Яқин Шарқда яна кескинлик: Эрон ва Исроил яна бир-бирига ҳужум қилмоқда

Апрел ойидаги мўрт оташкесим келишуви барбод бўлганидан кейин Яқин Шарқ жиддий тартибсизликларни бошдан кечирмоқда.

Исроил ва Эрон бир-бирларининг ҳудудларига тўғридан-тўғри ҳужум қилди. Бу мисли кўрилмаган кескинлик минтақавий динамикада жиддий ўзгаришларни англатади ва халқаро ҳамжамиятни зудлик билан вазиятни юмшатишга чақиришга ундади.

Вазиятнинг шиддатли тус олиши 7 июн куни, Исроил ўз ҳудудига отилган Ҳизбуллоҳ ракеталарига жавобан Ливан жанубидаги Байрут чекка ҳудудларида жойлашган Ҳизбуллоҳ объектларига ҳаво зарбалари бериши билан бошланди.

Бунга жавобан Эрон Исроилга қарата ракеталар тўлқинини учирди, Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси буни "узлуксиз зарбаларнинг тўлиқ бир ҳафталик ибтидоси" деб эълон қилди.

Эроннинг ҳужумидан сўнг, Исроил йирик ҳаво зарбаларини амалга оширди. Исроил мудофаа кучлари "Исроил ҳарбий-ҳаво кучларининг ўнлаб қирувчи самолётлари" Эроннинг стратегик ҳаво мудофаа тизимларини йўқ қилгани ва Эрон ғарби ҳамда марказидаги ҳарбий объектларга зарба берганини маълум қилди.

САХАЛ аниқ жойларни очиқламаган бўлса-да, Эрон давлат оммавий ахборот воситалари ва маҳаллий ҳокимият органлари бир қатор шаҳарларда, жумладан, Теҳрон, Табриз, Исфахон ва Караж яқинида портлашлар бўлганини хабар қилди.

Эрон расмийлари Теҳроннинг шаҳар жойларига зарба берилмаганини таъкидламоқда, аммо пойтахт осмонида битта дрон уриб туширилган ва Теҳроннинг Имом Хомейний халқаро аэропортидаги операциялар тўхтатилган.

Исроилнинг жавоб қайтаришидан кейин Эрон Исроил томон навбатдаги ракеталар тўлқинини учириб, Неватим ва Тел-Ноф авиабазаларини нишонга олганини даъво қилди.

Бундан ташқари, Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси Исроилнинг Махшаҳр кўрфазидаги нефт-кимё заводига уюштирган аввалги ҳужумига жавоб сифатида Исроил шимолидаги Хайфа шаҳрида жойлашган нефт-кимё заводига зарба берганини иддао қилди.

Эроннинг стратегик бурилиши

Ушбу зарбалар Эроннинг ҳарбий доктринасида туб бурилиш бўлганини кўрсатади.

Жорий можаронинг биринчи кунида Эроннинг Олий раҳбари Оятуллоҳ Али Хоманаий суиқасд натижасида ўлдирилганидан сўнг, Теҳронда ҳокимият тепасига янада муросасиз янги раҳбарият келди.

Можароларни Эрон тупроғидан узоқда сақлаш учун илгари прокси-кучларга таяниб келган узоқ йиллик "стратегик сабр" доктринасидан воз кечган Теҳрон, эндиликда ҳарбий вазминликни заифлик белгиси деб ҳисобламоқда.

Минтақага таъсири

Можаро минтақа бўйлаб бир нечта фронтларни оловлантириб юборди.

Ҳизбуллоҳ Ливан жанубидаги Байт-Яҳун чеккасида тўпланган Исроил аскарлари ва армия техникасига қарата жавоб ракета зарбалари берганини эълон қилди.

САХАЛ Яман ҳудудидан Исроил ерларига қаратилган ракеталар учирилганини аниқлади. Эрон томонидан қўллаб-қувватланадиган ҳусий жангарилари Исроилга ҳужум қилганини тасдиқлади ва Қизил денгизда барча Исроил денгиз кемаларининг ҳаракатланишини тақиқлашини эълон қилди.

Шимолдаги зарбаларга жавобан Исроил хавфсизлик чораларини важ қилиб, Ғазога олиб борадиган муҳим гуманитар ўтиш жойларини, жумладан, Рафаҳ ва Керем-Шалом назорат-ўтказиш пунктларини ёпди.

Халқаро дипломатия: Ким нима демоқда?

Дунё етакчилари вазиятни назоратга олишга уринмоқда. АҚШ Президенти Доналд Трамп воқеаларга кескин муносабат билдириб, ҳар икки томонни „отишмани тўхтатишга“ ва зудлик билан „сулҳ тузишга“ чақирди.

Маълум бўлишича, Исроил ҳужумидан олдин Трамп Бош вазир Бинямин Нетаняхуни вазиятни кескинлаштирмасликка огоҳлантирган ва бу ҳаракат АҚШ ҳамда Эрон ўртасида кутилаётган келишувни барбод қилишини айтган.

Трамп Нетаняхунинг АҚШ таклиф қиладиган ҳар қандай битимни қабул қилишдан "бошқа чораси қолмаслигини" билдириб, очиқчасига: "Барча қарорларни мен қабул қиламан", - деган.

Урушга қарамай, пардаорти алоқалари узилгани йўқ. Эрон Ташқи ишлар вазирлиги Теҳрон ва Вашингтон ўртасида махфий хабарлар алмашинуви давом этаётганини, бу жараёнда Покистон Ички ишлар вазири Моҳсин Нақви асосий воситачи бўлаётганини тасдиқлади.

Шундай бўлса-да, Эрон ҳукумати халқаро майдонда уруш аловланиши учун барибир АҚШни айбламоқда.

АҚШнинг Қуддусдаги элчихонаси эса ёпилди, ходимларга хавфсиз жойлардан чиқмаслик буюрилди.

Ички босим ва глобал иқтисодиётдаги алғов-далғовлик

Исроил ичида ҳам вазият таранг. Бош вазир Нетаняху октябр ойида кутилаётган сайловлар сабабли кучли босим остида қолган.

Баъзилар уни АҚШ ва Эрон ўртасидаги ўзига маъқул бўлмаган келишувни бузиш учун атайлаб урушни чўзаётганликда гумон қилмоқда.

Бу уруш дунё иқтисодиётига ҳам жиддий зарба берди.

Ракета ҳужумларидан кейин "Брент" маркали нефт нархи бирданига 4,5 фоизга кўтарилиб, бир баррели 97,30 долларга етди.

АҚШ нефти эса 94,50 доллар атрофида сотилмоқда.

Осиё молия бозорлари ҳам қулади: Жанубий Кореянинг "Коспи" индекси қарийб 8 фоизга тушиб кетди. Тредерлар бу уруш глобал энергия оқими ва барқарорликка узоқ муддатли салбий таъсир кўрсатишидан хавотирда.