ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਛੁਡਵਾਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਮੁੜ ਲਾਪਤਾ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ
- ਲੇਖਕ, ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਸੇਲਵਾਕੁਮਾਰ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਤਮਿਲ
- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
- ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: 8 ਮਿੰਟ
ਚੇਤਾਵਨੀ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
"ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ (ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ) ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਾਂ।"
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ 23 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਤੋਂ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ।
28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰੀ 23 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ 26 ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਮੁੜ ਲਾਪਤਾ ਹੈ।
ਸੁੰਦਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਲੰਬੂਰ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਹੈ, ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ‘ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲਈ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ’
ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ, ਜੋ ਵਿਰੂਧੁਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿਰੁਚੁਜ਼ੀ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਪੂਮਾਲੈਪੱਟੀ ਅਨੈਕੁਲਮ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, 40 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਆਏ ਸਨ।
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਂਡਮਪਾਲਯਮ ਦੇ ਏਰੁਕੰਪੇਨੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।
ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਚੇੱਨਈ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁੜ ਫੋਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇੱਨਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੌਂਡਮਪਾਲਯਮ ਤੋਂ ਨੀਲੰਬੂਰ ਦੇ ਅਚਾਨਕੁਲਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਮਾਮੂਰਤੀ ਦੀ 2021 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਕ ਝੌਂਪੜੀਨੁਮਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਤਿਰੁਪੁਰ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੁਥੱਈਆ ਨੇ ਸੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।
ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੋਨ 'ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ 'ਆਪਨਾ ਫਰਜ਼ ਸੇਵਾ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਨਾਮਕ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਛੁਡਵਾਇਆ ਸੀ।
'ਆਪਨਾ ਫਰਜ਼ ਸੇਵਾ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਚਰਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਖਾਣਾ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਲੰਘ ਨਾਲ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਭੱਜ ਨਾ ਸਕੇ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, HANDOUT
ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਉਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਮੁਥੱਈਆ ਰਾਹੀਂ ਬੀਬੀਸੀ ਤਮਿਲ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਛੁਡਵਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, handouts
ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਉਲਝਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ।
ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਚੇੱਨਈ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਬਾਲਾਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿਰੁਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਰਾ ਮੁਥੱਈਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇ।
ਮੁਥੱਈਆ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਰੂਧੁਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੂਮਾਲੈਪੱਟੀ ਅਨੈਕੁਲਮ ਹੈ।
ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਮੁਥੱਈਆ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੂਧੁਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਉਸ ਦੀ ਪੜਨਾਨੀ ਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੜਨਾਨੀ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਨੀਲੰਬੂਰ ਦੇ ਅਚਾਨਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਥੱਈਆ ਨੇ ਸੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਥੱਈਆ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਗਿਆ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, HANDOUT
ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ!
ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤਮਿਲ ਸੰਗਮ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ 'ਆਪਨਾ ਫਰਜ਼ ਸੇਵਾ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਹੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।
ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਕਿਰਿਆਪਨਾਵਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਵਿਰੂਧੁਨਗਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸਮੇਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਅਗਰਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੁਥੱਈਆ 25 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ।
ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪਟਿਆਲਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਸੁੰਦਰੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਚਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਏ। ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, HANDOUT
ਜਦੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਤਮਿਲ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ-ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।"
ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮੁੜ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।"
ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ 26 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮੁੜ ਲਾਪਤਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਲੰਬੂਰ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ।
ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ 26 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 1 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲਾਪਤਾ ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਠੀਕ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਠੀਕ ਸੀ। ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।"
ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਲਾਪਤਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।"
"ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ। ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗੀ।"
ਨੀਲੰਬੂਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਸਬੰਧੀ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸੂਚਨਾ ਰਿਪੋਰਟ (ਐੱਫਆਈਆਰ) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
