Báo Campuchia nói thay đổi lãnh đạo ở Việt Nam mang lại lợi thế chiến lược cho Phnom Penh

Trong khi nhiều chuyên gia và tờ báo phương Tây cho rằng mô hình chính trị Việt Nam ngày càng giống Trung Quốc với việc ông Tô Lâm kiêm nhiệm hai chức tổng bí thư và chủ tịch nước, báo Khmer Times lại cho rằng có sự khác biệt.

Theo Khmer Times, một số nhà quan sát Campuchia đánh giá quỹ đạo hiện nay của Việt Nam đang mô phỏng mô hình quản trị của Trung Quốc.

Sự so sánh này càng được củng cố bởi mối quan hệ đặc biệt khăng khít giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc và Đảng Cộng sản Việt Nam, một mối quan hệ mà theo tờ báo Campuchia là đủ bền chặt để vượt qua cả những bất đồng song phương.

Tuy nhiên, tờ báo này cũng cho rằng có hai diễn biến quan trọng gợi ý một giả thuyết khác, thay vì cho rằng ông Tô Lâm chỉ đang noi theo mô hình Trung Quốc.

Thứ nhất, Việt Nam đang tiến hành những cải cách nhà nước mang tính thiết yếu nhưng đầy rủi ro, thể hiện qua chiến dịch chống tham nhũng không khoan nhượng và việc tinh giản mạnh mẽ bộ máy. Những cải cách sâu rộng, thậm chí nguy hiểm này đòi hỏi phải có một "nhà lãnh đạo mạnh tay" ở vị trí cao nhất để kiểm soát phản ứng chống đối từ các nhóm lợi ích đã ăn sâu bén rễ và có nguy cơ mất đi những đặc quyền trước đây.

Thứ hai, việc bổ nhiệm một thủ tướng mới cho thấy hệ thống chính trị Việt Nam vẫn duy trì được một mức độ linh hoạt nhất định, thay vì hoàn toàn chuyển sang một cấu trúc tập trung, cứng nhắc. Sự chuyển giao này cho thấy vẫn còn không gian cho việc thay đổi nhân sự lãnh đạo ở cấp cao nhất của chính quyền.

"Tân Thủ tướng Lê Minh Hưng không thuộc nhóm thân cận của Chủ tịch nước Tô Lâm, cũng không xuất thân từ hệ thống an ninh mà chủ tịch nước kiểm soát.

"Thay vào đó, với tư cách là một nhà kỹ trị chuyên nghiệp và cựu thống đốc Ngân hàng Nhà nước, việc ông được đề bạt cho thấy hệ thống chính trị Việt Nam vẫn tiếp tục tạo cơ hội cho các nhà kỹ trị có năng lực và trung thành với Đảng, vượt ra ngoài những sắp xếp chia sẻ quyền lực mang tính phe phái trong nội bộ đảng," báo Khmer Times viết.

Đánh giá này tương đồng một phần với một số chuyên gia mà BBC News Tiếng Việt từng phỏng vấn, cho rằng ông Lê Minh Hưng sẽ phần nào có được sự tự chủ trong điều hành kinh tế dưới thời ông Tô Lâm.

Điểm khác biệt nằm ở đánh giá về xuất thân của ông Hưng.

Trong cuộc phỏng vấn với BBC News Tiếng Việt vào đầu tháng Tư, Giáo sư Zachary Abuza từ National War College, Mỹ cho rằng vai trò của ông Hưng trong chính trường Việt Nam đã tăng cao từ khi ông giữ chức trưởng ban Tổ chức Trung ương (từ tháng 5/2024 đến tháng 4/2026) trong bối cảnh hàng loạt lãnh đạo cấp cao bị xử lý.

"Tô Lâm sẽ không giao công việc đó cho bất kỳ ai. Ông ấy đã giao cho một người mà ông ấy tin tưởng, người có cha là cựu lãnh đạo Bộ Công an, nơi ông Tô Lâm thăng tiến," ông Abuza nhận định.

Cha ông Hưng là ông Lê Minh Hương, người từng giữ chức bộ trưởng Công an (trước 1998 là Bộ Nội vụ) từ tháng 11/1996 tới tháng 1/2002.

