Phú Quốc thành đại công trường APEC 2027: có gì đáng chú ý?

Hội nghị APEC 2027 được kỳ vọng sẽ mang đến bước đột phá về phát triển cho Phú Quốc – hòn đảo lớn nhất của Việt Nam, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức và rủi ro.

Phó Thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc nói Phú Quốc đang đứng trước cơ hội lịch sử khi được lựa chọn là nơi tổ chức Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương vào năm 2027 (APEC 2027).

Phát biểu của ông Túc được đưa ra tại Hội nghị công bố Quy hoạch và Xúc tiến đầu tư do UBND tỉnh An Giang tổ chức tại đặc khu Phú Quốc vào sáng 17/5.

"APEC 2027 sẽ là cú hích chiến lược để Phú Quốc trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ chất lượng cao và kinh tế biển tầm khu vực, quốc tế," ông Túc nhấn mạnh.

Theo cổng thông tin điện tử của Chính phủ Việt Nam, Phó Thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc và đoàn công tác Chính phủ đã kiểm tra công trình mở rộng sân bay quốc tế Phú Quốc, đường tỉnh 975, trung tâm hội nghị APEC. Đây là những công trình trực tiếp phục vụ Hội nghị APEC 2027.

Trong buổi lễ, Sun Group, một trong những nhà đầu tư chiến lược của các dự án phục vụ APEC, đã kí biên bản ghi nhớ với tỉnh An Giang về hợp tác đầu tư hơn 10 dự án hạ tầng và du lịch đồng bộ tại Phú Quốc về đường bộ, cảng biển và sân bay với tổng vốn gần 100.000 tỷ đồng.

Sun Group cũng nhận hai quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư cho dự án tuyến cáp treo số 2 tại Hòn Thơm với mức vốn 4.371 tỷ đồng, hướng tới mục tiêu đưa Phú Quốc thành trung tâm du lịch, thương mại và tài chính quốc tế.

Hôm 13/5, báo Tuổi Trẻ dẫn lời đại diện Sun Group nói rằng ở các dự án đón APEC 2027, hàng ngàn kỹ sư, công nhân cùng máy móc vận hành liên tục theo nhịp "3 ca 4 kíp".

'Định vị lại trên bản đồ kinh tế thế giới'

Phú Quốc rộng hơn 570 km2, trước đây khi còn thành phố thuộc tỉnh Kiên Giang (cũ) có hai phường và 5 xã, nay sắp xếp thành 51 khu phố.

Từ ngày 1/7/2025, Phú Quốc chính thức trở thành đặc khu trực thuộc tỉnh An Giang, sau việc sáp nhập Kiên Giang và An Giang.

Năm 2025, hòn đảo này – được biết đến với mỹ danh "đảo ngọc" do có ngọc trai đẹp nổi tiếng – đã đón hơn 8,1 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt trên 1,8 triệu lượt, doanh thu du lịch gần 44.000 tỷ đồng.

Trong số các công trình phục vụ APEC 2027, sân bay quốc tế Phú Quốc sẽ được mở rộng và bắt đầu vận hành từ tháng 8/2026 để phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027.

Theo quy hoạch tổng thể, sân bay Phú Quốc sẽ đạt tiêu chuẩn 4E theo phân cấp của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO).

Công suất thiết kế được nâng lên khoảng 20 triệu lượt khách/năm, cao gấp 4,5 lần so với hiện tại. Trong tầm nhìn đến năm 2050, cảng hàng không này có thể đáp ứng lên tới 50 triệu hành khách/năm.

Cùng lúc đó, ở phần phía nam của đảo, một hệ sinh thái hội nghị-sự kiện-văn hóa quy mô lớn đang được hình thành, cũng để phục vụ APEC 2027.

Báo Lao Động hôm 17/4 cho hay trong đó bao gồm một Trung tâm Hội nghị-Triển lãm với tổng vốn đầu tư 21.860 tỷ đồng, diện tích sàn 157.375 m² sẽ sở hữu ballroom (phòng tiệc lớn) 11.050 m², định hướng trở thành ballroom không cột lớn nhất thế giới.

Về hạ tầng giao thông đường bộ, đường sắt: Trục cảnh quan ven biển phía đông (tuyến đường ven biển phía đông đảo) dài khoảng 44,7 km có tổng vốn đầu tư dự kiến 14.100 tỷ đồng, mở ra không gian phát triển mới cho chuỗi đô thị, du lịch.

Song hành với đó là dự án Đại lộ Đông-Tây đảo Phú Quốc, tổng vốn đầu tư khoảng 6.780 tỷ đồng, rộng 10 làn xe đóng vai trò là trục giao thông huyết mạch kết nối xuyên đảo, có năng lực vận hành như đường băng dã chiến dự phòng trong các tình huống khẩn cấp.

Bên cạnh đó, "đảo ngọc" cũng sẽ có thêm 2 tuyến tàu điện đô thị (tramway) trên các trục đường tỉnh ĐT 973 và ĐT 975B.

Ngoài ra, hàng loạt dự án khác như Nhà hát APEC, khách sạn lưu trú cao cấp, công trình phụ trợ… cũng đang được các nhà đầu tư khẩn trương triển khai.

Theo truyền thông Việt Nam, trong giai đoạn tiếp theo, khi 11 dự án hạ tầng, du lịch mới mà tỉnh An Giang và Sun Group kí biên bản ghi nhớ hợp tác được vận hành, Phú Quốc sẽ là đặc khu đầu tiên trên toàn Việt Nam có mạng lưới hạ tầng giao thông, hạ tầng du lịch đồng bộ, chuẩn quốc tế.

