Wax ka ogow hubka ay Sacuudiga iyo Xuutiyiintu isu isticmaalayaan

Xiisadaha sii kordhaya ee u dhexeeya dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta Yemen, Ansar Allah, iyo isbahaysiga militariga ee uu hoggaamiyo Sacuudiga laga dhex arkayaa isticmaalka gantaalada ballistic-ga, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, iyo diyaaradaha dagaalka.

Kooxda hubinta xaqiiqada ee BBC-da ayaa falanqaysay xogta ka soo baxday hay'adda la socodka khilaafaadka ACLED si ay u ogaato hubka ugu badan ee loo isticmaalo dhacdooyinka la diiwaan geliyey ka dib markii xiisaduhu sii kordheen.

Hubkani waxaa ka mid ah gantaalada ballistic-ga oo gaaraya masaafo ka badan 2,000 oo kiiloomitir, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee loo isticmaalo weerarrada iyo dabagalka, iyo diyaaradaha dagaalka ee lagu sameeyay Mareykanka iyo Yurub.

Muxuu yahay hubka ay Xuutiyiintu isticmaalayaan?

Hubka Xuutiyiinta waxaa ku jira tiro gantaallo ballistic ah oo dhexdhexaad ah. Waxa kale oo ay leeyihiin diyaarado aan duuliye lahayn oo loo isticmaali karo ujeeddooyin ah la socodka iyo weerarka labadaba.

Awoodaha gantaalladan iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, sida masaafada ay ku socdaan, xawaaraha, iyo awoodda qaadidda hubka, ayey ku kala duwan yihiin midba midka kale.

Sida laga soo xigtay warbixinnada cilmibaarista, oo ay ku jirto mid ay samaysay hay'adda cilmibaarista Mareykanka ee Century Foundation, qaar ka mid ah gantaallada casriga ah iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee ay isticmaalaan Xuutiyiinta waxay ku salaysan yihiin naqshadaha Iiraan. Waxaa lagu sameeyaa gudaha iyadoo la isku darayo qaybo, kuwaas oo qaarkood laga keenay Iiraan, kuwa kalena laga keenay dalal kala duwan.

Si kastaba ha ahaatee, Iiraan way beenisay eedda ah inay hub siisay Xuutiyiinta waxayna sheegtay inay taageero siyaasadeed siiso Xuutiyiinta.

Iyadoo lagu saleynayo sheegashadan, Xuutiyiintu waxay ku tilmaameen gantaal xawaarihiisu ka sarreeyo kan codka (oo ku socda xawaare dhowr jeer ka dheereeya codka). Wuxuu qaadi karaa qiyaastii 500 oo kiiloogaraam oo walxaha qarxa ah. Sidoo kale, gantaalkan waxaa ku xardhan magaca Falastiin, khariidaddeeda, iyo astaanta marada madaxa lagu xirto ee Falastiiniyiinta (Keffiyeh).

Falanqeeyayaashu waxay sheegayaan in awooddiisu ay la mid tahay tan gantaallada Iiraan ee nooca 'Fateh', kuwaas oo la sheegay in bishii Agoosto lagu isticmaalay hawlgallo lagu beegsaday dekedda Muqa oo ku taal xeebta galbeed ee Yemen.

Gantaallada kale ee ay isticmaalaan Xuutiyiinta waxaa ka mid ah 'Zulfiqar', oo sidoo kale loo yaqaan 'Barkan 3'. Gantaalkan ayaa la sheegay inuu gaari karo masaafo ka badan 1,200 oo kiiloomitir, xawaarihiisuna yahay qiyaastii 6,000 oo kiiloomitir saacaddii. Wuxuu qaadi karaa qiyaastii 250 kiiloogaraam oo walxaha qarxa ah.

Khubarada milatariga ayaa aaminsan inuu noqon karo nooc wax laga beddelay gantaalka Iiraan ee loo yaqaan 'Qiyaam'.

Sida lagu sheegay xog ka timid hay'adda ECLID ee fadhigeedu yahay Mareykanka, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones-ka) ee ay isticmaalaan Xuutiyiintu waxaa ka mid ah nooc masaafo gaaban duula oo loo yaqaan 'Rajum'. Diyaaraddan oo leh lix baal, waxay awood u leedahay inay duusho masaafo u dhaxaysa 10 ilaa 30 kiiloomitir, iyadoo xawaaraheedu yahay inta u dhaxaysa 200 iyo 250 kiiloomitir saacaddii. Waxaa la sheegay in diyaaraddani ay qaadi karto ilaa lix xabbo oo ah madaafiicda hoobiyaha ah.

Intaas waxaa dheer, Xuutiyiintu waxay haystaan diyaarad basaasid ah oo loo yaqaan 'Samad 1'. Waxaa la sheegay in diyaaraddani ay gaari karto masaafo dhan 500 oo kiiloomitir, xawaaraheeduna uu u dhexeeyo 200 ilaa 250 kiiloomitir saacaddii.

Sida lagu xusay Shabakadda Xogta Hawlgallada ee Isku-dhafka ah (Integrated Operational Data Network), oo hoos timaada Waaxda Difaaca Mareykanka (Pentagon-ka), waxaa suurtagal ah in Xuutiyiintu ay wax ka beddelaan diyaaraddan si ay awood ugu yeelato qaadista walxaha qarxa, taas oo u oggolaanaysa in loo isticmaalo weerarro, sida diyaaradaha kale ee noocan ah.

