ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ነዚ ሓድሽ ምዕራፍ ውድድራት ጽባቕ ብግብሪ ካብ ዘንጸባርቓ ዘለዋ ብሉጻት ደቀንስትዮ ድማ፡ እታ ንሃገራ ኤርትራ ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኻት ብምውካል ሓድሽ ታሪኽ ትጽሕፍ ዘላ መንእሰይ ስኒት ሃብተኣብ ኣብ ቅድሚት ትስራዕ።

ኤርትራዊት ስኒት ሃብተኣብ፡ ካብ ኣስመራ ክሳብ መድረኽ ወይዘሪት ዓለም

ብሓፈሻ ብደረጃ ዓለም ክረአ እንከሎ ከኣ ሰባት ኣብ እዋን እርጋኖም ምስቲ ኣብ 1990ታት ዝነበረ ክነጻጸር እንከሎ ኣብዚ እዋን ዝተሓተ ኵነታት ጥዕና ከምዘለዎም ይግለጽ።

ነዊሕ ዕድመ ዶ ምሉእ ጥዕና - ደቂ ተባዕትዮ ዶ ደቀንስትዮ ነዊሕን ብጥዕናን ይጸንሑ? 

ድሕሪ'ቲ ዝወጸ መምርሒ፡ ቍጠባዊ ኵነታት ይዅን ነቲ መምርሒ ዝሰዓበ ቅልውላውን ዘይምርግጋእን ዕድጋታት እንታይ ይመስል? ህዝቢኸ ብኸመይ ይቃለሶ ኣሎ? ኣብ ዝብል ኣተኵርና ካብ ውሽጥን ወጻእን ዝተፈላለዩ ሰባት ኣዘራሪብና ኣለና።

ኤርትራ፡ ንመምርሒ ባጤራ ዝሰዓበ ሻቕሎትን ቅልውላውን ዕዳጋታት

ቃንዛ ኣካላት ንክንጥንቀቕ ዝነግረና ኣገባብ እዩ - ገለ ሰባት ግን ምሉእ ህይወቶም ቃንዛ ከይተሰምዖም ዝነብሩ ኣለዉ። እዚ ምዝንባዕ፡ ንሕዱር ቃንዛ ዝኸውን ሓድሽ መገድታት ንምርካብ ኣበርክቶ ክገብር ይኽእል ድዩ?

ፈጺሙ ቃንዛ ዘይስምዖም ሰባት፡ መርገም'ዶ በረኸት?

 ብዙሓት ሰባት ብፍላይ ድማ ደቂኣንስትዮ ኣብ ዳንጋ እግርኽን ወይ ሸለፍኽን፡ ንቆርበትኽን ሓሊፉ ደሚቖም ዝረኣዩ ፀለምቲ ወይ ናብ ሓውሲ ሰማያዊ ዝመስሉ ዝሓበጡ ሰራውር ደም ርኢኽን ትኾና ኢኽን። ብፍላይ ኣብ ዳሕረዋይ ዳንጋ እግሪ ዝረኣይ ፀሊም ወይ ሓውሲ ሰማያዊ ዝመስል ሕብሪ ዝሓዘ ሰራውር ደም፡ ደሚቑን ጐሊሁን ዝረኣይ ብምዃኑ ምቾት ኣይህብን። ካብዚ ሓሊፉ’ውን ግና ከቢድ ፀገም ጥዕና ከስዕብ ይኽእል እዩ።

ከቢድ ፀገም ጥዕና ዘስዕብ ቫሪኮስ ቨይንስ እንታይ እዩ?

ሓንጎልና ኣብ እዋን ሕልሚ ምስ ካልኦት ሰባት ክረዳድእ ምግባር ከምዝከኣል ሓድሽ መጽናዕቲ ይሕብር።

ሰባት ብሕልሚ ኣቢሎም ክረዳድኡ ይኽእሉዶ?

ዕሸላት፡ ነገር ዋዛ ኣይርድኦምን። ግን ክስሕቑ ምርኣይ ዘገርም ኣይኰነን። ስለዚ ጠንቂ ስሓቖም እንታይ እዩ?

ዕሸላት እንታይ ተረዲእዎም እዮም ዝስሕቑ?

