một trong những tỉnh bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Những người đàn ông ở đây đang tuyệt vọng.

"Tôi nhận được cuộc gọi nói rằng con mình đã không có gì ăn trong hai ngày," Rabani nghẹn ngào nói.

"Tôi muốn tự tử. Nhưng rồi tự hỏi điều đó sẽ giúp ích gì cho gia đình tôi? Vì vậy, tôi ở đây để tìm việc làm."

Khwaja Ahmad chỉ kịp nói vài lời trước khi bật khóc nức nở.

"Chúng tôi đang chết đói. Những đứa con lớn của tôi đã chết, nên tôi cần phải làm việc để nuôi sống gia đình. Mà tôi già rồi, nên chẳng ai muốn thuê tôi làm việc cả," ông nói.

Khi một tiệm bánh địa phương gần quảng trường mở cửa, chủ tiệm phân phát bánh mì cũ cho đám đông. Chỉ trong vài giây, những ổ bánh mì đã bị giật lấy, nửa tá người đàn ông tranh giành từng miếng bánh quý báu.

Đột nhiên, một cuộc chen lấn khác xảy ra. Một người đàn ông đi xe máy đến muốn thuê một người lao động để khiêng gạch. Hàng chục người đàn ông lao vào ông ta.

Trong hai giờ chúng tôi ở đó, chỉ có ba người được thuê.

Tại các cộng đồng lân cận - những ngôi nhà trống trải nằm rải rác trên những ngọn đồi cằn cỗi, màu nâu, đối lập với những đỉnh núi phủ tuyết của dãy núi Siah Koh - tác động tàn khốc của nạn thất nghiệp là điều rõ ràng.

Abdul Rashid Azimi dẫn chúng tôi vào nhà và chỉ hai đứa con của mình - cặp song sinh bảy tuổi Roqia và Rohila. Ông ôm chúng thật chặt, giải thích lý do tại sao ông lại phải đưa ra những lựa chọn khó khăn đến vậy.

"Tôi sẵn sàng bán cả con gái mình," ông khóc nức nở. "Tôi nghèo, nợ nần chồng chất và bất lực.

Tôi đi làm về với đôi môi khô khốc, đói khát, đau khổ và hoang mang. Các con tôi đến nói với tôi: 'Bố ơi, cho chúng con ít bánh mì'. Nhưng tôi biết cho gì đây? Công việc ở đâu chứ?"

Ông ôm Rohila, hôn cô bé trong khi khóc.

"Điều này làm tôi đau lòng nhưng đó là cách duy nhất để nuôi những đứa con khác của mình."

"Chúng tôi chỉ có bánh mì và nước nóng để ăn uống, thậm chí không có cả trà," mẹ của những đứa trẻ, Kayhan, nói.

Hai người con trai tuổi thiếu niên của bà làm nghề đánh giày ở trung tâm thị trấn. Một người khác thì đi nhặt rác, thứ mà Kayhan dùng làm nhiên liệu để nấu ăn.

Saeed Ahmad kể với chúng tôi rằng ông đã buộc phải bán con gái năm tuổi của mình, Shaiqa, sau khi cô bé bị viêm ruột thừa và u nang gan.

"Tôi không có tiền để trả chi phí y tế. Vì vậy, tôi đã bán con gái mình cho một người họ hàng," ông kể lại.

Ca phẫu thuật của Shaiqa đã thành công. Số tiền cho ca phẫu thuật đến từ khoảng 3.200 USD mà cô bé được bán với giá đó.

"Nếu tôi lấy toàn bộ số tiền lúc đó, ông ta sẽ đưa con bé đi. Vì vậy, tôi nói với người đó chỉ cần đưa cho tôi đủ tiền chữa trị cho con bé bây giờ, và trong 5 năm tới ông có thể đưa cho tôi phần còn lại, sau đó anh ta có thể đưa con bé đi," Saeed giải thích.

