ملونی و ترامپ؛ چگونه یکی از نزدیک‌ترین روابط سیاسی غرب به بحران رسید؟

در شبکه‌های اجتماعی ایتالیا، این روزها یک میم ساخته هوش مصنوعی دست‌به‌دست می‌شود که جورجا ملونی، نخست‌وزیر این کشور را در حال انجام تمام کارهایی نشان می‌دهد که معمولا آدم‌ها بلافاصله بعد از یک جدایی تلخ انجام می‌دهند.

در یکی از این تصاویر جعلی، او مدل موی جدیدی دارد. در تصاویر دیگر، او در حال رزرو سفری ویژه افراد مجرد، تمرین برای شرکت در ماراتن یا ساختن پروفایل در یک اپلیکیشن دوست‌یابی به تصویر کشیده شده است.

البته هیچ‌یک از این تصاویر واقعی نیستند، اما این شوخی مورد توجه قرار گرفته است، چون بازتابی از اختلاف‌های آشکار میان نخست‌وزیر ایتالیا و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا است.

روابط این دو در چند ماه گذشته، میان حملات علنی و توهین‌های شخصی در نوسان بوده و اتحادی را که زمانی در کانون توجه سیاست در اروپا بود، به شدت تحت تاثیر قرار داده است.

زمان زیادی از روزهایی که به جورجا ملونی لقب «نجواکننده ترامپ» داده بودند نمی‌گذرد. او تنها رهبر اروپایی بود که در مراسم تحلیف دونالد ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵، در ردیف اول نشسته بود.

در آوریل گذشته نیز او رهبر منتخب اتحادیه اروپا برای سفر به کاخ سفید و شرکت در نشستی بود که با هدف کاهش تنش‌ها بر سر تعرفه‌های آمریکا بر کالاهای اروپایی انجام شد.

برای سیاستمداری که کار خود را از حاشیه‌های سیاست ایتالیا آغاز کرده بود، ریشه در سنت پسا‌فاشیستی این کشور داشت و سال‌ها تلاش کرده بود خود را به عنوان چهره‌ای میانه‌رو و قابل اعتماد از راست اروپا بازتعریف کند، نزدیکی به دونالد ترامپ صرفا یک رابطه دیپلماتیک سودمند تلقی نمی‌شد.

این نزدیکی در بزرگ‌ترین صحنه سیاسی ممکن، نشانه‌ای بود از این‌که او جایگاه خود را تثبیت کرده است.

اما غیرقابل پیش‌بینی بودن دونالد ترامپ مدیریت این رابطه را برای خانم ملونی دشوار کرد و به اعتبار او در داخل و خارج از کشور لطمه زد.

نخستین شکاف جدی در اواخر ماه مارس پدیدار شد؛ زمانی که وزارت دفاع ایتالیا اجازه نداد هواپیماهای نظامی آمریکا که عازم خاورمیانه بودند، بدون تایید پارلمان از پایگاه هوایی ناتو در سیگونلا در سیسیل استفاده کنند. این تصمیم ریشه در قانون اساسی ایتالیا و مخالفت گسترده افکار عمومی این کشور با جنگ داشت.

چند هفته بعد، اختلاف‌ها عمیق‌تر شد.

دونالد ترامپ در ماه آوریل در شبکه اجتماعی تروث سوشال به دلیل انتقادهای پاپ لئون چهاردهم از جنگ، به او حمله کرد و او را «در برابر جرم و جنایت ضعیف» خواند.

خانم ملونی که رهبری کشوری عمیقا کاتولیک را بر عهده دارد، این حمله را «غیرقابل قبول» توصیف کرد.

این موضع‌گیری به مذاق آقای ترامپ خوش نیامد. او به روزنامه ایتالیایی کوریره دلا سرا گفت: «از او شوکه شدم. فکر می‌کردم شجاعت دارد، اما اشتباه می‌کردم.»

او افزود: «او دیگر قابل قبول نیست... همان آدم سابق نیست و ایتالیا هم دیگر همان کشور سابق نیست.»

