Trump-Tập: 'luôn hòa hợp' và rủi ro 'bẫy Thucydides'

"Chúng ta luôn hòa hợp với nhau. Khi có khó khăn, chúng ta đều giải quyết được. Tôi sẽ gọi cho ông và ông cũng sẽ gọi cho tôi," Tổng thống Donald Trump nói.

"Mọi người không biết điều đó, nhưng mỗi khi chúng ta gặp vấn đề, chúng ta đều giải quyết rất nhanh."

Đây là một phần trong phát biểu mở đầu của ông Trump trong cuộc họp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Tổng thống Mỹ cho biết ông đã mang theo "những [lãnh đạo doanh nghiệp] giỏi nhất thế giới" trong chuyến đi lần này.

"Chỉ những người hàng đầu mới có mặt ở đây hôm nay để bày tỏ sự tôn trọng với ông," ông nói, đồng thời cũng khẳng định ông Tập là "một nhà lãnh đạo tuyệt vời".

Theo nhận định của Kelly Grieco thuộc Chương trình Tái định hình Đại chiến lược Mỹ tại viện nghiên cứu Stimson Center, những lời lẽ thiện chí của ông Trump dành cho ông Tập đã đặt Trung Quốc vào vị thế ngang hàng với Mỹ.

Ở chiều ngược lại, ông Tập cũng khẳng định mình "rất vui" khi gặp ông Trump ở Bắc Kinh trong giai đoạn "thế giới đang đứng trước một ngã rẽ mới".

"Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua cái gọi là 'bẫy Thucydides' và xây dựng một mô hình mới cho quan hệ giữa các cường quốc? Liệu chúng ta có thể chung tay ứng phó với các thách thức toàn cầu và mang lại sự ổn định lớn hơn cho thế giới?

"Liệu chúng ta có thể bảo vệ phúc lợi của nhân dân hai nước cũng như tương lai chung của nhân loại, cùng nhau tạo dựng một tương lai tươi sáng cho quan hệ song phương?" ông nói.

Vị lãnh đạo người Trung Quốc cũng khẳng định hai nước nên là "đối tác chứ không phải đối thủ", đồng thời khẳng định một mối quan hệ ổn định giữa hai nước sẽ là "điều có lợi cho thế giới".

"Bẫy Thucydides" là một thuật ngữ trở nên phổ biến từ học giả Mỹ Graham Allison và thường được dùng để mô tả quan hệ Mỹ-Trung.

Dựa trên tên của sử gia Hy Lạp cổ đại Thucydides – người từng viết về cuộc chiến giữa Athens và Sparta – thuật ngữ này mô tả việc một cường quốc đã xác lập vị thế cảm thấy lo ngại trước sự trỗi dậy của một cường quốc đang lên, từ đó dẫn đến cạnh tranh và cuối cùng là xung đột.

Trong những năm gần đây, chính phủ Trung Quốc đã tận dụng phép so sánh này, và chính ông Tập cũng nhiều lần viện dẫn nó khi kêu gọi hợp tác với Mỹ.

Vì vậy, khi ông Tập nói với ông Trump hôm 14/5 rằng cần "vượt qua Bẫy Thucydides", về cơ bản ông đang kêu gọi nhà lãnh đạo Mỹ không nên lo sợ trước sự trỗi dậy của Trung Quốc mà thay vào đó hãy trở thành "đối tác chứ không phải đối thủ".

Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc, một số quan chức cấp cao từ phía Mỹ tham dự cuộc gặp giữa hai lãnh đạo là Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent.

Đài này chưa công bố danh sách tương tự phía Trung Quốc.

Thương mại và khả năng 'nhượng bộ' Đài Loan

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, ông Tập khẳng định những đoàn đàm phán thương mại của Mỹ và Trung Quốc đã "đạt được một kết quả nhìn chung cân bằng và tích cực" trong cuộc họp trước đó.

Hôm 13/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Hàn Quốc.

"Thực tế đã nhiều lần chứng minh rằng không có bên nào thắng trong một cuộc thương chiến, và bản chất của quan hệ kinh tế-thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ cùng có lợi và hợp tác đôi bên cùng thắng," truyền thông nhà nước dẫn lời ông Tập.

"Cả hai bên nên cùng nhau duy trì đà tích cực đã đạt được sau những khó khăn."

Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng Đài Loan sẽ là một trong những vấn đề hàng đầu trong chương trình nghị sự của cuộc gặp lần này.

Ông Tập có thể tận dụng cơ hội để gây sức ép buộc ông Trump ngừng bán vũ khí cho hòn đảo tự quản này.