እዚ ጽሑፍ፡ ምስ ግዳማውያን ህይወታት ብዝተኣሳሰር ዝለዓሉ ቀንዲ ኣርባዕተ ሕቶታት ዝድህስስ እዩ።

4 ዓበይቲ ሕቶታት ብዛዕባ ባዕዳውያን ፍጥረታት

ጓል ኣንስተይቲ እንተኾይንኪ ብደረጃ ዓለም ብማእከላይ ገምጋም ክረአ እንከሎ ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ መዛንኹን ኣሕዋትክን ሓሙሽተ ዓመት ናይ ምንባር ዕድል ኣለኪ።
ንምንታይ'የን ደቂ ኣንስትዮ ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ ዝነወሐ ዕድመ ክነባራ ዝኽእላ? ንዝብል ሕቶ ምሉእ መልሱ የብሉን።
እንተዀነ: ተመራመርቲ ኣብዚ ዛዕባ ገለ ውሑዳት ሓሳባት የቕርቡ'ዮም።


ንምንታይ'የን ደቂ ኣንስትዮ ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ ዝነወሐ ዕድመ ዘለወን?

ቴክኖሎጂ እናማዕበለ ኣብ ዝመጽኣሉ ተመራመርቲ'ውን ኣካላትና ብኸመይ'ዩ ዝምዕብልን ወዲ ሰብ ጥዕናኡ ምሉእ ገይሩ ከመይ ኢሉ'ዩ ነዊሕ ዓመታት ዝነብርን ዝክእልን ኢሎም ካብ ምምርማር ዓዲ ኣይውዓሉን።
ኣብ መጀመርታ፡ እቲ ምርምር ወዲ ሰብ ከመይ ኢሉ ንነዊሕ ዓመታት ክነብር ይኽእል ኣብ ዝብል'ዩ ዘተዅር ነይሩ።
ሕጂ ግን ከመይ ኢሉ ዝተወሰኑ ከበድቲ ዘይኰኑ ልምድታት ብምምዕባል ጥዕናኡ ሓልዩ ንነዊሕ ዓመታት ክነብር ይኽእል ናብ ዝብል'ዩ ዝያዳ ዘተዅር ዘሎ።


ጥዕናና ንምውሓስ መዓልታዊ ክንገብሮም ዘለና ሓሙሽተ ቀለልቲ ልምድታት

ቅድሚ 3.2 ቢልዮን ዓመታት ርሕቀት መሬትን ወርሒን ካብቲ ሕጂ ዘሎ ኣስታት 70 ሚእታዊት ከምዝነበረ ይሕሰብ። ፍጥነት ዑደት መሬት ድማ ኣስታት 700 መዓልታት ዘለዎ ዓመት ኰይኑ፡ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ድማ ኣስታት 13 ሰዓታት ከምዝነበሮ ይሕስብ።

ወርሒ ካብ መሬትና ትርሕቕ ኣላ፡ ህይወትና በዚ ብኸመይ ክጽሎ'ዩ?

እቶም ማንታ ቈልዑ ካብ ሓንቲ ኣደ እኳ እንተ ተወለዱ፡ ብኣቦ ግን ይፈላለዩ ነበሩ። እዚ ኣዝዩ ሳሕቲ ዝረአ ተርእዮ እዩ። ሄተሮፓተርናል ሱፐርፌኩንደሽን ብዝብል ድማ ይፍለጥ እዩ።


ሓንቲ ኣንስተይቲ ብሓደ ግዜ ካብ ክልተ ተባዕትዮ ክትጠንስ ትኽእል ድያ?

 እቶም ሽዱሽተ ናይ ብሓቂ ሰባት ክዀኑ ከለዉ፡ እቶም ሽዱሽተ ግን ብኪነታዊ ብልሒ ዝተዳለዉ እዮም። ክተለልይዎም ትኽእሉ'ዶ? መልሱ ኣብ መወዳእታ እዚ ጽሑፍ ክትረኽብዎ ኢኹም

ብኪነታዊ ብልሒ ብዝተዳለዉ ምስልታት ክሳብ ክንደይ ትታለሉ? እነሆ ፈትኑ. . .

ገለ ሰረቕቲ ኣብ ዘይተለመዱ ነገራት ዓይኖም ከውድቑ ተራእዮም ኣለው። ገለ ካብቶም ክሳብ ሕጂ ዘገርሙ ተግባራት ዝምታ እቶም ሽዱሽተ ክንነግረኩም።


6 ዘደንጽዉ ዛንታታት ዝምታ

ብሚልዮናት ዝቑጸሩ መጋበርያታት ኪነታዊ ብልሒ ደቂ ሰባት ኣብ ዘይሳተፉሉ ማሕበራዊ መራኸቢታት ከዕልሉን መልእኽቲ ክልጥፉን ይረኣዩ ኣለዉ። ደቂ ሰብ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ዋላ ሓንቲ ቃል’ውን ኣይክንርዳእን ኢና።

'ክሩስቲፋርያኒዝም'፡ ኪነታዊ ብልሒታት ኣንጻር ሰባት ውዲት ይገብሩ ኣለዉ ድዮም?

