Đưa thi thể 'Giày xanh' trở về sau 30 năm nằm lại trên đỉnh Everest

Trong suốt 30 năm, một thi thể được biết đến với cái tên "Green Boots" (Giày xanh) đã nằm trong tuyết, cách đỉnh Everest không xa.

Biệt danh này dùng để chỉ một nhà leo núi người Ấn Độ, đã tử nạn dưới một mỏm đá nhô ra, chân vẫn mang đôi giày leo núi màu xanh lá cây. Kể từ đó, nơi thi thể ông nằm đã trở thành trở thành một dấu mốc nghiệt ngã đối với những người leo núi trên hành trình chinh phục đỉnh Everest.

Hiện Ấn Độ đang tìm kiếm một đội cứu hộ chuyên nghiệp làm việc ở độ cao lớn để thu hồi hài cốt của ông.

Nhưng đối với gia đình nhà leo núi, việc đưa thi thể về được kỳ vọng sẽ là sự xác nhận cuối cùng rằng ông đã qua đời, đồng thời giúp họ phần nào khép lại nỗi đau kéo dài suốt nhiều năm.

Đêm trước khi lên đường tham gia đoàn thám hiểm đầu tiên của Ấn Độ chinh phục đỉnh Everest từ phía bắc, phía Tây Tạng vào năm 1996, ông Dorje Morup đã ngồi cùng vợ là bà Konchak Yangskit tại ngôi nhà của họ ở Ladakh, thuộc vùng Kashmir do Ấn Độ quản lý.

Ông đã hứa với vợ - rằng ông sẽ trở về như một người hùng và làm cho đất nước tự hào.

"Ông ấy dặn tôi hãy chăm sóc các con và ra sân bay đón ông khi trở về," bà Yangskit kể với BBC tại nhà riêng ở vùng Himalaya hẻo lánh.

Lúc đó, bà nói rằng mình có một linh cảm kỳ lạ, tự hỏi liệu mình có bao giờ gặp lại chồng nữa không.

Ngày 10/5/1996, ông Morup là một trong sáu nhà leo núi thuộc đoàn thám hiểm Ấn Độ chinh phục đỉnh Everest - ngọn núi nằm trên biên giới giữa Nepal và vùng lãnh thổ Tây Tạng do Trung Quốc quản lý.

Phần lớn các nhà leo núi chọn tuyến đường từ phía nam (Nepal), vì tuyến phía bắc (Tây Tạng) dốc hơn và nguy hiểm hơn nhiều.

Ba trong số sáu thành viên đã quay đầu vì bão tuyết, nhưng ông Morup cùng hai đồng đội thuộc lực lượng Cảnh sát Biên phòng Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP), Tsewang Smanla và Tsewang Paljor, vẫn quyết tâm tiến lên đỉnh.

Trên đường trở xuống, họ bị mắc kẹt trong một trận bão tuyết dữ dội và đều thiệt mạng.

Trong khi thi thể của hai thành viên còn lại không bao giờ được tìm thấy, thì thi thể thứ ba – "Giày xanh" – đã nằm úp mặt, bị đóng băng trong tuyết suốt ba thập niên.

Kể từ khi các hoạt động leo núi trên Everest được ghi nhận cách đây khoảng một thế kỷ, đã có hơn 300 người thiệt mạng tại khu vực này, và nhiều thi thể trong số đó vẫn còn nằm lại trên núi.

Vài năm trước, ITBP bắt đầu xem xét khả năng đưa những thi thể này trở về.

Trong nhiều năm, người ta cho rằng "Giày xanh" là Tsewang Paljor, một nhà leo núi khác người Ấn Độ. Tuy nhiên, đến năm 2024, các quan chức đã thay đổi nhận định.

Lời kể của những thành viên còn sống sau chuyến thám hiểm năm 1996 cùng vị trí liên lạc vô tuyến cuối cùng với nhóm leo núi đã buộc họ phải xem xét lại vụ việc. Hiện các quan chức cho rằng hài cốt nhiều khả năng thuộc về ông Dorje Morup.

