Tojikistonda saylov komissiyasi rahbariyati almashdi. Bu qanday talqin qilinmoqda?

Tojikistonda 2027 yilgi prezident saylovi oldidan Markaziy saylov va referendum komissiyasi rahbariyati almashdi. Parlamentning quyi palatasi prezident Imomali Rahmon tavsiya qilgan Zarif Alizodani komissiya raisi etib tasdiqladi.

Xususiy "Aziya-Plyus" axborot agentligining 28 oktyabrda xabar berishicha, deputatlar komissiya raisining o‘rinbosari va a’zolarini ham saylagan.

Rahmon 26 oktyabrda Alizoda nomzodini parlament quyi palatasi — Majlisi namoyandagonga taqdim etgandi. U saylov komissiyasini o‘n yil boshqargan Baxtiyor Xudoyorzoda o‘rniga tavsiya qilingan.

Alizoda so‘nggi yetti yil davomida prezidentning huquqiy masalalar bo‘yicha yordamchisi bo‘lib ishlagan. Bu lavozimga uning o‘rniga shu paytgacha prezidentning ijtimoiy rivojlanish va jamoatchilik bilan aloqalar bo‘yicha yordamchisi bo‘lgan Anvar Safarzoda tayinlandi.

Quyi palata matbuot xizmatiga ko‘ra, deputatlar 28 oktyabrdagi majlisda prezidentning Xudoyorzoda, komissiya raisi o‘rinbosari va boshqa a’zolarini lavozimidan ozod etish haqidagi takliflarini ham ma’qullagan.

"Aziya-Plyus" xabarida komissiyadagi o‘zgarishlarga avvalgi a’zolarning vakolat muddati tugagani sabab qilib ko‘rsatilgan. Avvalgi tarkibdagi ayrim a’zolar yangi tarkibga ham saylangan.

Saylov oldidan kadrlar almashinuvi

Kremlga xayrixoh Qozog‘istonning "Yevraziyskiy brifing" tahliliy Telegram kanali 28 oktyabrda bu o‘zgarishlarni 2027 yil oktyabrida o‘tishi kutilayotgan prezident saylovi oldidan prezident ma’muriyatidagi kengroq qayta tashkil etish jarayonining bir qismi deb baholadi.

"Hozircha Tojikistonda prezident saylovining sanasi belgilanmagan. Amaldagi prezident unda qatnashishi mumkin. U 2027 yilgi saylovda ishtirok etish niyatini ochiq bildirmagan, ammo qatnashmasligini ham aytmagan", deb yozadi kanal.

2020 yil oktyabrida o‘tgan avvalgi prezident saylovida, rasmiy natijalarga ko‘ra, Rahmon 90 foizdan ortiq ovoz olib, yana yetti yilga saylangan. Biroq mamlakat ichidagi va xorijdagi muxolifat guruhlari bu natijalarni tan olmagan.

Rahmonning hozirgi vakolat muddati 2027 yil kuzida tugaydi. U Tojikistonni 1992 yildan beri boshqarib kelmoqda va MDHda hokimiyatda eng uzoq turgan rahbar hisoblanadi.

"Hokimiyatni topshirish"ga tayyorgarlikmi?

"Yevraziyskiy brifing" 28 oktyabrdagi alohida postida Tojikistondagi kadrlar almashinuvini kelajakda hokimiyatni topshirishga ehtimoliy tayyorgarlik sifatida baholadi. Kanalning talqinicha, hokimiyat prezidentning o‘g‘li Rustam Imomaliga o‘tishi mumkin.

Biroq Rahmonning 2027 yilgi saylovda qatnashmasligi yoki o‘g‘lini voris sifatida tanlagani haqida rasmiy bayonot keltirilmagan. Kadrlar almashinuvining o‘zi ham bunday reja mavjudligini tasdiqlamaydi.

Kanal Rustamning lavozimlarda ko‘tarilib borishini uni yuqori davlat lavozimiga tayyorlash bilan bog‘lamoqda.

Rustam avval Bojxona xizmati hamda Davlat moliyaviy nazorati va korruptsiyaga qarshi kurash agentligini boshqargan. Shuningdek, Investitsiyalar va davlat mulkini boshqarish qo‘mitasida Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash boshqarmasi rahbari bo‘lib ishlagan. Hozir u Dushanbe meri va parlament yuqori palatasi raisi lavozimlarini egallab turibdi.

Konstitutsiyaning 71-moddasiga ko‘ra, prezident vafot etsa, iste’foga chiqsa yoki o‘z vazifalarini bajarishga layoqatsiz deb topilsa, yangi saylangan prezident ish boshlaguniga qadar uning vazifalari parlament yuqori palatasi raisiga o‘tadi. Bu tartib Rustamning keyingi prezident bo‘lishini anglatmaydi.

"Yevraziyskiy brifing" huquqni muhofaza qiluvchi idoralar, sud tizimi, hukumat va boshqa muhim muassasalardagi o‘zgarishlarni ham ehtimoliy hokimiyat almashinuvi bilan bog‘lagan. Bu — kanalning siyosiy bahosi.

Mintaqada prezidentlar farzandlarining siyosiy o‘rni

O‘zbekistonda Shavkat Mirziyoyevning qizi Saida Mirziyoyeva 2025 yil iyunda Prezident administratsiyasi rahbari etib tayinlangan.

2026 yil avgustda administratsiya va uning rahbari vakolatlari kengaytirilgach, Saida Mirziyoyevaning mamlakat boshqaruvidagi o‘rni yana muhokamaga chiqdi. Yangi qonunga ko‘ra, administratsiya rahbari Xavfsizlik kengashi raisining o‘rinbosari ham hisoblanadi.

Saida Mirziyoyeva administratsiya rahbari lavozimini saqlab qolgan holda, 2026 yil sentyabrda Toshkent xalqaro moliya markazi boshqaruvchisi etib ham tayinlangan.

Turkmanistonda esa Serdar Berdimuhamedov 2022 yil martda otasi Gurbanguli Berdimuhamedov o‘rniga prezident bo‘lgan.