Ông Tô Lâm: Việt Nam không chấp nhận 'trung chuyển' hàng xuất khẩu

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết các cuộc đàm phán về một thỏa thuận thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đang có những tiến triển tích cực và hai bên đang tiến "rất gần" tới việc ký kết một thỏa thuận.

Thông tin trên được ông Tô Lâm đưa ra sau cuộc gặp với Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer tại New York, theo thông cáo của Chính phủ hôm 22/9. Ông Tô Lâm đang ở Mỹ để tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Ông Tô Lâm cũng đã nói điều tương tự trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg, cũng vào ngày 21/9.

Một vấn đề khác được ông Tô Lâm nhắc tới khi trả lời phỏng vấn là những nghi ngờ về việc Việt Nam là điểm trung chuyển hàng xuất khẩu của Trung Quốc.

"Chúng tôi xin khẳng định chúng tôi không chấp nhận việc trung chuyển hàng hoá. Thương mại phải là hoạt động thực chất, với sản phẩm thực sự được sản xuất tại Việt Nam…," ông Tô Lâm nói (dịch từ lồng tiếng tiếng Anh).

Thặng dư thương mại và Mục 301

Vào sáng 21/9 giờ Mỹ, ông Tô Lâm đã có cuộc gặp với ông Jamieson Greer.

Theo thông cáo của Chính phủ Việt Nam, ông Tô Lâm tại cuộc gặp đã khẳng định Việt Nam thời gian qua đã thúc đẩy mua hàng hóa Mỹ nhằm đưa quan hệ thương mại cân bằng hơn, tạo thêm đơn hàng, việc làm và lợi ích cho doanh nghiệp, lao động hai nước…

Ở chiều ngược lại, ông Greer đánh giá cao nỗ lực của phía Việt Nam.

Phía Việt Nam đã nhiều lần có cuộc gặp với ông Greer để bàn về vấn đề thặng dư thương mại, nhưng tới nay vẫn chưa đạt được một thoả thuận chung.

Cùng lúc, thặng dư thương mại Việt Nam với Mỹ tiếp tục tăng. Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ sau 8 tháng đầu năm 2026 vượt 100 tỷ USD, tăng 22,7% so với cùng kỳ.

Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Mức thặng dư khiến Việt Nam chịu mức thuế 20% đối với hàng xuất khẩu sang Mỹ.

Trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg, ông Tô Lâm cho biết Việt Nam "hướng tới việc nhập khẩu nhiều hàng hóa hơn từ Mỹ, đặc biệt là các sản phẩm công nghệ cao nhằm hỗ trợ ngành sản xuất trong nước".

"Tuy nhiên, vẫn còn một số rào cản trong chính sách xuất khẩu của Mỹ. Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc để thu hẹp những khác biệt đó," ông nói.

Từ tháng Bảy, Việt Nam phải chịu thêm mức thuế 12,5% đối với khoảng 37% hàng xuất khẩu sang Mỹ sau một cuộc điều tra theo Mục 301 của Mỹ.

Việc này đã được ông Tô Lâm nhắc tới trong cuộc gặp với ông Greer khi kêu gọi Mỹ tiếp cận một cách toàn diện đối với các vấn đề thương mại còn tồn đọng, bao gồm những nội dung liên quan đến các cuộc điều tra theo Mục 301 của Washington.

Trung chuyển cho Trung Quốc

Bên cạnh thặng dự thương mại, một vấn đề lớn khác là việc Việt Nam bị cho là điểm trung chuyển hàng cho Trung Quốc. Những hàng hoá bị Mỹ xác định là trung chuyển nhằm né thuế như vậy có thể phải chịu mức thuế lên tới 40%.

Khi được hỏi về vấn đề này, ông Tô Lâm khẳng định Việt Nam "không chấp nhận việc trung chuyển hàng hoá", không nhắc cụ thể tới Trung Quốc hay quốc gia nào khác.

Chính quyền Việt Nam thời gian qua đã nhiều lần phủ nhận những cáo buộc về việc là điểm trung chuyển hàng cho Trung Quốc, nhưng đây vẫn là một đánh giá phổ biến về tình hình xuất khẩu của Việt Nam.

