"Манчестер Сити" совринларидан маҳрум қилиниб, премьер лигадан тушиб кетадими?
Сурат манбаси, Getty Images
Сўнгги ўн ярим йилда Англия футболида энг кўп совринни қўлга киритган клуб кўплаб молиявий қоидаларни бузганликда айбдор деб топилди. Бундай қарорга Англия Премьер-лигаси томонидан тузилган мустақил комиссия келди. Энди клуб жазоланади — бироқ ҳозирча бу қандай ва қачон амалга оширилиши номаълум.
Тергов 2019 йилда бошланган. Кейин, 2023 йил феврал ойида Премьер-лига "Манчестер Сити"га айбловлар қўйди, яна 1327 кун ўтиб, мустақил комиссия муҳокамаларни якунлаганидан сўнг қарор чиқарилди. BBC маълумотига кўра, клуб кўриб чиқилган 115 та қоидабузарликнинг 114 тасида айбдор деб топилган.
"Манчестер Сити" нимада айбланмоқда?
Комиссия кўриб чиққан барча қоидабузарликлар 2009/10 мавсумидан 2017/18 мавсумигача бўлган даврга тааллуқли. Улар молиявий қоидаларнинг турли жиҳатларига дахл қилади:
- аниқ молиявий маълумотларни тақдим этмаган 54 та ҳолат;
- футболчилар ва мураббийларга тўловлар ҳақида аниқ маълумот бермаган 14 та ҳолат;
- 2013/14–2017/18 мавсумлари оралиғида УЕФА қоидалари, жумладан, молиявий фэйр-плей (ФФП) талабларига риоя қилинмаган 5 та ҳолат;
- Премьер-лиганинг даромадлилик ва молиявий барқарорлик қоидаларини бузишнинг 7 та ҳолати;
- 2018 йил декабридан 2023 йил февралигача Премьер-лига тергови билан ҳамкорлик қилишдан бош тортилган 35 та ҳолат.
- Қатъий молиявий қоидалар клубларнинг барқарорлигини таъминлаш мақсадида 2010-йиллар бошида жорий этилган. Асосий талаблардан бири ҳисобот давридаги зарар белгиланган меъёрдан ошиб кетмаслиги эди.
Бир томондан, бу қоида клубларни қисқа муддатли мақсадларга эришиш учун ҳаддан ташқари кўп маблағ сарфламасликка ва кейинчалик банкрот бўлиб қолмасликка ундарди. Бошқа томондан эса, бу чекловлар бой мулкдорларнинг барча кучли футболчиларни бирданига сотиб олиб, дарҳол титулларни қўлга киритиш имкониятини расман чекларди.
Бироқ иккинчи чеклов амалда ишламаяпти: жумладан, бу ва ўтган ёзда Англия футболи грандлари, биринчи навбатда "Манчестер Сити", "Арсенал" ва "Ливерпул" янги трансферлар учун яна юзлаб миллион фунт сарфлади. "Манчестер Сити" мисолида гап 458 миллион фунт ҳақида кетмоқда.
Сурат манбаси, Manchester City
2018 йил ноябрь ойида Германиянинг _Der Spiegel_ газетаси "Манчестер Сити"нинг юқори лавозимдаги раҳбарлари ўртасидаги ёзишмалар сизиб чиққанини эълон қилди. Бу маълумотлар клубни 2008 йилда Абу-Даби инвесторлари сотиб олганидан кейинги бир нечта мавсумга тааллуқли эди.
Жумладан, клуб Амирликларнинг давлат авиакомпанияси Etihad ва давлат телекоммуникация компанияси Etisalatдан тушган спонсорлик даромадларини сунъий равишда ошириб кўрсатгани ҳақида даъволар илгари сурилди.
Кейинчалик айбловларда таъкидланганидек, "Манчестер Сити" ўз эгаси — шайх Мансур томонидан киритилган маблағларни спонсорлик даромадлари сифатида ниқоблаган. Аслида эса бу мулкдорнинг бир чўнтагидан иккинчи чўнтагига пул ўтказишдан иборат бўлган, деган даъво қилинди.
Премьер-лига ва УЕФА қоидаларига кўра, клуб эгаси томонидан киритилган маблағлар даромад ҳисобланмайди. Бу эса улар трансферлар ва маошларга сарфланган маблағлар натижасида юзага келиши мумкин бўлган зарарни қопламаслигини англатади.
Чекловларни четлаб ўтишнинг бошқа усуллари ҳам бўлгани айтилмоқда. Таъкидланишича, "Манчестер Сити"нинг 2009–2013 йиллардаги бош мураббийи Роберто Манчини маошидан ташқари "маслаҳатчи" сифатида яширин, норасмий тўловлар ҳам олган.
