Ƴaƴan shugabannin Najeriya da suka yi fice

A Najeriya, inda mulki da siyasa ke taka muhimmiyar rawa wajen tafiyar da harkokin yau da kullum, tasirin shugaban ƙasa kan wuce ofishinsa da ayyukan gwamnati, har ya kai ga iyalansa.

Duk da cewa kundin tsarin mulkin ƙasar bai tanadi wani matsayi na musamman ga ƴaƴan shugaban ƙasa ba, kasancewarsu kusa da madafun iko na iya ba su damar shiga ana damawa da su a harkokin mulki, wasu kuma sukan baza iko ko da kuwa a zahiri ba su da ta-cewa a harkokin mulkin.

A tsarin dimokuraɗiyyar Najeriya, shugaban ƙasa ne ke jagorantar ɓangaren zartarwa na gwamnatin tarayya, yayin da majalisa da ɓangaren shari'a ke da nasu nauyin kula da yadda ake tafiyar da mulki.

Sai dai a wajen tsarin hukuma, akwai wasu mutane da kan yi tasiri a harkokin siyasa da zamantakewa ba tare da riƙe wani muƙamin gwamnati ba.

Daga cikinsu akwai ƴaƴan shugabannin ƙasa, waɗanda wasu kan shahara ta hanyar kasuwanci, ayyukan jin ƙai, hulɗa da matasa ko kuma shiga siyasa kai tsaye.

Tarihin Najeriya ya nuna cewa wasu daga cikin ƴaƴan shugabanni sun gina nasu matsayin.

A wannan rahoto, mun duba wasu fitattun ƴaƴan shugabannin Najeriya da suka fi tasiri a zamanin mulkin iyayensu.

Seyi Tinubu

Seyi Tinubu ɗan Shugaba Bola Ahmed Tinubu ne, wanda ya hau kujerar shugaban Najeriya a shekarar 2023. Ya shahara a harkokin kasuwanci, ayyukan jin ƙai da kuma jagorantar matasa a harkokin siyasa.

Seyi ne yake jagorantar ƙungiyar siyasa ta City Boy Movement, wadda ke wayar da kan jama'a da tattara matasa domin tallafa wa ajandar siyasar mahaifinsa.

Tasirinsa ya fi bayyana a wajen jagorancin matasa da harkokin siyasa, shirya ayyukan wayar da kai da kuma amfani da alaƙar da yake da ita wajen samun damar mu'amala da masu ruwa da tsaki.

Matsayinsa na ɗan shugaban ƙasa kuma yana sa ayyukansa sun jawo hankalin jama'a sosai.

Sai dai muhimmin abin lura shi ne, kasancewarsa ɗan shugaban ƙasa ba yana nufin yana riƙe da wani muƙamin gwamnati a hukumance ba.

Sai dai Seyi ya fara tayar da kura ne tun a farko-farkon mulkin mahaifinsa, inda aka gani shi cikin zauren taron shugaban kasa da ministoci.

Lamarin da ya kai ga cewa Shugaba Tinubu da kansa ya yi gargadin cewa a daina bari wadanda ba su cancanta ba su rika shiga wurin taron majalisar zartarwar ta tarayya.

”A makon da ya gabata na lura da shigowar wasu ba bisa ka’ida ba a cikin wannan majalisa…na ga hoton dana Seyi yana zaune daga baya…wannan abu ne da ba za a lamunta ba,” in ji Tinubu.

Haka nan a watan Disamban 2025 wani faifan bidiyo da ya nuna dogon kwamban motocin da ke wa Seyi Tinubu rakiya ya haifar da muhawara a shafukan sada zumunta.

Lamarin ya faru me jim kadan bayan da sanannen marubucin nan dan Najeriya Farfesa Wole Soyinka ya yi korafi kan yawan jami’an tsaron da ke tafiya tare da dan na shugaban Najeriya.

Wasu da suka rika tsokaci na ganin cewa bai kamata a ce dan shugaban kasa na tafiya da tarin jami’an tsaro irin wannan ba.

Duk da haka, yayin da Najeriya ke tunkarar zaben 2027, Seyi Tinubu ya kasance ginshiki, kuma daya daga cikin sanunnun fuska da ke jagorancin yakin meman zaben mahaifinsa, wanda ke neman wa’adi na biyu.