Cô bé vòng cánh tay nhỏ xíu của mình quanh cổ cha. Mối quan hệ thân thiết của họ rất rõ ràng, nhưng trong 5 năm nữa, cô bé sẽ phải rời đi và đến sống với người thân.

"Nếu tôi có tiền, tôi sẽ không bao giờ đưa ra quyết định này," Saeed nói.

"Nhưng rồi tôi nghĩ, nếu con bé chết mà không được phẫu thuật thì sao? Bằng cách này, ít nhất con bé vẫn còn sống."

Chỉ hai năm trước, Saeed vẫn nhận được một vài sự hỗ trợ.

Khi đó, ông và gia đình – giống như hàng triệu người Afghanistan khác – nhận được viện trợ lương thực: bột mì, dầu ăn, đậu lăng và thực phẩm bổ sung cho trẻ em.

Nhưng việc cắt giảm viện trợ mạnh mẽ trong vài năm qua đã tước đi phần lớn sự hỗ trợ cứu sinh này.

Mỹ – từng là nhà tài trợ hàng đầu cho Afghanistan – đã cắt giảm gần như toàn bộ viện trợ cho nước này vào năm ngoái. Nhiều nhà tài trợ quan trọng khác cũng đã giảm đáng kể đóng góp, bao gồm cả Anh.

Số liệu hiện tại của Liên Hợp Quốc cho thấy viện trợ nhận được cho đến nay trong năm nay thấp hơn 70% so với năm 2025.

Hạn hán nghiêm trọng – đã ảnh hưởng đến hơn một nửa số tỉnh thành trong cả nước – làm trầm trọng thêm vấn đề.

"Chúng tôi không nhận được sự giúp đỡ từ ai cả – không phải chính phủ, cũng không phải các tổ chức phi chính phủ," người dân làng Abdul Malik nói.

Chính phủ Taliban, nắm quyền vào năm 2021, cũng đổ lỗi cho chính quyền tiền nhiệm của Afghanistan – bị buộc phải từ chức khi lực lượng nước ngoài rút khỏi đất nước.

"Trong suốt 20 năm xâm lược, một nền kinh tế nhân tạo đã được tạo ra nhờ dòng tiền đô la Mỹ đổ vào," Hamdullah Fitrat, phó phát ngôn viên của chính phủ Taliban, nói với BBC.

"Sau khi cuộc xâm lược kết thúc, chúng tôi thừa hưởng sự nghèo đói, khó khăn, thất nghiệp và các vấn đề khác."

Tuy nhiên, chính sách của Taliban, đặc biệt là những hạn chế đối với phụ nữ, cũng là một lý do chính khiến các nhà tài trợ quay lưng.

Khi được hỏi, chính phủ Taliban bác bỏ mọi trách nhiệm về việc các nhà tài trợ rút lui, thay vào đó tuyên bố rằng "viện trợ nhân đạo không nên bị chính trị hóa".

Fitrat cũng chỉ ra các kế hoạch của Taliban "nhằm giảm nghèo và tạo việc làm bằng cách thực hiện các dự án kinh tế lớn", nêu tên một vài dự án cơ sở hạ tầng và khai thác mỏ.

Nhưng trong khi các dự án dài hạn có thể giúp ích vào một ngày nào đó, rõ ràng là có hàng triệu người sẽ không thể sống sót nếu không có sự trợ giúp khẩn cấp.

Giống như Mohammad Hashem, người có con gái 14 tháng tuổi đã qua đời vài tuần trước.

"Con tôi chết vì đói và thiếu thuốc… Khi một đứa trẻ ốm yếu và đói khát, rõ ràng là chúng sẽ chết," ông nói. Một vị trưởng lão địa phương cho biết tỉ lệ tử vong ở trẻ em, chủ yếu do suy dinh dưỡng, đã "tăng vọt" trong hai năm qua.

Tuy nhiên, ở đây không có hồ sơ chính thức nào về số người chết. Nghĩa trang là nơi duy nhất tìm thấy bằng chứng về sự gia tăng số ca tử vong ở trẻ em.