Бундан ташқари, клуб футболчиларга бухгалтерия ҳисоботларида расман кўрсатилганидан кўпроқ пул тўлагани айтилган. Шу сабабли ҳисоботларда қайд этилган харажатлар амалдаги харажатлардан кам бўлган.
"Манчестер Сити", шунингдек, бу жараёнга алоқадор бўлган мулкдорлар ва компаниялар вакиллари ҳар қандай молиявий қоидалар бузилганини қатъиян рад этди. Бироқ бу УЕФА ва Премьер-лига томонидан терговлар бошланишига тўсқинлик қилмади.
Сурат манбаси, Getty Images
Энди нима бўлади?
"Манчестер Сити" молиявий қоидаларни бузганликда айбланган биринчи Англия клуби эмас. Яқинда "Ноттингем Форест" ва "Эвертон" ҳам жазоланган.
2023/24 мавсумида ҳар икки клуб ҳам 2020/21–2022/23 мавсумларини қамраб олган уч йиллик даврда харажатлари рухсат этилган меъёрдан ошиб кетгани учун очколаридан маҳрум қилинди.
Барча апелляциялардан сўнг "Эвертон" турнир жадвалида 6 очкодан, "Ноттингем Форест" эса 4 очкодан маҳрум қилинди.
Бироқ "Манчестер Сити" ишида муҳим фарқ бор. Иккала клуб ҳам фақат битта банд — даромадлилик ва молиявий барқарорлик қоидасини бузганлик бўйича айбланган. Манчестер клубига нисбатан эса анча жиддий, энг муҳими, тизимли ва кўп сонли қоидабузарликлар ҳақида гап кетмоқда.
Агар иш ниҳоят санкциялар босқичига етиб борса, "Манчестер Сити"га қуйидаги жазолардан бири ёки бир нечтаси қўлланиши мумкин:
- очколарни олиб ташлаш (дарҳол ёки кечиктирилган тарзда);
- молиявий жарималар (дарҳол ёки кечиктирилган тарзда);
- Премьер-лигадан чиқариш ва бир поғона пастдаги лигага ўтказиш.
- "Манчестер Сити" шунчалик кўп очкодан маҳрум қилиниши ҳам истисно эмаски, мавсум якунига кўра клубнинг ўзи Премьер-лигадан тушиб кетиши мумкин.
End of Ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз:
BBC News O‘zbek контенти энди Сизнинг WhatsApp да
Аъзо бўлиш учун бу ерга босинг
End of podcast promotion
Айни пайтда бошқа кўплаб клублар ҳам маслаҳат олиш учун юристларга мурожаат қилган. Улар "Манчестер Сити"дан ушбу қоидабузарликлар учун компенсация талаб қилиши мумкин. Чунки бу ҳолатлар турнир жадвалидаги ўринларга ва, натижада, бошқа клубларнинг даромадларига таъсир қилган бўлиши мумкин. Бунга оид прецедент ҳам бор: "Бернли" "Эвертон"га нисбатан қўлланган санкциялардан кейин ундан миллионлаб фунт миқдорида компенсация ундирган.
Бундан ташқари, ОАВ яна бир оғриқли вариантни муҳокама қилмоқда: "Манчестер Сити"ни ушбу даврда қўлга киритган титулларидан маҳрум қилиш. 2010–2018 йиллар оралиғида "Манчестер Сити" Англия чемпионатининг 3 та, Англия кубогининг 2 та ва Англия Лига кубогининг 3 та титулини қўлга киритган.
Айни пайтда "Манчестер Сити" ўзининг айбдор деб топилгани ёки топилмагани ҳақида изоҳ беришдан бош тортди. Бунинг ўрнига клуб қуйидаги баёнотни тақдим этди:
"Премьер-лигадаги жараён давом этмоқда, кўплаб жиҳатлар ҳали якунига етказилиши керак ва жараён қатъий махфийликка амал қилган ҳолда ўтказилмоқда".
"Манчестер Сити" иши бўйича тергов аллақачон кўп йиллардан бери давом этмоқда, шунинг учун яқин орада якуний натижа чиқишини ҳам кутиш қийин.
Жазо ҳақида қарор қабул қилиш учун санкциялар масаласи бўйича алоҳида эшитув ўтказилиши керак. Бу ҳали амалга оширилмаган ва жараён бир неча ой давом этиши мумкин.
Шундан кейин апелляция берилиши мумкин. Шунинг учун жазо ҳақидаги қарор ҳатто бу босқичгача қабул қилинмаслиги ҳам эҳтимол.
