Ffermwyr tatws Sir Benfro yn wynebu'r 'haf mwyaf heriol ers cyn cof'

Mae ffermwyr tatws Sir Benfro yn dweud mai dyma'r haf mwyaf heriol iddyn nhw ei wynebu "ers cyn cof".

Mae'r tywydd twym a sych dros y misoedd diwethaf wedi cael effaith ddifrifol ar y cnwd tatws a chnydau maes eraill yn yr ardal.

Ar ddiwrnod cyntaf sioe amaethyddol Sir Benfro yn Hwlffordd, mae ffermwyr yn rhybuddio ei bod hi'n bosib y bydd prinder erbyn yr Hydref ac y gallai prisiau bwyd godi.

Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn gwneud gweithredu ar yr hinsawdd a natur "yn gyfrifoldeb ar lefel y cabinet sy'n ymestyn ar draws pob portffolio".

Mae tatws Sir Benfro yn boblogaidd iawn, ond eleni mae ansicrwydd ynglŷn â faint o datws fydd yn y siopau, a hefyd pa fath o datws fydd ar y silffoedd wrth i dyfwyr ar draws y sir geisio achub eu cnydau.

Mae angen lot fawr o ddŵr ar datws i dyfu, ond mae'r haf eleni wedi bod yn rhy sych o lawer - gan arafu tyfiant.

Wrth bwyso a mesur y sefyllfa mae ffermwyr yn poeni y byddan nhw'n cynhaeafu llai o datws na'r arfer.

Pryder arall yw y gallai'r tywydd twym effeithio ar faint y tatws hefyd.

Mae'n ofid mawr i ffermwyr oherwydd mae'n bosib y bydd y cynnyrch yn llai na'r hyn mae archfarchnadoedd yn fodlon ei brynu.

Dywedodd Meredith George, sy'n codi tatws yn fferm Penwernddu ger Boncath:

"Mae dau wahanol fath o datws gyda ni ar y fferm... Wilja a Cara. Mae un math yn tyfu yn well na'i gilydd ond mae'r tir yn hollol sych a dim moisture o gwbl ar hyn o bryd."

Mae Mr George yn dweud bod dim adnoddau ar y fferm i ddyfrhau'r tatws felly "yr unig beth allwn ni 'neud yw aros am ychydig o law".

"Ma' ishe tipyn o law. Ond ma' rhai o'r planhigion hyn wedi mynd rhy bell a gwywo a newn nhw ddim ail dyfu."

"Mae'n bosib bydd rhaid i archfarchnadoedd ail ystyried pa datws ma' nhw'n fodlon prynu a gwerthu, ond hefyd mae'n bosib y bydd rhaid i gwsmeriaid ddod yn gyfarwydd â bwyta tatws pob neu sglodion sy'n dipyn yn llai na'r arfer.

"Canol mis Awst ma'r tato fel arfer wedi tyfu i dri chwarter ei maint arferol ond eleni ma' nhw ond hanner y maint... felly ni'n siarad am be ni'n alw yn dato salad yn fan 'na."

Mae gan nifer o ffermwyr byllau dŵr, neu gronfeydd ar eu tir, ac mewn ardaloedd gwledig iawn mae nifer o ffermydd yn ddibynnol ar ffynonellau preifat fel ffynhonnau yn hytrach na dŵr tap.

Ond eleni mae'r ffynhonnau yn sychu a does dim digon o ddŵr ar gyfer tyfu'r cnydau.

Nid tatws yn unig sydd wedi eu heffeithio, mae'r sychder hefyd yn cael effaith ar lysiau eraill fel moron, bresych, letys a chiwcymbr hyd yn oed.

Er mwyn mynd i'r afael â'r broblem, mae nifer o ffermwyr fel Tom Rees, sy'n llefarydd ar gnydau gydag undeb NFU Cymru ac yn codi tatws yn ardal Hwlffordd, yn galw am "leihau'r biwrocratiaeth ar y defnydd o ddŵr sydd wedi ei storio".

"Mae hynny'n gam syml allai gael ei gymryd bron dros nos. Mae ishe cynhaeafu peth o'r dŵr glaw yma. Mae'n bwysig i ffermwyr allu tyfu cnydau ond hefyd yn bwysig i fioamrywiaeth," meddai.

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod yn "mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd yn uniongyrchol gan wneud gweithredu ar yr hinsawdd a natur yn gyfrifoldeb ar lefel y cabinet sy'n ymestyn ar draws pob portffolio".

"Rydym wedi cyhoeddi mwy na £1 biliwn dros dymor y Senedd i gefnogi amaethyddiaeth gynaliadwy i roi sicrwydd hirdymor i'r sector gynllunio a buddsoddi yn hyderus.

"Drwy ein Rhaglen Diwygio Dŵr, byddwn yn cymryd rheolaeth lawn dros ddŵr yng Nghymru, a gwneud defnydd gwell o'r dŵr sydd eisoes ar gael i ni."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.