Từ đó, vai trò của Phú Quốc sẽ được "định vị lại trên bản đồ kinh tế thế giới", tờ Lao Động đưa tin hôm 17/5.

Cơ hội và thách thức

Hội nghị thường niên APEC 2027 sẽ diễn ra với chủ đề "Kết nối, xây dựng các nền kinh tế bao trùm và tự cường", với sự có mặt của hàng ngàn đại biểu, lãnh đạo cấp cao và doanh nhân từ 21 nền kinh tế thành viên APEC.

Năm 2025, khi Hàn Quốc đăng cai APEC tại thành phố ven biển Gyeongju, Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc ước tính rằng hội nghị này ước tính mang về cho Hàn Quốc 7.000 tỷ won (5 tỷ USD), cùng với gần 24.000 việc làm mới.

Với sự đầu tư nhằm phục vụ APEC 2027, Phú Quốc được kỳ vọng vừa trở thành thiên đường nghỉ dưỡng, vừa là "thủ phủ sự kiện" mới của thế giới hậu APEC 2027.

Trong khi đó, báo South China Morning Post (SCMP) hôm 17/5 có bài viết nhận định rằng Phú Quốc đang cạn dần thời gian đến khi đăng cai APEC 2027.

Bài viết có đoạn: "Các vấn đề đang chồng chất khi chỉ còn 18 tháng trước thời điểm các nhà lãnh đạo thế giới dự kiến đổ về Phú Quốc tham dự hội nghị thượng đỉnh vào tháng 11/2027."

Theo SCMP, những công trường xây dựng ở Phú Quốc đang thiếu lao động, vật liệu xây dựng và dầu diesel, trong khi đại lộ dài 18km nhằm kết nối sân bay với khu hội nghị vẫn chưa hoàn thành, và chưa có bất kỳ phòng khách sạn mới nào được xây.

Một phần, những khó khăn trên bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng năng lượng khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa trong cuộc chiến ở Iran.

Bên cạnh đó, tờ báo có trụ sở tại Hong Kong này cho rằng những dự án ở Phú Quốc là một biểu hiện của mô hình phát triển mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đang đặt cược cho tương lai của Việt Nam: dựa vào các tập đoàn tư nhân thực hiện các siêu dự án, đổi cho họ đất đai và quyền khai thác vận hành cũng như uy tín từ việc xây dựng các công trình mang tính biểu tượng quốc gia.

"Việc tận dụng khu vực tư nhân để phát triển hạ tầng có thể là con dao hai lưỡi," SCMP dẫn lời nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Giang từ Viện ISEAS-Yusof Ishak, Singapore.

"Nó có thể đẩy nhanh tiến độ trong khi giảm gánh nặng trước mắt cho ngân sách nhà nước. Nhưng nếu không có cơ chế quản lý minh bạch và mạnh mẽ, Việt Nam có nguy cơ đánh đổi một làn sóng bùng nổ hạ tầng nhanh chóng để lấy sự suy giảm công bằng xã hội và trách nhiệm giải trình," ông Giang nhận định.

Bên cạnh đó, việc giải tỏa mặt bằng cũng là một điểm nghẽn được nhắc đến.

Tranh chấp đền bù giữa các nhà đầu tư và người dân bị giải tỏa từ lâu đã là trở ngại đối với các dự án hạ tầng trên khắp toàn Việt Nam và Phú Quốc cũng không ngoại lệ.

Tính đến tháng 4/2026, mới chỉ có 42/88 hecta đất cần thiết được giải phóng để xây khu phức hợp khách sạn chủ lực trị giá 2,6 tỷ USD, Khoảng 4 km của đại lộ chính dẫn ra sân bay vẫn chưa hoàn thành cũng vì lý do giải tỏa.

"Xây xong móng, chuẩn bị lắp trụ thì người dân dựng rào, treo bảng đất tranh chấp, không cho thi công," ông Nguyễn Xuân Trường, Chỉ huy trưởng dự án đường dây 110 kV Phú Quốc - Nam Phú Quốc, phát biểu trên VNExpress hôm 23/4.

Ngoài ra, biến động đất đai, thay đổi thủ tục cũng gây khó cho quản lý. Một số thửa đất chuyển nhượng nhiều lần, khó xác định chủ sử dụng. Với các trường hợp cản trở thi công, việc cưỡng chế không thể thực hiện ngay do phải qua nhiều bước như vận động, đối thoại, hoàn thiện hồ sơ pháp lý.

Ông Trần Minh Khoa, Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc, vào thời điểm đó cho biết khó khăn lớn nhất là chính sách tái định cư do nhiều người xây nhà trên đất nông nghiệp.

Theo quy định những trường hợp này không có chính sách tái định cư. Nếu di dời, giải tỏa người dân sẽ không còn chỗ ở.

Trong những năm gần đây, Phú Quốc đã chứng kiến quá trình phát triển nóng về hạ tầng, với hàng loạt khu dân cư, khu nghỉ dưỡng, khu đô thị mọc lên, đánh dấu sự thay đổi lớn về diện mạo, nhưng cũng đặt ra những dấu hỏi về phát triển bền vững. Nhiều khu biệt thự, nhà ở cao cấp, khách sạn xây dở hoặc mới xong phần thô bỏ hoang, rêu phong cùng năm tháng.

Phát triển bất động sản ồ ạt, việc chuyển đổi rừng đặc dụng thành khu du lịch sinh thái cũng đã gây ra tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm cả rừng và biển.