Ўсмир Алишер ҳозиргача Путиннинг Украина урушида ўлган энг ёш аскарми?

Би-би-си, «Медиазона» ва кўнгиллилар жамоаси Украинага қарши кенг кўламли босқин бошланганидан буён ҳалок бўлган 226 055 нафар россиялик ҳарбийнинг шахсини аниқлади. Улардан 200 нафардан ортиғи 18 ёшли йигитлардир.

2022 йил 21 февралда, Россия президенти Владимир Путин Украина давлатчилиги ҳақида ўз қарашларини бир соатлик телемурожаатида баён қилган куни, Алишер Свирин (матн бошидаги суратда) 14 ёшга тўлган.

Ижтимоий тармоқлардаги суратлардан кўринишича, у Москва вилояти Коломна шаҳрида болалигини кўпчилик россиялик тенгдошлари каби ўтказган.

Бир суратда у янги йил арчаси олдида турибди, атрофида конфет қутилари. Бошқа бир тасвирда эса отасининг катта спорт кийимини кийиб олган ҳолда кўринади. Яна бир суратда ўн ёшли бола McDonald's'дан олинган шарни қўлида ушлаб турибди, ўшанда бу ресторан ҳали Россиядан чиқиб кетмаган бўлган.

Яна бир суратда Алишер Свирин Иккинчи жаҳон уруши давридаги совет солдати кийимини кийган ва қўлида Шпагин пистолет-пулемётини ушлаб турган. Россияда 9 май - Ғалаба куни муносабати билан кўп болаларнинг шу тарзда суратга тушиши кузатиладиган ҳолат.

2026 йилдаги суратда эса 18 ёшли Алишер камуфляж кийимда Калашников автоматини ушлаб турибди. Бу суратни ҳарбийлар унинг дафн маросимида кўтариб боришди. Алишер шартнома асосида хизматга кетган ва 2026 йил 1 май куни Украинадаги урушда ҳалок бўлган. 28 май куни уни Павловский Посаддаги "Янги шаҳар" қабристони Қаҳрамонлар Аллеясида дафн қилишди.

Алишер фронтга қачон кетгани номаълум, аммо унинг ёшини ҳисобга олганда, хизматда уч ойдан кўп бўлиши мумкин эмас.

Бу - 2008 йилда туғилган ва ҳалок бўлган илк россиялик ҳарбий. Умуман олганда, катта уруш бошлангандан бери камида 200 нафар 18 ёшли россиялик ҳарбий Украинада ҳалок бўлган.

Алишер Свирин шартнома асосида 123-гвардиячи алоҳида мотоўқчи бригадаси таркибида пулемётчи сифатида хизмат қилгани депутат Роман Тикунов эълон қилган қисқа таъзиядан маълум. Унинг VK саҳифасида йил бошидан бери "Павлово-Посад округи Қаҳрамон билан хайрлашди" сарлавҳаси билан 40 та таъзия чиқди.

Москва вилояти ҳалок бўлганлар сони бўйича доим етакчи. Бу минтақада 6 084 киши ўлгани тасдиқланган. Биринчи ўринда эса катта фарқ билан Бошқирдистон турибди, охирги икки ҳафтада урушда ҳалок бўлганлар сони 10 000 дан ошади. Иккинчи ўринда Татарстон - 8 759 киши.

Ушбу икки минтақа тасдиқланган талофатлар сони бўйича Россияда етакчи ҳисобланади. Бунинг сабабларидан бири - маҳаллий кўнгиллилар ва жамоат ташкилотлари фаолияти.

Россияда инсоний талофатлар

2026 йил 12 июн ҳолатига кўра, Бошқирдистон ҳокимияти ва ОАВ маълумотларига кўра, урушда ҳалок бўлганлар сони — 10 428 кишини ташкил қилади.

(Манбалар: ҳокимият органлари, ОАВ ва Би-би-си маълумотлари. Россия 2014 йилда Қримни аннексия қилган. Харитада Россия армияси таркибида жанг қилган ҳалок бўлган хорижликлар (4346 нафар) ёки ҳудудий мансублиги аниқланмаган шахслар (568 нафар) ҳисобга олинмаган. Маълумотлар 2026 йил 12 июн ҳолатига кўра).

Агар йўқотишлар ҳақидаги маълумотлар ҳар бир ҳудуддаги эркаклар сонига нисбатан қайта ҳисобланса, энг юқори кўрсаткичлар Тува, Бурятия ва Олтой Республикасида қайд этилади. Бу ҳудудлардан бўлган ҳарбийларнинг бизнинг рўйхатимизга тушиш эҳтимоли ҳали ҳам москваликларга нисбатан 20–30 баравар юқори бўлиб қолмоқда.

Сўнгги икки ҳафтада рўйхатига яна 2500 та исм қўшилди.

Охирги ойда тасдиқланган ҳалок бўлганларнинг кўпчилиги 2024 йилдан бери бедарак йўқолган деб ҳисобланган ва кейинчалик Россия томонидан ҳалок бўлган деб эътироф этилган ҳарбийлар. Айрим ҳолларда уларнинг жасадлари топилган, бошқа ҳолларда эса суд қарори билан ҳалок деб топилган.