تا ماه ژوئن به نظر می‌رسید اوضاع رو به بهبود است. در نشست گروه هفت در فرانسه، تصاویر جورجا ملونی و دونالد ترامپ در حالی منتشر شد که روی یک مبل، مشغول گفت‌وگویی جدی بودند و مقام‌های ایتالیایی از «بحثی روشنگر» سخن گفتند.

خانم ملونی نیز به خبرنگاران گفت فضای گفت‌وگو «بسیار مثبت» بوده و «هیچ اصطکاکی» میان دو طرف وجود نداشته است.

خبرنگاران هنوز فرصت نکرده بودند گزارش‌های خود را ارسال کنند که همه‌چیز دوباره فرو ریخت.

چند روز بعد آقای ترامپ در گفت‌وگویی تلفنی با یک شبکه ایتالیایی مدعی شد خانم ملونی برای گرفتن عکس مشترک در حاشیه نشست گروه هفت «التماس کرده است». این مصاحبه به زبان ایتالیایی دوبله شد اما هرگز نسخه انگلیسی آن پخش نشد.

در دوبله ایتالیایی، دونالد ترامپ می‌گفت: «او خیلی دلش می‌خواست با من عکس بگیرد. اگر دلم به حالش نسوخته بود، این عکس را نمی‌گرفتم.»

خانم ملونی نیز خیلی زود واکنش نشان داد و در ویدیویی به زبان ایتالیایی، روایت آقای ترامپ را «کاملا ساختگی» خواند.

او گفت: «نمی‌دانم چرا رئیس‌جمهور ایالات متحده چنین رفتاری با متحدان خودش دارد. فقط می‌توانم بگویم جای تاسف دارد که او همین قاطعیت را در برابر دشمنان غرب نشان نمی‌دهد... اما یک چیز را باید به یاد داشته باشد: نه من و نه ایتالیا هرگز التماس نمی‌کنیم.»

در پی این تنش، آنتونیو تایانی، وزیر خارجه ایتالیا، سفر برنامه‌ریزی‌شده خود به واشنگتن را لغو کرد.

واکنش‌ها در ایتالیا سریع بود و تمامی طیف‌های سیاسی را در برگرفت.

سرجو ماتارلا، رئیس‌جمهور ایتالیا، با خانم ملونی تماس گرفت و با او ابراز همبستگی کرد. همکاران ملونی در دولت و نمایندگان پارلمان اظهارات آقای ترامپ را توهین‌آمیز، لطمه‌زننده به حیثیت ایتالیا و مستحق عذرخواهی دانستند. اعضای اپوزیسیون نیز این سخنان را به عنوان اهانتی غیرقابل قبول به کل کشور محکوم کردند.

اما آقای ترامپ بر موضع خود پافشاری کرد و در شبکه اجتماعی تروث سوشال مدعی شد که خانم ملونی «بارها و بارها» درخواست عکس گرفتن کرده بود. او همچنین نخست‌وزیر ایتالیا را متهم کرد که اکنون و پس از «شکست نظامی ایران از آمریکا»، تلاش می‌کند «دوباره روابط دوستانه برقرار کند».

پس از آن در حالی که به نظر می‌رسید این اختلاف رو به فروکش کردن است، مناقشه‌ای تازه بر سر پایگاه‌های نظامی در گرفت.

چهارشنبه گذشته، مارک روته، دبیرکل ناتو، در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز اعلام کرد حدود ۵۰۰ هواپیمای آمریکایی از پایگاه‌های آمریکا در ایتالیا برای پشتیبانی از عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران، موسوم به «عملیات خشم حماسی»، به پرواز درآمده‌اند.

او این اقدام را بخشی از حمایت گسترده‌تر اروپا توصیف کرد که به گفته او شامل هزاران پرواز در سراسر قاره بوده است.

رم از این اظهارات استقبال نکرد.