"Điều đáng lo là ông Trump có thể sẽ nhượng bộ theo cách nào đó khi ông Tập Cận Bình gây sức ép với ông ấy, như ông ấy vẫn luôn làm về vấn đề này," Julian Gewirtz, cựu giám đốc cấp cao phụ trách các vấn đề Trung Quốc và Đài Loan tại Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ, nhận định.

Mỹ công nhận chính sách "Một Trung Quốc", nhưng vẫn duy trì quan hệ không chính thức một cách chặt chẽ với Đài Loan – đồng thời có nghĩa vụ pháp lý cung cấp cho hòn đảo này các phương tiện để tự vệ.

Dù các đời tổng thống Mỹ trong nhiều thập niên qua đều tuân thủ cách tiếp cận đó, ông Trump "không nhìn nhận Đài Loan theo lăng kính tương tự", ông Gewirtz nói với BBC.

"Ở nhiều thời điểm, ông ấy đã phàn nàn rằng Đài Loan đang thống trị ngành công nghiệp bán dẫn," vị chuyên gia nói, đồng thời cho biết tổng thống Mỹ cũng từng chỉ ra rằng xét về địa lý, Đài Loan nằm gần bờ biển Trung Quốc hơn nhiều so với Mỹ.

Ngoài vấn đề về Đài Loan, bà Grieco cho rằng ông Trump sẽ muốn đạt được các thỏa thuận để Trung Quốc mua nông sản, máy bay và các hàng hóa khác của Mỹ để "có thể nói rằng ông đã mang về những thỏa thuận tốt".

Tuy nhiên, vị thế đàm phán của Mỹ đã suy yếu vì các mức thuế mà ông Trump áp lên Trung Quốc trong năm qua không mang lại kết quả tốt.

Đáp lại, Bắc Kinh cũng cho thấy đòn bẩy của mình thông qua đất hiếm – các kim loại đóng vai trò quan trọng đối với việc sản xuất thiết bị điện tử và chất bán dẫn.

Trong giai đoạn thương chiến căng thẳng, Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ và giảm nhập khẩu nông sản Mỹ, giáng đòn vào nông dân tại các bang chủ chốt đã bỏ phiếu cho ông Trump.

Ông Trump cũng sẽ muốn thuyết phục Bắc Kinh gây sức ép lên Iran để chấm dứt chiến tranh.

"Bắc Kinh chắc chắn sẽ muốn nhận lại điều gì đó," bà đánh giá.

Thời thế đã khác

Khác với chuyến đi 10 năm trước, ông Trump lần này đang đối mặt với một Trung Quốc mạnh hơn và quyết đoán hơn nhiều.

Vào năm 2017, Trung Quốc đã nỗ lực chứng minh rằng họ ở vị thế ngang bằng với Mỹ, theo ông Ali Wyne, nhà nghiên cứu cấp cao, và là cố vấn mảng vận động chính sách về quan hệ Mỹ-Trung tại tổ chức International Crisis Group.

"Tôi nghĩ rằng phái đoàn Trung Quốc đã dành ra rất nhiều nỗ lực ngoại giao để tạo ấn tượng Chủ tịch Tập là đối thủ địa chính trị ngang tầm với Tổng thống Trump. Điều tôi thấy đáng chú ý là lần này, sự khẳng định đó không còn cần thiết đối với phía Trung Quốc nữa," ông nói với BBC trước chuyến đi của ông Trump.

Hình ảnh của Trung Quốc trên trường quốc tế được đánh giá đã hưởng lợi từ sự bất ổn của ông Trump. Cách tiếp cận "Nước Mỹ trên hết" của ông đã khiến các đồng minh và đối thủ chao đảo vì các mức thuế quan lúc có lúc không, trong khi Bắc Kinh trải thảm đỏ đón tiếp hàng loạt các nhà lãnh đạo chính trị từ phương Tây, kể cả Anh, Canada và Đức.

Trong khi đó, báo South China Morning Post tại Hong Kong cho rằng mối quan hệ song phương đã xấu đi từ chuyến thăm năm 2017.

"Trong nửa cuối năm 2018, chưa đầy một năm sau chuyến thăm, ông Trump áp thuế lên hàng trăm tỷ đô la Mỹ hàng hóa Trung Quốc. Bắc Kinh đáp trả bằng thuế quan tương ứng. Sự thiện chí của năm 2017 nhanh chóng biến mất," tờ báo này viết vào ngày 11/5.

Việc ông Trump gọi virus Covid-19 là "virus Trung Quốc" cũng không có lợi cho quan hệ hai nước.

Một trong những sự kiện đáng chú ý nhất là việc Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi tới thăm Đài Loan vào tháng 8/2022.

Việc này đã khiến Bắc Kinh phẫn nộ, tổ chức những cuộc tập trận quy mô lớn của Quân Giải phóng Nhân dân quanh Đài Loan và đình chỉ nhiều kênh đối thoại song phương quan trọng.