Ҳозирги йўқотишларнинг катта қисми «зарба зонаси»да дронлар ҳужумидан ҳалок бўлганларга тўғри келади. Дронлар кенг қўлланилаётгани сабабли фронт чизиғи 500 метрдан 10–15 км кенгайиб, икки томондан қаттиқ отишмалар остида қолган. Бу ерда одамлар дронлар, артиллерия ва отишмаларга дуч келади, жасадларни эвакуация қилиш деярли мумкин эмас ва ойлар, ҳатто йиллар давомида кечиктирилади.

Ўсиш кўрсаткичи олдинги даврга нисбатан камроқ бўлиши фронтдаги вазиятни акс этмайди, балки жанг ҳаракатларининг ўзига хос хусусиятларини кўрсатади.

Ҳозирда Россиянинг катта йўқотишлари асосан дрон зарбаларига учрайдиган "зарба зонаси"да (ингл. kill zone) ҳалок бўлган аскарларга тўғри келмоқда.

Дронлардан тобора кенгроқ фойдаланиш туфайли тўқнашув чизиғи энди тор йўлак эмас, балки 500 метрдан 10–15 километргача кенгайган ҳудудга айланди. Бу ҳудуд икки томондан қаттиқ ўт очиш остида қолган. Зарба зонасидаги одамлар дронлар, артиллерия ва отишма қуроллари ҳужумларига дуч келади. Ҳалок бўлганларнинг жасадини эвакуация қилиш деярли имконсиз ва кўпинча ойлаб, ҳатто йиллаб чўзилиб кетади.

Ҳозирги пайтда ҳалок бўлганларнинг ярмидан кўпи (56%) — кўнгиллилар, сафарбар қилинганлар ва қамоқдан урушга юборилган маҳкумлар. Уруш бошланган пайтда уларнинг армия билан алоқаси бўлмаган.

Талофатлар шунчалик юқори бўлишининг сабаби, кўп кўнгиллилар шартнома имзолаб, фақат минимал тайёргарликдан ўтади: ўртача икки ҳафта. Айрим ҳолларда одамлар шартнома имзолаганидан кейин бир неча кун ичида фронтга жўнаб кетади.

Аслида фронтдаги талофатлар қанча?

Тўрт йилдан ортиқ давом этаётган урушда фронтда ҳалок бўлганлар сони очиқ манбалардаги маълумотлардан анча юқори бўлиши мумкин. Ҳарбий мутахассислар фикрича, қабристонлар, мемориаллар ва таъзиялар таҳлили ҳақиқий талофатларнинг тахминан 45–65 фоизини қамраб олади. Шу ҳисоб-китобга кўра, июн ойига келиб, Россия армияси сафида ҳалок бўлганлар сони 347 минг 776 нафардан 502 минг 344 нафаргача етган бўлиши мумкин.

Бу ҳисобга ўзини мустақил деб эълон қилган ДНР ва ЛНР қуролли бўлинмалари таркибида ҳалок бўлганлар киритилмаган. Шунингдек, КХДР ҳарбийлари ҳам алоҳида ҳисобланган.

Жорий йил май ойида BBCнинг Корея хизмати сунъий йўлдош тасвирлари ҳамда КХДРда ҳалок бўлганлар хотирасига барпо этилган янги ҳарбий ёдгорликнинг расмий фотосуратларини таҳлил қилди. Унда Россия томонида жанг қилиб, 2024–2025 йилларда ҳалок бўлган 2304 нафар шимолий кореялик аскарнинг исми битилгани аниқланган.

Шу маълумотлар ҳам қўшиб ҳисобланганда, Россия томонида жанг қилган кучларнинг умумий талофатлари 371 минг 80 нафардан 528 минг 148 нафаргача етган бўлиши эҳтимол бор.

Биз қандай ҳисоблаймиз?

Россияда ҳар куни урушда ҳалок бўлганлар ҳақида хабарлар ва дафн маросимлари суратлари эълон қилинади. Кўпинча бу маълумотларни вилоят раҳбарлари, маҳаллий маъмуриятлар, маҳаллий ОАВ, марҳум ўқиган таълим муассасалари ёки унинг яқинлари эълон қилади.

Би-би-си, «Медиазона» ва кўнгиллилар жамоаси ушбу маълумотларни мунтазам таҳлил қилиб, Россиянинг Украинага қарши тўлиқ кўламли босқини бошланганидан буён юритиб келинаётган маълумотлар базасига киритиб боради.

Биз шахснинг ҳалок бўлганини Россия расмий манбалари, маҳаллий ОАВ, қариндошлари эълон қилган хабарлар ёки дафн этилган жойнинг сурати илова қилинган бошқа манбалар орқали тасдиқлаймиз.

Ҳарбий хизмат турини ҳалок бўлган шахс қаерда хизмат қилгани ҳақидаги маълумотлар ёки унинг ҳарбий либосидаги фарқ белгилари асосида аниқлаймиз. Сафарбар қилинганлар, кўнгиллилар ва маҳбуслар алоҳида қўшин турлари ҳисобланмайди. Бироқ уларнинг талофатларини мунтазам армиянинг шартнома асосида хизмат қилувчи профессионал бўлинмалари талофатлари билан таққослаш учун алоҳида тоифада юритамиз.