Ví dụ, trong một bài viết được Viện Lowy xuất bản hôm 11/9, nhà nghiên cứu Henry Storey tại Dragoman, một công ty tư vấn rủi ro chính trị có trụ sở tại Melbourne, Úc, chỉ ra rằng với chính quyền Mỹ hiện nay, chỉ riêng mức thặng dư thương mại lớn và mất cân đối của Việt Nam cũng đã đủ khiến Washington không hài lòng.

"Mức độ dễ bị tổn hại của Việt Nam càng tăng do nước này gắn kết chặt chẽ với các chuỗi cung ứng của Trung Quốc, từ đó liên tục xuất hiện cáo buộc rằng Việt Nam là nơi trung chuyển hàng hóa của Trung Quốc", ông đánh giá.

Theo một ước tính của Nhà Trắng vào tháng Tám, Mỹ thất thu 19-26 tỷ USD tiền thuế mỗi năm do hàng hóa được trung chuyển qua các nước thứ ba, trong đó có Việt Nam.

Vào tháng Bảy, các quan chức hải quan Mỹ đã tiến hành các cuộc kiểm tra đột xuất tại một số nhà máy ở Việt Nam có liên hệ với Trung Quốc, Bloomberg dẫn lời các nguồn tin am hiểu vấn đề.

Bài viết cũng cho biết giới chức Mỹ khi ấy chưa phát hiện bằng chứng đáng kể cho thấy hàng hóa Trung Quốc bị trung chuyển trái phép qua Việt Nam để xuất khẩu sang thị trường Mỹ.

Một cuộc gặp với Tổng thống Trump?

Vẫn liên quan tới vấn đề thương mại, phóng viên Bloomberg hỏi rằng liệu ông Tô Lâm sẽ có một cuộc gặp với ông Trump vào chuyến đi lần này hay không.

"Có thể sẽ có các cuộc gặp," ông Tô Lâm nói, đồng thời cho biết trước đó sẽ là những cuộc gặp giữa các cấp bộ trưởng.

Đây là lần thứ ba ông Tô Lâm sang Mỹ, kể từ khi ông trở thành tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam vào tháng 8/2024.

Lần đầu và lần thứ hai diễn ra lần lượt vào tháng 9/2024 và tháng 2/2026.

Vào tháng 7/2025, ông Tô Lâm đã có cuộc điện đàm với ông Trump về vấn đề thặng dư thương mại.

Ngay trước đó vào tháng Sáu, hãng thông tấn Reuters dẫn lời các quan chức am hiểu vấn đề nói rằng ông Tô Lâm sẽ sang Mỹ gặp ông Trump, có thể là vào cuối tháng Sáu. Nhưng đã không có chuyến đi nào được thực hiện.

Gần đây hơn, ông Tô Lâm đã tới Nhà Trắng vào tháng 2/2026 khi đến Mỹ tham dự phiên họp đầu tiên của Hội đồng Hòa bình Gaza. Tuy nhiên đó không phải chuyến thăm chính thức.

Theo đánh giá của Giáo sư Alexander Vuving từ trung tâm nghiên cứu an ninh Châu Á - Thái Bình Dương Daniel K. Inouye thuộc Bộ chiến tranh Hoa Kỳ, một trong những lý do khiến Việt Nam và Mỹ chưa thể tổ chức một chuyến thăm chính thức là vì "có rất nhiều vấn đề cần phải bàn thảo".

"Nếu một chuyến thăm chính thức diễn ra thì phải có những cuộc đàm phán và đi đến một thỏa thuận nào đó. Một phần là do các vấn đề giữa hai nước chưa được giải quyết chăng?", ông đặt vấn đề khi trả lời phỏng vấn BBC News Tiếng Việt vào tháng Chín.

Về chuyến đi Mỹ lần này của ông Tô Lâm, chưa có thông tin công khai cho thấy ông Trump sẽ gặp ông Tô Lâm, dù là bên lề hay tại Nhà Trắng.