وزارت دفاع ایتالیا سخنان آقای روته را «نادرست» و «کاملا گمراه‌کننده» توصیف کرد و گفت که دولت ایتالیا تنها مجوز پروازهای فنی و لجستیکی را صادر کرده و هرگز اجازه انجام عملیات رزمی داده نشده است. این وزارتخانه همچنین اعلام کرد که هر درخواستی فراتر از این چارچوب رد شده است.

سخنگوی ناتو بعدا توضیح داد که منظور آقای روته صرفا اشاره به این موضوع بوده که کشورهای متحد، از جمله ایتالیا، به توافق‌های دوجانبه موجود درباره استفاده از پایگاه‌ها پایبند بوده‌اند.

با این حال، این اظهارات در ایتالیا جنجال سیاسی تازه‌ای به راه انداخته است؛ جایی که دولت جورجا ملونی بارها تاکید کرده برای اقدام نظامی مستقیم علیه ایران اجازه استفاده از خاک ایتالیا را صادر نکرده است.

برای خانم ملونی که پس از شکست اخیر در همه‌پرسی اصلاحات قانون اساسی ماه‌های دشواری را پشت سر گذاشته و در سال آینده نیز با انتخابات روبه‌رو است، پرسش‌های مهمی باقی مانده است.

او اکنون چگونه جایگاه خود را در فضای سیاسی بین‌المللی بازتعریف خواهد کرد؟ آینده رابطه شکننده او با امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، چه خواهد شد؛ کسی که مدت‌ها برای او یک «رقیب-دوست» سیاسی به شمار می‌رفت، اما اکنون برای حفظ جایگاه خانم ملونی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. و مهم‌تر از همه، آیا جورجا ملونی و دونالد ترامپ هرگز با هم آشتی خواهند کرد؟

جانی ریوتا، نویسنده و نایب‌رئیس شورای آمریکا و ایتالیا، می‌گوید: «بازگشت از این وضعیت ممکن است بسیار دشوار باشد.»

او به بی‌بی‌سی گفت: «توانایی ملونی برای ایفای نقش پل ارتباطی، اکنون بیشتر شبیه یک توهم به نظر می‌رسد. او نتوانست نقش واسطه را میان اروپا و آمریکا ایفا کند.»

آقای ریوتا افزود: «او تلاش کرد هر دو طرف را راضی نگه دارد؛ چه در موضوع اوکراین و چه در مسئله تعرفه‌ها. اما ماجرای پاپ همه‌چیز را به هم ریخت. او ناچار بود از پاپ حمایت کند و ترامپ چنین چیزی را نمی‌پذیرد. ترامپ از دوران فعالیتش در بازار املاک نیویورک جهان را با منطق دوست یا دشمن می‌بیند؛ یا با او هستی یا علیه او. وقتی این درک مشترک از بین رفت، فشار بیشتری وارد کرد و ملونی هم بر تصویر زن قدرتمند خود تاکید بیشتری گذاشت.»

در محافل دیپلماتیک رم، هیچ‌کس خواهان قطع کامل روابط نیست.

گزارش‌هایی که منتشر شد حاکی از آن بود که چندین وزیر دولت قصد دارند در همبستگی با خانم ملونی، در مراسم روز استقلال آمریکا در سفارت این کشور در ویلا تاورنا شرکت نکنند. این مراسم امسال به جای چهارم ژوئیه، در دوم ژوئیه برگزار می‌شود. انتظار نمی‌رود خود خانم ملونی نیز در آن حضور داشته باشد.

اما اکنون به نظر می‌رسد فضا تا حدی آرام‌تر شده است. آقای تایانی گفته است در این مراسم «با سری افراشته» شرکت خواهد کرد و نزدیکان نخست‌وزیر نیز اکنون می‌گویند بحث تحریم مراسم جای خود را به این رویکرد داده که «هر کس آزاد است هر تصمیمی می‌خواهد بگیرد».

با این حال، آزمون واقعی اوایل ماه آینده و در نشست ناتو در آنکارا رقم خواهد خورد؛ جایی که دونالد ترامپ و جورجا ملونی قرار است برای نخستین بار از زمان نشست گروه هفت، دوباره در یک اتاق حضور داشته باشند.