از استقبال باشکوه تا چانه‌زنی سخت؛ چین از ترامپ چه می‌خواهد؟

شی جین‌پینگ در نخستین روز سفر دونالد ترامپ، که می‌تواند روابط میان این دو ابرقدرت رقیب را از نو تنظیم کند، استقبالی باشکوه از او ترتیب داد.

گارد تشریفات نظامی در بیرون تالار بزرگ خلق برای استقبال ازآقای ترامپ صف کشیده بود. همراه با شلیک توپ و گروه موسیقی که سرود ملی آمریکا را می‌نواخت. رئیس‌جمهور آمریکا دو بار توقف کرد تا به دانش‌آموزانی که با پرچم‌های چین و آمریکا ابراز احساسات می‌کردند، سلام کند.

او هنگام دست دادن با شی، به جلو خم شد و به نظر می‌رسید برای ابراز صمیمیت، دستش را روی بازوی او گذاشت. سپس میزبانش را با تمجید فراوان ستود.

او در سخنانی که به نظر می‌رسید از پیش نوشته نشده بود، گفت: «شما رهبر بزرگی هستید. این را به همه می‌گویم.» بعدتر، هنگام بازدید از معبد آسمان متعلق به قرن پانزدهم، آقای ترامپ به خبرنگاران گفت که چین زیبا است. او در ضیافت شام نیز این گفت‌وگوها را فرصتی «ارزشمند» توصیف کرد.

این روزی قابل توجه بود، چون دونالد ترامپ از پیش برند سیاسی خود را با موضع‌گیری سخت‌گیرانه علیه چین ساخته بود.

او در گردهمایی انتخاباتی سال ۲۰۱۶ گفته بود: «ما نمی‌توانیم همچنان اجازه دهیم چین به کشور ما تجاوز کند و دقیقا همین کار را می‌کند.»

آقای ترامپ در سال ۲۰۲۰ مدعی شد که چین «بیش از هر کشور دیگری تا به حال سر آمریکا کلاه گذاشته است» و همه‌گیری کووید-۱۹ را «ویروس چینی» توصیف کرد. او پیش از بازگشت به قدرت وعده داده بود که «چین را وادار به پرداخت هزینه خواهد کرد.»

در اوج جنگ تجاری سال گذشته، دو طرف تعرفه‌هایی بیش از ۱۰۰ درصد علیه یکدیگر وضع کرده بودند. پس از آن آتش‌بسی شکننده برقرار شد، اما یکی از پرسش‌های اصلی که بر این سفر سایه انداخته این است که آیا این وضعیت دوام خواهد آورد و چه توافقی جایگزین آن خواهد شد؟

پرسش‌های دیگر مربوط به ایران است. آیا پکن می‌تواند به میانجیگری برای دستیابی به توافق کمک کند؟ و همچنین تایوان، متحد آمریکا و جزیره‌ای خودگردان که چین آن را بخشی از قلمرو خود می‌داند.

پکن نمایشی طراحی کرده بود که هدفش تمجید از دونالد ترامپ پیش از هرگونه توافق و اثبات این نکته بود که درهای چین به روی مهمانان باز است. با این حال، اندکی پس از آغاز گفت‌وگوها، رسانه‌های دولتی اظهاراتی از آقای شی منتشر کردند که نشان می‌داد تنش‌ها بر سر تایوان می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.

اما این صحنه‌آرایی دقیق فقط برای دونالد ترامپ و ۳۰ مدیرعامل شرکتی که او را همراهی می‌کردند، نبود. این همچنین نمایشی از قدرت بود. نمایشی که پکن می‌داند به طور زنده در سراسر آمریکا و جهان پخش خواهد شد.

جان دلوری، پژوهشگر ارشد مرکز روابط آمریکا و چین در انجمن آسیا، می‌گوید: «ما شاهد یک تغییر تاریخی هستیم.»

او می‌گوید: «تردید دارم که بیش از حد روی همین نشست خاص تاکید کنم، اما صعود اجتناب‌ناپذیر چین به جایگاهی که در آن به طور واقعی با آمریکا رقابت می‌کند، اکنون پیش چشم ما در حال وقوع است. پکن اکنون دومین پایتخت جهان است.»

نمایشی برای همه

شی جین پینگ مشتاق بوده که خود را در مقابل رئیس‌جمهور غیرقابل پیش‌بینی آمریکا، به عنوان رهبری باثبات در جهان معرفی کند. با توجه به اندازه اقتصاد چین، شماری از رهبران جهان، از جمله رهبران متحدان آمریکا مانند کانادا، بریتانیا و آلمان، برای انجام توافق با پکن به این کشور رفته‌اند.

تجارت چین با دیگر کشورهای جهان از زمان نخستین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ گسترش یافته است، زیرا پکن خود را برای همان چیزی آماده کرده بود که آقای ترامپ درباره‌اش هشدار داده بود: تعرفه‌های بیشتر.

چین سال گذشته قدرت اقتصادی و دیپلماتیک خود را به نمایش گذاشت‌. با اعمال تعرفه‌های متقابل علیه دونالد ترامپ و محدود کردن صادرات مواد معدنی خاکی کمیاب که برای صنایع پیشرفته حیاتی هستند. واشنگتن پای میز مذاکره آمد و تعرفه‌ها کاهش یافت.

آقای شی بر این باور است که به آمریکا و جهان نشان داده است تا چه اندازه به تولیدات و فناوری چین وابسته‌اند. چین اکنون یک‌ سوم کالاهای جهان را تولید می‌کند، بیش از ۹۰ درصد مواد معدنی خاکی کمیاب را فرآوری می‌کند و حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد پنل‌های خورشیدی، توربین‌های بادی و خودروهای برقی جهان را می‌سازد.