Muxuu yahay hubka uu Sacuudigu isticmaalayo?

Sacuudi Carabiya waxay ciidankeeda cirka ugu horreyn u adeegsanaysaa hawlgallada ka socda gudaha Yemen, iyadoo isticmaalaysa diyaaradaha qumaatiga u kaca ee dagaalka iyo diyaaradaha dagaalka ee laga soo saaray Mareykanka iyo Yurub.

Tan ugu caansan diyaaradahan waa diyaaradda dagaalka ee F-15 oo lagu sameeyay Mareykanka. Diyaaraddan oo leh laba matoor ayaa gaari karta xawaare ku dhow 3,000 oo kiiloomitir saacaddii, waxaana sidoo kale lagu qalabeeyay qori toos ah oo qaadi kara ilaa 940 xabbadood oo rasaas ah.

Sacuudi Carabiya waxay sidoo kale maamushaa diyaaradda dagaalka ee Eurofighter Typhoon. Diyaaraddan, oo laga sameeyay Yurub, waxay gaari kartaa xawaare dhan 2,495 km/saacaddii waxayna leedahay masaafo dhan 3,790 km. Waxaa loo isticmaalaa weerarrada bartilmaameedyada dhulka iyo hawlgallada kale ee militariga.

Qalabka hubka ee Sacuudi Carabiya waxa kale oo ku jira diyaaradaha qumaatiga u kaca ee Apache ee Mareykanka lagu sameeyo. Xaaladaha hawlgalka, xawaaraha ugu badan ee ay ku socdaan waa qiyaastii 330 kiiloomitir saacaddii, duulimaadkooduna waa qiyaastii 300 kiiloomitir. Diyaaradaha qumaatiga u kaca waxaa lagu qalabayn karaa ugu badnaan 16 gantaal, iyo sidoo kale madfac otomaatig ah, oo lagu kaydin karo khasnad ilaa 1,200 oo wareeg ah.

Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee loo isticmaalo hawlgallada Yemen waxaa ka mid ah SkyWasp, oo ay si wadajir ah u sameeyeen shirkad Mareykan ah iyo mid Sacuudi ah. Diyaaraddan ayaa la sheegay inay gaari karto masaafo duulimaad oo dhan 1,500 kiiloomitir, halka xawaaraheeduna uu u dhexeeyo 150 iyo 200 kiiloomitir saacaddii.

Sida laga soo xigtay 'ACLED', diyaaraddan aan duuliyaha lahayn waxaa markii ugu horreysay loo adeegsaday Yemen Sebtembar 18, 2026.

Hanaanka Difaaca cirka ee Sacuudiga

Sida lagu sheegay xogtii ugu dambeysay ee ka soo baxday Machadka Cilmi baarista Nabadda ee Caalamiga ah ee Stockholm (SIPRI), Sacuudi Carabiya ayaa sannadkii 2025-kii ku bixisay qiyaastii 83.2 bilyan oo doollar nidaamyada difaaca. Arrintaas awgeed, Sacuudi Carabiya waxay kaalinta siddeedaad kaga jirtaa caalamka, halka ay kaalinta koowaadna kaga jirto Bariga Dhexe marka la eego kharashka ku baxa difaaca.

Riyaad waxay barnaamijkeeda difaaca u adeegsataa nidaamyo ay soo saareen dalal kala duwan, balse nidaamyada THAAD iyo Patriot ee laga soo saaray Mareykanka ayaa ah kuwa ugu caansan uguna muhiimsan.

Taa darted ayaa Nawaf Obaid, oo ah cilmi baare sare la shaqeeya Waaxda Daraasaadka Dagaalka ee Kulliyadda King's College ee London, wuxuu sheegay in xaqiiqda ah in weerarro ay qaadeen Xuutiyiintu ay ka gudbeen nidaamyada difaaca Sacuudiga, aysan caddayn u ahayn in nidaamyadaasi aysan waxtar lahayn.

Isagoo la hadlayay BBC News, wuxuu sheegay in, sida uu qiyaasayo, nidaamyada difaaca Sacuudigu ay awood u yeesheen inay burburiyaan qiyaastii 89 ilaa 90 boqolkiiba gantaallada iyo hubka kale ee ay soo rideen Xuutiyiintu. Sida uu sheegay, inaan la joojin karin dhammaan bartilmaameedyada macnaheedu ma aha in nidaamka difaacu uu fashilmay.

Nawaf Obaid ayaa xusay in ka dhigista difaaca hawada mid waxtar leh ay tahay hawl adag oo ay jiraan sababo dhowr ah oo arrintaas keenaya. Sababahaas waxaa ka mid ah baaxadda dhulka Sacuudi Carabiya oo aad u weyn—taas oo uu ku tilmaamay inay la mid tahay baaxadda guud ahaan Galbeedka Yurub.

Intaas waxaa dheer, xarumaha tamarta, garoomada diyaaradaha, iyo goobo kale oo istiraatiiji ah ayaa ku baahsan guud ahaan Sacuudi Carabiya; isla markaana, dalku wuxuu wajahayaa weerarro isku mar loo adeegsanayo gantaallada ballistic-ga ah, gantaallada 'cruise'-ka ah, iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.