"Quần áo và các trang thiết bị của ông ấy đã giúp chúng tôi nhận dạng," một quan chức ITBP - người yêu cầu giấu tên vì không được phép nói chuyện với truyền thông - nói với BBC News Tiếng Hindi.

Theo vị quan chức này, những khó khăn về hậu cần là nguyên nhân khiến nhiệm vụ đưa thi thể trở về không thể được tiến hành sớm hơn.

"Chúng tôi chưa bao giờ quên ông ấy. Chỉ là vấn đề thời gian mà thôi," quan chức này nói. "Sau khi đưa được thi thể về và hoàn tất mọi thủ tục, gia đình sẽ được thông báo."

'Trái tim tôi không thể tin rằng ông ấy đã chết'

Ông Morup – sinh ra trong ngôi làng Skurbuchan ở Ladakh, cách đỉnh Everest hơn 1.000km về phía tây – là một hạ sĩ quan trong lực lượng Cảnh sát Biên phòng Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP), đơn vị chịu trách nhiệm bảo vệ phần lớn đường biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc.

Sinh năm 1948 trong một gia đình nông dân, ông gia nhập ITBP vào năm 1969 để thoát khỏi cảnh nghèo khó và kết hôn với bà Yangskit vào năm 1971.

Do thường xuyên được điều động đến các khu vực biên giới, ông Morup hiếm khi ở nhà, nên người vợ Yangskit phải một mình nuôi dạy các con trai.

Bà Yangskit, hiện khoảng 75 tuổi, bị tiểu đường và khiếm thính một phần, thậm chí còn khó nhớ được chính xác ngày cưới của họ.

Nhưng những ngày sau thảm kịch vẫn in sâu trong tâm trí bà.

"Ban đầu, không ai trong gia đình nói gì với tôi cả," bà nhớ lại.

Một phái đoàn của ITBP sau đó đã thông báo với gia đình rằng ông Morup rất có thể đã chết.

"Khi tôi hỏi các cán bộ về thi thể của anh tôi, họ nói rằng không thể đưa anh ấy trở về," em trai ông Morup là Tashi Sonam, một cựu quân nhân Ấn Độ, kể lại.

Sau đó, người thân của ông Morup quyết định tổ chức lễ tang mà không có thi hài.

Bà Yangskit - người chưa từng được đến trường - hầu như không biết gì về những rủi ro trong chuyến thám hiểm của chồng mình.

"Tôi chỉ biết trên núi có bão tuyết. Dù gia đình đã tổ chức nghi lễ cầu siêu tại nhà, trái tim tôi vẫn không thể tin rằng ông ấy đã chết," bà nói trong sự xúc động, nước mắt lăn dài trên gương mặt.

"Tôi không nhìn thấy thi thể của ông ấy, nên rất khó để tin đó là sự thật," bà nói.

Việc đưa thi thể xuống sẽ khó khăn đến mức nào?

Everest là đỉnh núi cao nhất thế giới với độ cao 8.849 mét, trong khi thi thể nằm ở độ cao khoảng 8.500 mét. ITBP dự kiến sẽ đưa thi thể xuống trước tháng 9/2026.

Các hướng dẫn viên Sherpa nói với BBC News Tiếng Nepal rằng việc mang thi thể xuống trong mùa leo núi mùa thu (tháng Chín) đòi hỏi phải lắp đặt dây cố định và xây dựng nhiều hệ thống hỗ trợ khác, khiến nhiệm vụ trở nên khó khăn hơn.

Thông thường, các nhà leo núi lựa chọn chinh phục Everest vào mùa xuân, từ tháng Ba đến tháng Năm.

Việc đưa thi thể xuống từ "vùng tử thần" – nơi nhiệt độ có thể giảm xuống tới -40°C và lượng oxy chỉ bằng khoảng một phần ba so với mực nước biển – là một nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm và tốn kém, vượt quá khả năng tài chính của hầu hết các gia đình.