در حالی که نگرانی‌ها درباره کارنامه حقوق بشری چین و روابطش با حکومت‌هایی مانند روسیه و کره شمالی همچنان پابرجاست، به نظر می‌رسد این مسائل در شرایطی که دونالد ترامپ نظم جهانی را دگرگون می‌کند، تحت‌الشعاع قرار گرفته‌اند.

برخی این وضعیت را نشانه‌ای از تغییر توازن قدرت به سود چین می‌دانند.

ایران به عنوان اهرم چانه‌زنی

چین احتمالا احساس می‌کند در این گفت‌وگوها دست برتر را دارد، زیرا آقای شی با دونالد ترامپی روبه‌روست که به دلیل جنگ با ایران تضعیف شده است. بسته شدن تنگه هرمز اقتصاد جهانی را متزلزل کرده و انتظار می‌رود ترامپ از پکن بخواهد برای بازگشایی این مسیر کشتیرانی کمک کند.

پکن و تهران روابطی دارند که به چند دهه پیش بازمی‌گردد و چین بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران است. اگر آقای شی بتواند تهران را به سوی میز مذاکره سوق دهد، این امر ممکن است اهرم فشار بیشتری به او بدهد.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیش از این سفر به فاکس نیوز گفت: «حل این مسئله به نفع آنهاست و ما امیدواریم آنها را متقاعد کنیم نقش فعال‌تری ایفا کنند.»

اما چین در مقابل چیزی خواهد خواست.

براساس گزارش رسانه‌های دولتی چین، شی جین پینگ پیش‌تر در جریان گفت‌وگوهایش به ترامپ هشدار داده است که مسئله تایوان می‌تواند دو کشور را به سمت درگیری سوق دهد.

او ممکن است آمریکا را تحت فشار بگذارد که فروش تسلیحات به تایوان را به تعویق بیندازد یا متوقف کند، هرچند واشنگتن از نظر قانونی موظف است ابزار دفاع از خود را در اختیار این جزیره قرار دهد. با این حال، مقام‌های تایپه این نشست را با نگرانی دنبال خواهند کرد.

وقتی خبرنگاران در معبد آسمان از دو رهبر پرسیدند آیا درباره تایوان گفت‌وگو کرده‌اند یا نه، هیچ‌کدام به این پرسش پاسخ ندادند.

برخلاف سفر قبلی که ملانیا ترامپ همسرش را همراهی می‌کرد، این بار سفر کاملا متفاوت است. به نظر می‌رسد تمرکز بر هیئت تجاری است که افرادی چون ایلان ماسک، تیم کوک و جنسن هوانگ، مدیر شرکت انویدیا، در آن حضور دارند. همه آنها در ضیافت شام نیز حاضر بودند.

دونالد ترامپ می‌خواهد این هیئت در مرکز توجه قرار گیرد، زیرا او خواهان آن است که چین درهای خود را بیشتر به روی شرکت‌های آمریکایی باز کند.

اینکه همه اینها در نهایت به چه توافقی منجر خواهد شد، هنوز روشن نیست، زیرا هیچ جزئیاتی منتشر نشده است. بیانیه کاخ سفید تنها گفته است که دو طرف «راه‌های تقویت همکاری اقتصادی» را بررسی کرده‌اند. از جمله گسترش دسترسی شرکت‌های آمریکایی به بازار چین و سرمایه‌گذاری چین در صنایع آمریکا.

در مورد ایران نیز آمده است که «هر دو کشور توافق دارند که ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد» و «تنگه هرمز باید برای حمایت از جریان آزاد انرژی باز بماند.»

گام بعدی چیست؟

روز جمعه، زمانی که دو رهبر بار دیگر دیدار خواهند کرد، ممکن است جزئیات بیشتری به دست آید. دونالد ترامپ به دنبال دستاوردی خواهد بود که بتواند آن را در داخل آمریکا عرضه کند، زیرا میزان محبوبیت او همچنان در حال کاهش است.

شی جین پینگ گفته است که دو طرف باید تبادلات و همکاری‌ها را در حوزه‌هایی مانند تجارت و کشاورزی گسترش دهند. شاید نشانه‌ای از اینکه چین آماده است سویا، گوشت گاو و هواپیماهای بوئینگ بیشتری از آمریکا خریداری کند.

دو رهبر همچنین توافق کرده‌اند که روابط خود را در قالب «سازنده، راهبردی و باثبات» تعریف کنند. چارچوبی جدید که روابط دو کشور را در سه سال آینده هدایت خواهد کرد.

چین با چالش‌های اقتصادی جدی از جمله افزایش بیکاری، رشد نامتوازن، بحران بازار املاک و سطح بسیار بالای بدهی دولت‌های محلی روبه‌رو است.

بنابراین پکن شاید جهانی را نخواهد که واشنگتن در مرکز قدرت جهانی قرار دارد، اما نیاز دارد راهی برای کنار آمدن با آمریکا پیدا کند.

و این همان پیامی بود که به نظر می‌رسید هر دو رهبر در ضیافت شام ارسال می‌کردند.

دونالد ترامپ که از «استقبالی باشکوه و بی‌مانند» که از او شده بود لذت می‌برد، از آقای شی دعوت کرد در ماه سپتامبر به کاخ سفید برود.

شی پا را فراتر گذاشت و گفت «احیای ملت چین» و «عظمت را به آمریکا بازگردانیم» می‌توانند در کنار یکدیگر پیش بروند.

او سخنانش را با آرزوی آینده‌ای روشن برای آمریکا و چین به پایان رساند و گفت: «به سلامتی.»