ዝዀነ መግቢ ኣዝዮም ደቀቕቲ ወይ ብማይክሮስኮፕ ጥራይ ዝረኣዩ ዕሲታት (ፈንገስ) ከማዕብል ከሎ፡ ዓስዩ ወይ መሽሚሹ ይበሃል። እዞም ዕሲታት ከም መርበብ ፈትሊ ኣብቲ መግቢ ይዝርግሑ። ከም ተኽሊ ድማ ይዓብዩ። ዋህዮኣዊ ዘርኢ እቶም ዕሲታት ክረግፉ ከለው፡ እቲ መግቢ ሕብሩን መልክዑን ይቕየር።


'መግቢ ግፍዒ ኣለዎ' - ዕሳው መግቢን ሳዕቤኑን

ላዕለወይቲ ክኢላ ስነ-ኣእምሮ ኪምበርሊ ዊልሰን፡ ነገራት ካብዚ ቅሩብ ብዝተፈለየ መንገዲ ክንፍትኖም ትላቦ።ኣብ ክንዲ ከቢድ ኣመጋግባ፡ ኣብ ነዊሕ ግዜ ንጥዕናና፡ ስምዒትናን ጽሬት ህይወትናን ዘርብሕ ዝያዳ ዘላቒን ትርጕም ዘለዎን ምቅይያራት ክንፍትን ከም እንኽእል ትዛረብ።


ጽባሕ ዓውደ ዓመት ዘጨንቐና ክብደት ሰብነት ንምንካይ ዝሕግዙ ቀለልቲ ኣገባባት

ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ነቲ ኵነታት ናብ ንቡር ምምላስ ከምዝከኣል መጽናዕትታት ኣረጋጊጾም ኣለዉ። እቲ ምስጢር እንታይ እዩ?


ካብ ሕማም ሽኮር ንምሕዋይ ተስፋ ዝህብ ሓድሽ ኣገባብ 

ክጠምየና እንከሎ እንበልኦም መግብታት፡ ካብ ጽጋብ ሓሊፉ ብዙሕ እወታውን ኣሉታዊን ሳዕቤናት ክህልዎም ከምዝኽእል ርዱእ እዩ። ሓደ ካብዚኦም ቁስለት ኣፍ እዩ፤ ኣብ ውሽጢ ኣፍና ዘጋጥም ቁስለት ማለት እዩ።


ምቝሳል ኣፍ ዘስዕቡን ዝከላኸሉን መግብታት ኣየኖት እዮም?

ኣብዚ እዋን እዚ ናብ ዕዳጋ ዝቐረቡ ዓይነታት ዘይቲ ተቘጺሮም ኣይውድኡን። ኵሎም ድማ ናይ ገዛእ ርእሶም ባህርያት ዝሓዙ እዮም። ስለዚ መዓልታዊ እንጥቀመሉ ዘይቲ ምምራጽ ቀሊል ኣይኰነን።


ዋጋ ጠስሚ ሰማይ ኣብ ዝዓረገሉ ኣየናይ ዘይቲ ክንጥቀም ይምረጽ?

እዞም ዝስዕቡ ሓሙሽተ ህቡባት ጥቕስታት ብፍሉጣት ሰብ ታሪኽ ከምዝመንጨው ክንገር ጸኒሒ እዩ። እንተኾነ ግን ቅኑዓት ምናልባት እውን ብሓቂ በቶም ሰባት ዝተበሃሉ ኣይኮኑን።

'ኬክ ይብልዑ!' - ብሓቂ በሃሊኦም ዘይፍለጥ ዓበይቲ ጥቕስታት ዓለምና

ካርመን ኣብ 40ታት ዕድመ እትርከብ መምህር ኰይና፡ ኣባል ኣካል ናይቲ ኣደነት ዘጣዕሰን ሕቡእ ማሕበረሰብ ደቂ ኣንስትዮ እያ።እቲ ጣዕሳ እዚ ሳሕቲ እዩ ብግልጺ ዝዝረበሉ።


'ዘይተምልጠሉ መጻወድያ': ብምውላደን ዝጠዓሳ ዘለዋ ኣደታት

ተመራመርቲ፡ መዛግብቲ ኤሌክትሮኤንሴፋሎግራም (EEG) ብምጥቃም፡ ኣብተን ቅድሚ ሞት ዝርከባ ህሞታት ቅዲ ንጥፈታት ሓንጎል ብኸመይ ከም ዝቕየር ክዕዘቡ ክኢሎም።

ኣብ ህሞት ሞትና እንታይ'ዩ ዝስመዐና?

ኣብ መሰልቸዊ ኣኼባ ኮፍ ኢለ፡ "ኡይ ምባል እንተጀመርኩ'ኸ?" ወይ ድማ ብመኪና ትኸይድ ከለኻ ከምኡ እንተሓሰብኩ'ኸ?

ኣነባብራ