ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ፡ መዓስ እዩ ጠቓሚ፡ መዓስከ ጐዳኢ?

ተመራመርቲ፡ ንገዛእ-ርእስኻ ናይ ምሽካዕ ወይ ምስሓቕ ዘለዎ ሓቀኛ ጽልዋን ሳዕቤናቱ ብኸመይ ከም ዝውገድን ኣብ ምርዳእ በጺሖም ኣለዉ።

ገሊኦም ተምሃሮ ካብ ብጾቶም ተነጺሎም ዝተገለሉ ዝዀንሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?

ብ1990ታት፡ ተመራመርቲ ስነ-ኣእምሮ ገሊኦም ቈልዑ ስለምንታይ ብጾቶም ከም ዝነጽግዎም ንምፍላጥ መጽናዕቲ ኣካይዶም ነይሮም።

ኣብቲ መጽናዕቲ ክልተ ዓይነት ቈልዑ ተለልዮም፤ እቶም ቀዳሞት መጥቃዕቲ ዝፈትዉን ገፋዕትን ክዀኑ ከለዉ፡ እቶም ካልኦት ድማ ትኩዛትን ተኣዘዝትን ነይሮም።

እዞም ክልተ ዝተፈላለዩ ጕጅለታት ግን ሓደ ዘመሳስሎም ባህሪ ነይርዎም፤ ንሱ ድማ "ቀልዲ ዘይምጽዋር" እዩ።

እቶም ቀዳሞት፡ ንላግጺ ብቝጥዓ ወይ ብጐነጽ ክምልሱ ከለዉ፡ እቶም ካልኦት ድማ ተሰሚዕዎም ይርሕቁ።

ክልተኦም ጕጅለታት ነቲ ቀልዲ ከም ጸርፊ ወይ ላግጺ ገይሮም እዮም ዝወስድዎ። ብኣንጻሩ፡ ማሕበራዊ ብቕዓት ዘለዎም ቈልዑ ግን ንላግጺ ዕሽሽ ይብልዎ ወይ ምስቲ ዝላገጸሎም ሰብ ኰይኖም ይስሕቁ።

ንገዛእ-ርእስኻ ናይ ምስሓቕ ዓቕሚ፡ ካብ ንእስነት ጀሚሩ ኣብ ህይወትና ዓቢ ጽልዋ ኣለዎ።

ኣከራኻሪ ዛዕባ

ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ ብሓቂ ይከኣል ድዩ? እቲ ጥንታዊ ግሪኻዊ ፈላስፋ ፕላቶ፡ "ኣይከኣልን እዩ" ዝብል እምነት ነይርዎ። ፕላቶ፡ ሰባት ዝስሕቁ ካብ ካልኦት ንላዕሊ ልዕልነት ምስ ዝስምዖም ጥራሕ ምዃኑ ይኣምን ነይሩ።

ድሕሪ 1,000 ዓመት፡ እንግሊዛዊ ፈላስፋ ቶማስ ሆብስ እውን ምስዚ ሓሳብ ይሰማማዕ ነይሩ።

ይዅን'ምበር፡ ኣብ መበል 18 ክፍለ-ዘመን፡ ገሊኦም ሰባት ሰሓቕ ካብ ምሒር ምንዓቕ ጥራሕ ዘይኰነስ፡ ካብ ልሙድ ማሕበራዊ ኣሰራርሓ ወጻኢ ዝዀነ ዘይተጸበኻዮ ነገር ከጓንፍ ከሎ ክመጽእ ከም ዝከኣል ክገልጹ ጀሚሮም።

ክሳብ እዚ ቀረባ እዋን ግን፡ ሰባት ብሓቂ ንገዛእ-ርእሶም ይስሕቁ ድዮም ወይስ "እስሕቕ እየ" ኢሎም ጥራይ እዮም ዝምክሑ ዝብል ዛዕባ ኣከራኻሪ ኰይኑ ጸኒሑ እዩ።

ብ2011፡ ኤውሮጳውያን ተመራመርቲ ነዚ ንምፍታን ሓደ ዕማም ኣካይዶም ነይሮም።

ሰባት ናብ ቤተ-መጽናዕቲ ብምዕዳም፡ ንገጾም ብምስጢር ብቪድዮ ቀሪጾሞ። ድሕሪኡ፡ እቶም ሰባት ንገጾም ኣዝዩ ብዘዛብዕን ዘስሕቕን መንገዲ ተቐይሩ ከም ዝርእይዎ ገይሮም።

ካብቶም ተሳተፍቲ እቶም 80% ዝዀኑ ነቲ ስእሊ ምስ ረኣይዎ ፍሽኽ ክብሉ ከለዉ፡ 40% ድማ ዓው ኢሎም ስሒቖም።

"ሕጂ ስነ-ፍልጠት፡ ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ ከም ዝከኣልን ብዙሕ ጥቕምታት ከም ዘለዎን ኣረጋጊጹ ኣሎ፡" ትብል ሶንያ ሃይንትዝ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ፕሊመት ናይ ስነ-ኣእምሮ መምህር።

ጀሎቶፎብያ፡ ሰሓቕ ዝፈርሑ ሰባት

ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ ኵሉ ግዜ ቀሊል ኣይኰነን። ገሊኦም ሰባት ካልኦት ምስ ዝስሕቅዎም ኣዝዮም ይጭነቑ።