Quan hệ với Campuchia

Quá trình chuyển giao lãnh đạo tại Việt Nam mang lại nhiều lợi thế chiến lược cho Campuchia, tờ Khmer Times nhận định.

"Trước hết, Chủ tịch nước Tô Lâm là một người bạn lâu năm của Campuchia. Lịch sử xây dựng quan hệ cá nhân gần gũi giữa ông với [Chủ tịch Thượng viện] Samdech Techo Hun Sen đã có từ thời ông còn giữ chức bộ trưởng Công an," bài báo viết, đồng thời khẳng định rằng với việc giữ hai chức vụ, ông Tô Lâm có thể trực tiếp liên lạc với ông Hun Sen – trên cương vị Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) – và Thủ tướng Hun Manet.

Lần gần đây nhất ông Tô Lâm có chuyến thăm Campuchia là vào ngày 6/2, trên cương vị tổng bí thư. Khi ấy, ông Tô Lâm đã có cuộc hội kiến với ông Hun Sen, nhân vật quyền lực số một Campuchia. Hai nhà lãnh đạo sau đó đã cùng chứng kiến lễ ký kết các văn kiện hợp tác giữa hai nước.

Khmer Times còn cho rằng ông Tô Lâm ngày càng được nhìn nhận là một nhà lãnh đạo ưu tiên hòa bình khu vực và đề cao đối thoại hơn đối đầu.

"Sự xích lại chiến lược với Trung Quốc của ông là minh chứng rõ nét cho triết lý này," bài viết khẳng định.

Báo Khmer Times cũng đề cập tới nền tảng học vấn của ông Lê Minh Hưng, cho rằng có sự tương đồng với Thủ tướng Hun Manet, người cũng có nền tảng học thuật kinh tế với bằng tiến sĩ kinh tế từ Đại học Bristol.

Bài viết này cho rằng mục tiêu trở thành nước công nghiệp phát triển vào năm 2045 của Việt Nam có thể bổ trợ cho Tầm nhìn Campuchia 2050.

Campuchia đang có mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2050, tập trung vào ba lĩnh vực chính là phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy nền kinh tế kỹ thuật số và thúc đẩy tính toàn diện và bền vững.

Quan hệ ngoại giao Việt Nam-Campuchia chính thức được thiết lập vào tháng 6/1967, tính tới nay đã gần 59 năm. Tương tự như Lào, Campuchia cũng được coi là một quốc gia "anh em" với Việt Nam.

Chủ tịch Thượng viện Hun Sen từng được Việt Nam hậu thuẫn trong thời kỳ Khmer Đỏ rạn nứt nội bộ. Sau đó, vẫn với sự hậu thuẫn của Việt Nam, ông Hun Sen đã lên nắm chính phủ, trở thành vị thủ tướng cầm quyền lâu nhất (từ 1985 tới 2023 thì bàn giao ghế thủ tướng cho con trai Hun Manet).

Về thương mại, Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Campuchia, sau Trung Quốc và Mỹ. Ở chiều ngược lại, Campuchia là đối tác thương mại lớn thứ năm của Việt Nam trong ASEAN, sau Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Singapore.

Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 11,3 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024; trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Campuchia đạt 5,67 tỷ USD; nhập khẩu của Việt Nam từ Campuchia đạt 5,66 tỷ USD, tăng 18,4% so với năm 2024.

Bên cạnh hợp tác, giữa Việt Nam và Campuchia vẫn có nhiều bất đồng và xung đột lợi ích, chẳng hạn như vấn đề biên giới, vấn đề chính quyền Campuchia đối xử với cộng đồng người gốc Việt, hay việc Campuchia đào kênh Phù Nam Techo mà thiếu tham vấn các bên liên quan gây lo ngại sẽ có tác động xấu tới hạ nguồn sông Mekong. Việc Campuchia thân thiết với Trung Quốc cũng có thể là mối quan ngại của Việt Nam.

Gần đây, nạn lừa đảo ở Campuchia cũng gây ra nhiều rắc rối cho nước láng giềng.