Các nước châu Âu đến Hà Nội: Na Uy tuyên bố sẽ yêu cầu giải quyết vụ bắt thành viên Việt Tân

Các nước châu Âu đang đẩy mạnh quan hệ kinh tế với Việt Nam trên hai trục song song.

Trong khi Khối Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA) sẽ ký hiệp định thương mại tự do với Việt Nam thì Liên minh châu Âu (EU) tăng cường hợp tác về khoáng sản chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Theo chia sẻ của các quan chức châu Âu và Việt Nam với hãng tin Reuters, Việt Nam và EFTA, gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, sẽ ký hiệp định thương mại tự do (FTA) tại Hà Nội vào ngày 18/10, với sự hiện diện của Bộ trưởng Kinh tế đồng thời là Tổng thống luân phiên của Thụy Sĩ năm 2026 Guy Parmelin.

Ông Parmelin đang có chuyến công du châu Á.

Cũng trong khoảng thời gian đó, Thủ tướng Công quốc Liechtenstein, bà Brigitte Haas, sẽ thăm chính thức Việt Nam từ ngày 17-19/10.

Động thái giữa Việt Nam với EFTA khép lại tiến trình đàm phán kéo dài từ năm 2012 và chỉ được thúc đẩy trở lại từ năm ngoái trong bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu và các biện pháp thuế quan của Mỹ.

Hiệp định này được kỳ vọng mở rộng tiếp cận thị trường giữa hai bên, bao gồm các nội dung như quy tắc xuất xứ, đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, phòng vệ thương mại và mua sắm công.

Dù vậy, một rắc rối ngoại giao đang phủ bóng mờ lên việc ký kết này.

Tháng trước, Việt Nam thông báo bắt giữ công dân Na Uy Nguyễn Đức Thuận cùng công dân Úc Hồ Phạm Hiệp Huy và công dân Việt Nam Thái Công Trường Sơn với cáo buộc nhập cảnh trái phép và giả mạo giấy tờ.

Bộ Công an cho biết ba người bị bắt khi đang tìm cách vượt biên trái phép từ Campuchia vào Việt Nam và là thành viên của Đảng Việt Tân, tổ chức chính trị mà Hà Nội liệt vào danh sách khủng bố.

Trong khi đó, Việt Tân và nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế cho rằng ba người đã bị bắt cóc tại Campuchia trước khi xuất hiện tại Việt Nam.

Human Rights Watch cùng hàng chục tổ chức nhân quyền khác đã kêu gọi trả tự do cho những người bị bắt giữ.

Reuters dẫn lời Bộ Ngoại giao Na Uy cho biết Thứ trưởng Ngoại giao Astrid Bergmål sẽ nêu trường hợp của công dân Na Uy với giới chức Việt Nam trong chuyến thăm Hà Nội.

"Vụ việc này đang gây quan ngại trong dư luận Na Uy. Chúng tôi hy vọng trường hợp này có thể được giải quyết mà không bị trì hoãn không cần thiết," Bộ Ngoại giao Na Uy tuyên bố.

Ở chiều ngược lại, Reuters đưa tin Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến có các cuộc gặp với lãnh đạo EU vào ngày 22/10 tại thủ đô Brussels của Bỉ, dù chương trình chưa được công bố chính thức.

EU được cho là đang chuẩn bị các nội dung cụ thể để hai bên có thể ký kết nhân chuyến đi của ông Tô Lâm.

Chuyến đi diễn ra ngay sau hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu, nơi các lãnh đạo EU dự kiến thảo luận các biện pháp giảm sự phụ thuộc vào hàng hóa và nguyên liệu thô từ Trung Quốc.

Khoáng sản chiến lược được cho là một trong những chủ đề nổi bật trong các cuộc trao đổi giữa EU và Việt Nam và phía châu Âu đang tìm cách bảo đảm khả năng tiếp cận lâu dài đối với nguồn khoáng sản quan trọng của Việt Nam, trong đó có đất hiếm, vonfram, antimon, bismuth và bô xít.

Việt Nam hiện là một trong số ít quốc gia sở hữu trữ lượng đáng kể các loại khoáng sản được xem là thiết yếu đối với ngành quốc phòng, công nghệ cao và chuyển đổi năng lượng. Trong đó, vonfram và antimon là hai mặt hàng mà EU đã nhập khẩu từ Việt Nam trong nhiều năm qua.

Các tài liệu mà Reuters tiếp cận được cho thấy đề xuất EU tăng cường hỗ trợ ngành khai khoáng và chế biến khoáng sản của Việt Nam thông qua các khoản vay ưu đãi, tài trợ, hỗ trợ kỹ thuật và bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nhằm duy trì, thậm chí mở rộng nguồn cung khoáng sản cho châu Âu.

Theo đánh giá của EU, việc tăng cường hiện diện tại Việt Nam là cần thiết để tạo ra một nguồn cung thay thế cho Trung Quốc, sau khi các biện pháp hạn chế xuất khẩu của Bắc Kinh những năm gần đây đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng công nghiệp tại châu Âu.

Gần đây, Bộ Công thương Việt Nam đã đề xuất danh mục 17 khoáng sản được phép xuất khẩu, trong đó có đất hiếm, và đang được Bộ Tư pháp thẩm định.

Dự thảo cho hay đất hiếm được phép xuất khẩu nếu đã qua chế biến sâu thành một trong các sản phẩm: oxide riêng rẽ, kim loại, hợp kim, bột hợp kim hoặc nam châm vĩnh cửu đất hiếm.

Luật Địa chất và khoáng sản sửa đổi 2025 quy định đất hiếm nằm ở nhóm khoáng sản chiến lược đặc biệt, có vai trò quan trọng đối với kinh tế và quốc phòng, an ninh đất nước.

EU vào hôm 9/10 cũng đã quyết định đưa Việt Nam khỏi danh sách các vùng tài phán không hợp tác về thuế.

Động thái này, theo EU, phản ánh những tiến triển tích cực của Việt Nam trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch và quản trị thuế.

Tuy vậy, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia đang được theo dõi và sẽ phải trải qua một đợt đánh giá lại trước khi được xác nhận hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch thuế.