Vì vậy, giống như những lần trước, chúng tôi đã đếm riêng các ngôi mộ nhỏ và lớn. Số lượng mộ nhỏ nhiều gấp đôi số mộ lớn – cho thấy số trẻ em nhiều gấp đôi số người lớn.

Có thêm nhiều bằng chứng tại bệnh viện chính của tỉnh ở Chaghcharan.

Khoa sơ sinh là nơi bận rộn nhất. Mọi giường đều chật kín, có giường có hai em bé. Hầu hết đều nhẹ cân và đa số đều khó thở.

Một y tá đẩy vào một chiếc nôi nhỏ với hai bé gái sinh đôi. Hai em sinh non hai tháng. Một bé nặng 2kg, bé kia chỉ 1kg.

Tình trạng của hai em rất nguy kịch và ngay lập tức được thở oxy.

Mẹ của hai bé, Shakila 22 tuổi, đang hồi phục tại khoa sản.

"Con tôi yếu vì hầu như không ăn gì khi mang thai, chỉ có bánh mì và trà," bà ngoại của hai bé, Gulbadan giải thích. "Đó là lý do tại sao các cháu tôi lại trong tình trạng như vậy."

Vài giờ sau khi chúng tôi rời bệnh viện ngày hôm đó, bé gái nặng cân hơn đã qua đời trước khi kịp được đặt tên.

"Các bác sĩ đã cố gắng cứu cháu nhưng cháu đã chết," bà ngoại đau khổ nói vào ngày hôm sau. "Tôi quấn lấy thân hình nhỏ bé của con bé và đưa về nhà. Khi mẹ nó biết chuyện thì liền ngất xỉu."

Gulbadan chỉ vào đứa bé còn sống và nói thêm: "Tôi hy vọng ít nhất con bé sẽ sống sót."

Y tá Fatima Husseini nói có những ngày có tới ba em bé tử vong.

"Lúc đầu, tôi thấy rất khó khăn khi chứng kiến ​​trẻ em chết. Nhưng giờ thì điều đó gần như đã trở nên bình thường với chúng tôi rồi," cô nói.

Bác sĩ Muhammad Mosa Oldat, người điều hành khoa sơ sinh, cho biết tỉ lệ tử vong lên tới 10%, điều này là "không thể chấp nhận được".

"Nhưng vì nghèo đói, số lượng bệnh nhân ngày càng tăng," ông nói.

"Và ở đây chúng tôi cũng không có đủ nguồn lực để điều trị cho các em bé một cách đúng đắn."

Trong phòng chăm sóc đặc biệt nhi khoa, bé Zameer sáu tuần tuổi đang bị viêm màng não và viêm phổi. Cả hai bệnh đều có thể chữa khỏi, nhưng các bác sĩ cần phải chụp cộng hưởng từ (MRI) và họ không có thiết bị phù hợp.

Nhưng có lẽ điều gây sốc nhất mà các nhân viên y tế nói với chúng tôi là bệnh viện công không có đủ thuốc cho hầu hết bệnh nhân, các gia đình phải mua thuốc từ các hiệu thuốc bên ngoài.

"Đôi khi, nếu còn thuốc thừa từ những em bé của gia đình khá giả, chúng tôi sẽ dùng cho những em bé mà gia đình không đủ khả năng mua thuốc," Fatima nói.

Thiếu tiền đang buộc nhiều gia đình phải đưa ra những quyết định khó khăn.

Cháu gái còn sống của bà Gulbadan đã tăng cân một chút và nhịp thở ổn định hơn. Nhưng vài ngày sau, gia đình đã đưa em về nhà. Họ đơn giản là không đủ khả năng để giữ em ở lại bệnh viện.

Bé Zameer cũng được bố mẹ đưa về nhà vì lý do tương tự.

Những cơ thể nhỏ bé của hai em giờ đây sẽ phải tự mình chiến đấu để sinh tồn.

Imogen Anderson, Mahfouz Zubaide và Sanjay Ganguly tường thuật bổ sung