Zahra Buhari

Zahra Buhari ɗiya ce ga marigayi tsohon Shugaban Najeriya Muhammadu Buhari, wadda ta yi karatun a Jami'ar Surrey da ke Birtaniya, kuma ta yi fice a kafafen sada zumunta da ayyukan jin ƙai da sauran harkokin da suka shafi matasa.

Ana danganta sunanta da ayyukan taimaka wa yara da sauran al'umma, ciki har da ayyukan da suka shafi lafiya da ilimi.

Ta ƙara jan hankalin jama'a ne bayan aurenta da Ahmed Indimi, ɗan fitaccen ɗan kasuwa Mohammed Indimi.

Zahra ta fi bayyana a fannin ayyukan jin ƙai, hulɗa da jama'a da kuma amfani da shahararta wajen jan hankali ga wasu batutuwan zamantakewa, domin a zahiri dai ba a cika ganinta a harkokin mulki ba.

Matashiyar ta fara daukar hankula ne tun farko-farkon lokacin da mahaifinta ya bayyana aniyarsa ta sake tsayawa takarar shugaban kasa a zaben Najeriya na 2015.

Haka nan bayan hawan mahaifinta kan mulki an rika ganin yadda hotunanta tare da tsohon shugaban na Najeriya suka rika daukar hankalin al’umma, sai dai babu wata alama da ta nuna cewa Zahra ta rika tsoma baki a harkar mulki ko kuma daukar wasu matakai da suka nuna cewa tana amfani da wani bangare na karfin mulki Shugaba Buhari.

Za a iya cewa labarin Zahra na ɗauke da darasin cewa tasirin ƴaƴan shugabanni ba lallai ne ya kasance ta hanyar riƙe muƙamin gwamnati ba; wani lokaci yana bayyana ta hanyar ayyukan al'umma, shahara da damar da suke da ita ta isa ga masu ruwa da tsaki.

Mohammed Abacha

Mohammed Sani Abacha ɗan marigayi Janar Sani Abacha ne, wanda ya mulki Najeriya a matsayin shugaban mulkin soja daga 1993 zuwa 1998.

Mohammed ya daɗe yana da alaƙa da siyasar Kano, inda ya taɓa neman kujerar gwamna a baya.

A watan Satumban 2026, jam'iyyar PDP ta tabbatar da shi a matsayin ɗan takararta na gwamnan Kano a zaɓen 2027, bayan janye ɗan takarar da ya fara samun tikitin jam'iyyar.

Babban filin da Mohammed Abacha ke neman ƙarfafa tasirinsa shi ne siyasa, musamman a Kano.

Fitowarsa a matsayin ɗan takarar gwamna ta sake mayar da sunan Abacha cikin muhawarar siyasa, tare da buɗe damar da zai iya samun matsayi a tsarin mulkin dimokuraɗiyya idan ya yi nasara a zaɓe.

Iyabo Obasanjo

Iyabo Obasanjo-Bello ɗiya ce ga tsohon Shugaban Najeriya Olusegun Obasanjo, wanda ya shugabanci ƙasar a matsayin shugaban mulkin soja sannan daga baya ya zama shugaban ƙasa ta hanyar zaɓe daga 1999 zuwa 2007.

Iyabo ta yi karatun likitancin dabbobi a Jami'ar Ibadan, sannan ta yi karatun cututtukan al'umma har ta samu digirin digirgir daga Jami'ar Cornell ta Amurka. Ta yi aiki a fannin lafiya da ilimi, sannan ta shiga siyasa.

Ta taɓa zama kwamishiniyar lafiya a Jihar Ogun daga 2003 zuwa 2007, sannan ta wakilci Ogun ta Tsakiya a Majalisar Dattawa daga 2007 zuwa 2011.

A shekarar 2026, ta sake bayyana a fagen siyasa da burin neman kujerar gwamnan Jihar Ogun a zaɓen 2027.

Daga cikin ƴaƴan shugabannin ƙasa da suka yi shuhura, Iyabo na daga cikin waɗanda suka fi samun damar gogewa kai tsaye wajen riƙe mukaman gwamnati da ma samun nasara lashe zaɓuka.