እዞም ሰባት 'ጀሎቶፎብ' ይበሃሉ፤ ትርጕሙ ድማ "ንሰሓቕ ኣዝዮም ተሃወስቲ" ማለት እዩ።

"ኣብ ቤት-መግቢ ምስ ኣዕሩኽትኻ እናሰሓቕካ፡ ሓደ ሰብ መጺኡ 'ስለምንታይ ኢኻ ብኣዒንተይ ትስሕቕ ዘለኻ?' ክብለካ ይኽእል እዩ፡" ይብል ሬነ ፕሮየር፡ ኣብ ጀርመን ናይ ስነ-ኣእምሮ ፕሮፌሰር።

እዚ ጠባይ እዚ ብሰንኪ ብርቱዕን ጨካንን ኣተዓባብያ ወለዲ፡ ወይ ድማ ኣብ ቤት-ትምህርቲ ዘጋጠመ ናይ ላግጺ ወይ ምሽዳድ ተመኵሮ ክመጽእ ይኽእል እዩ።

ካብዚ ብተወሳኺ፡ ኣብ ምብራቕ እስያ ዝርከባ ሃገራት ካብተን ናይ ምዕራብ ሃገራት ብዝለዓለ ደረጃ ነዚ ስግኣት ከም ዘርእያ እቲ መጽናዕቲ ይሕብር።

ኣርባዕተ ዓይነታት ቅዲ ሰሓቕ

ተመራመርቲ ንዓይነት ሰሓቕ ሰባት ኣብ ኣርባዕተ ከፊሎሞ ኣለዉ፤

ንነዊሕ እዋን፡ እቲ 'ገዛእ-ርእስኻ ንምጕዳእ' ዝበሃል ቅዲ ምስ ድኽመት፡ ጭንቀትን ሕሱር ርእሰ-እምነትን ይተኣሳሰር ነይሩ።

ይዅን'ምበር፡ ሶንያ ሃይንትዝ ዘካየደቶ ሓድሽ መጽናዕቲ ከም ዘርእዮ፡ ንገዛእ-ርእስኻ ምሽካዕ ኵሉ ግዜ ሕማቕ ኣይኰነን። ንሳ ከም ዝረኸበቶ፡ ብዙሓት ንገዛእ-ርእሶም እናላገጹ ምስ ሰባት ዝቀራረቡ ሰባት፡ ዝሓሸ ማሕበራዊ ርክብን ርእሰ-እምነትን ኣለዎም።

"ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ ምስ ካልኦት ቅዲታት ሰሓቕ ተሓዊሱ ክጥቀምሉ ከለዉ ጸገም የብሉን፡" ትብል ክሌር ፎክስ።

እቲ ጸገም ዝመጽእ፡ እቲ ምስሓቕ ካብ ጽልኣት ገዛእ-ርእስን ካብ ብርቱዕ ጓህን ምስ ዝብገስ ጥራሕ እዩ።

ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ ብኸመይ ይምዕብል?

ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ፡ ንጸገማት ህይወት ብዓይኒ ዕዙዝነት ንምርኣይ ይሕግዝ።

ሓደ ጌጋ ምስ እትገብር፡ ኣብ ክንዲ ምቝጣዕ ወይ ምሕዛን፡ ክትስሕቕ ምምራጽ ንጥዕና ኣእምሮኻ ጠቃሚ እዩ።

ብተወሳኺ፡ ኣብ ሓድሽ ቦታ ወይ ምስ ዘይትፈልጦም ሰባት ክትራኸብ ከለኻ፡ ንገዛእ-ርእስኻ ብምሽካዕ ምጅማር "ውሑስ" መንገዲ ምዝንጋዕ እዩ።

ንገዛእ-ርእስኻ ምስሓቕ ክትለማመድ እንተ ደሊኻ፡ ነቲ "ክስሓቐሉ የብሉን" እትብሎ ድኹም ጐድንኻ - ንኣብነት፤ ቍመትካ፡ ክብደትካ፡ ወይ ዘይምጥንቃቕካ - ተቐቢልካ ብዛዕባኡ ቀልዲ ምጅማር እዩ።

መጀመርታ ብንኣሽቱ ነገራት ጀምር፤ ንኣብነት፡ ብዛዕባ ብዘይግቡእ ዝተኸደንካዮ ክዳን ወይ ዝገበርካዮ ንእሽቶ ጌጋ ብምሽካዕ ክትጅምር ትኽእል ኢኻ።

በብቝሩብ፡ ነቲ ኣዝዩ ዘጨንቐካ ዝነበረ ጉዳያት ከም መዘናግዒ ክትጥቀመሉ ምስ ጀመርካ፡ ስምዒት ናጽነትን ዕረፍትን ክስምዓካ እዩ።

ከምቲ ክኢላታት ዝብልዎ፡ "ንገዛእ-ርእስኻ ኣዝዩ ከቢድ ዋጋ ኣይትሃባ፤ ንህይወት ኣቕሊልካ ምርኣይ ድማ ምስ ሰባትን ምስ ገዛእ-ርእስኻን ንዘሎካ ርክብ የጸብቖ እዩ።"