Các chuyên gia cho biết chi phí để đưa một thi thể xuống núi dao động từ 40.000 đến 80.000 USD. Đây cũng là công việc cực kỳ gian nan vì thi thể phải được khiêng bằng sức người, đòi hỏi một đội từ sáu đến mười, thậm chí nhiều hơn, người Sherpa. [Người Sherpa là một dân tộc thiểu số sống tại vùng núi cao Himalaya ở Nepal. Họ nổi tiếng thế giới với sức chịu đựng phi thường ở vùng loãng khí, đóng vai trò là những người dẫn đường, khuân vác và hỗ trợ tối quan trọng giúp các nhà leo núi chinh phục đỉnh Everest.]

Tshiring Jangbu Sherpa, một nhà leo núi và trưởng đoàn thám hiểm nổi tiếng của Nepal, cho rằng việc đưa một thi thể đã bị đóng băng trên sườn núi suốt 30 năm xuống là một thử thách rất lớn.

"Điều kiện thời tiết và tuyết sẽ là yếu tố quyết định. Phía bắc có ít khe nứt băng hơn nhưng lại nguy hiểm hơn. Nếu xảy ra sự cố ở phía Nepal, bạn có thể nhanh chóng được trực thăng sơ tán. Nhưng phía Trung Quốc thì không có hệ thống như vậy," ông nói với BBC News Tiếng Hindi.

Các chuyên gia pháp y cũng cho biết tình trạng thực tế của thi thể sẽ là một yếu tố quan trọng cần được cân nhắc khi lập kế hoạch đưa thi thể xuống.

Gia đình Morup vẫn chưa dám kỳ vọng quá nhiều vào việc thi thể ông được đưa về. Cho đến nay, chưa từng có xét nghiệm ADN nào để xác nhận danh tính của thi thể.

"ITBP đã lấy mẫu máu của chúng tôi cách đây vài năm. Nhưng ngoài những lời bàn tán trên mạng xã hội thì chẳng ai thông báo gì cho gia đình," một trong các con trai của ông Morup, Dorjai, nói với BBC News Tiếng Hindi.

Quay trở lại ngôi nhà của ông Morup, những gì còn lại về ông chỉ là các huy chương, cúp kỷ niệm, vài bức ảnh cũ trong những chuyến leo núi, một chiếc ly ông mua ở thung lũng Kashmir và quan trọng nhất là một giấy chứng nhận của Chính phủ Trung Quốc xác nhận rằng vào lúc 17 giờ 30 phút ngày 10/5/1996, ông Morup đã chinh phục thành công đỉnh Everest.

Do ông lên đỉnh Everest từ phía Tây Tạng, Chính phủ Trung Quốc đã cấp giấy chứng nhận để ghi nhận thành tích này.

'Đã ở đâu suốt những năm qua?'

Mỗi năm vào ngày 10/5, gia đình Morup đều tổ chức các nghi lễ cầu nguyện Phật giáo để tưởng nhớ ông.

Nếu thi thể được đưa xuống thành công, con trai ông Morup là Punchok Dorjai cho biết gia đình sẽ tổ chức tang lễ cho ông gần Công viên Liệt sĩ ở Leh, thủ phủ của vùng Ladakh.

"Cha tôi đã hy sinh mạng sống vì đất nước và ông xứng đáng được ghi nhớ như một liệt sĩ," ông Dorjai nói, đồng thời cho rằng những đồng đội hy sinh cùng ông cũng xứng đáng được vinh danh như vậy.

Gia đình cũng dự định sẽ lưu giữ một biểu tượng về di sản của ông Morup bên cạnh tấm chứng nhận chinh phục Everest.

"Chúng tôi dự định sẽ giữ lại đôi Giày xanh."

Bà Yangskit, ông Sonam và những người thân khác đều hy vọng thi thể sẽ được đưa về thành công để ông Morup cuối cùng cũng được trở về quê hương.

Họ cũng tự hỏi liệu sau ba thập niên nằm trên núi, thi thể của ông còn có thể nhận ra được hay không.

"Khi ông ấy trở về nhà, tôi sẽ hỏi: 'Suốt những năm qua ông đã ở đâu?'" bà Yangskit nói.

Pradeep Bashyal, từ BBC News Tiếng Nepal tường thuật bổ sung