Ăn cỏ dại để sống: mất nguồn cung thực phẩm và nước tại thành phố Nga kiểm soát

"Đêm qua lại có thêm hai dân thường thiệt mạng," Halia nói, trước khi điện thoại bị ngắt.

Bà đang mắc kẹt tại thành phố Oleshky của Ukraine và hiện do Nga kiểm soát. Theo lời bà, thành phố này đang "liên tục bị pháo kích" và bị cắt đứt nguồn lương thực cũng như nước sinh hoạt.

Ba ngày sau, Halia cho biết hai người thiệt mạng là một cặp vợ chồng mà bà quen biết.

Họ đang mang một túi thực phẩm từ thị trấn Radensk, cách đó khoảng 23km, trở về nhà nhưng không kịp trước giờ giới nghiêm do chính quyền chiếm đóng của Nga áp đặt.

Sau đó, họ bị drone tấn công và thiệt mạng. Bốn nguồn tin độc lập đã xác nhận cái chết của hai dân thường đang vận chuyển thực phẩm vào ngày 20/9.

Halia không muốn tiết lộ danh tính của họ vì lo ngại bản thân có thể bị nhận diện. Tên của bà cũng đã được thay đổi để đảm bảo an toàn.

Đây chỉ là một trong rất nhiều câu chuyện đau lòng mà BBC ghi nhận được từ cư dân tại thành phố tiền tuyến ở tỉnh Kherson, miền nam Ukraine, trong những ngày gần đây.

Bị Nga kiểm soát từ năm 2022, Oleshky hiện nằm giữa sông Dnipro, nơi ngăn cách thành phố với các vị trí của quân đội Ukraine, và các lực lượng Nga.

Đây cũng là một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề khi đập Nova Kakhovka bị vỡ vào năm 2023, khiến nhiều toà nhà ngập trong nước dâng cao tới tận mái. Ukraine và NATO cáo buộc Nga phá hủy con đập, trong khi Nga đổ lỗi cho Ukraine.

Trước cuộc xâm lược toàn diện của Nga, Oleshky có khoảng 24.000 dân. Hiện nay, chính phủ Ukraine ước tính chỉ còn khoảng 6.000 người ở lại thành phố và các khu vực lân cận, trong đó có khoảng 200 trẻ em.

Người dân cho biết nhiều trẻ em trong khu vực Oleshky đang bị suy dinh dưỡng, thiếu dịch vụ y tế và bị "tụt hậu" do không được tiếp cận giáo dục.

Nhiều cư dân cũng nói với BBC rằng hiện chỉ còn một bệnh viện hoạt động cầm chừng, mở cửa vài ngày mỗi tuần để thực hiện các ca cắt cụt chi khẩn cấp.

Trong những tháng gần đây, Ukraine đã nhiều lần cố gắng đưa hàng cứu trợ vào khu vực này nhưng bất thành.

Đầu tuần này, Điện Kremlin thừa nhận Oleshky đang đối mặt với "tình hình nghiêm trọng" và "các vấn đề về nguồn cung thực phẩm và thuốc men", đồng thời cho biết "quân đội Nga đang tìm cách giải quyết" và đổ lỗi cho Kyiv.

Theo Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiha, người dân địa phương đang sống trong tình trạng bị các lực lượng Nga "phong tỏa hoàn toàn".

Phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York hôm 22/9, ông Sybiha kêu gọi cộng đồng quốc tế gây sức ép nhằm buộc Nga cho phép hàng viện trợ nhân đạo được vào thành phố.

Đối với bà Halia, mỗi ngày là một cuộc chiến sinh tồn.

"Giờ thành phố không còn đồ ăn nữa," bà nói, cho biết đợt tiếp tế gần nhất diễn ra từ tháng Năm.

"Tôi chỉ ăn một bữa một ngày, vào buổi tối. Tôi làm bánh mì đơn giản, đôi khi ăn với cà chua hoặc một ít mật ong và uống trà. Chỉ vậy thôi."

Theo bà, nhiều cư dân đã phải chuyển sang nấu các loại cỏ dại mọc trong vườn vì nguồn rau trồng được trong mùa hè đã cạn kiệt.

Những loại cỏ nào có thể ăn được và cách luộc chúng hiện trở thành chủ đề phổ biến trên các nhóm Telegram địa phương. Người dân cũng đăng tin để bán, đổi hoặc chia sẻ lượng thực phẩm ít ỏi còn lại.

Hiện không còn cửa hàng nào hoạt động ở Oleshky. Người dân không thể mua quần áo hay các sản phẩm vệ sinh cá nhân. Thành phố cũng không có điện, khí đốt hay nước sinh hoạt kể từ khi đập Kakhovka bị phá hủy.

Dù trước đây một số người chấp nhận đi bộ dọc theo những con đường có gài mìn để tìm nguồn tiếp tế, điều mà giờ đây bị xem là quá nguy hiểm.

Cảnh báo: Phần dưới đây có mô tả gây ám ảnh về thi thể người chết.

Việc xác định chính xác số người thiệt mạng ở Oleshky là rất khó khăn.

Phái bộ Giám sát Nhân quyền Liên Hợp Quốc tại Ukraine ghi nhận từ đầu năm đến nay có ít nhất 29 dân thường thiệt mạng và 54 người bị thương tại Oleshky và Hola Prystan, thị trấn cách đó khoảng 24 km về phía đông.

Tuy nhiên, các tình nguyện viên địa phương cho rằng con số thực tế có thể cao hơn đáng kể.

Ksenia Arkhipova đã ghi chép danh sách người chết kể từ khi bà trốn khỏi Oleshky vào mùa hè năm 2022, chỉ vài tháng sau khi thành phố rơi vào tay quân đội Nga.

Bà là một tình nguyện viên tham gia nỗ lực đưa thực phẩm, thuốc men vào thành phố và hỗ trợ sơ tán người dân. Nhiều cư dân tin tưởng cung cấp cho bà những thông tin cá nhân nhạy cảm.

"Tôi lập một bảng thống kê tất cả những người đã chết ngay khi nhận được thông tin, ghi tên và ngày sinh của họ. Hiện danh sách đã có khoảng 1.200 người," bà nói.

"Đôi khi tôi không kịp cập nhật vì mỗi ngày danh sách lại tăng thêm một hoặc hai người. Có người bị drone tấn công, người khác giẫm phải mìn."

BBC không thể kiểm chứng độc lập con số này, nhưng một cư dân địa phương đã kể lại câu chuyện cá nhân về việc mất người thân.

Tetiana, cũng là tên giả, cho biết cả cha lẫn mẹ bà đều bị sát hại tại Oleshky vào mùa hè năm nay. Bà đã cung cấp ngày sinh và ảnh để BBC xác minh danh tính, nhưng yêu cầu không công bố vì lý do an toàn.

"Họ bị bắn chết ngay trong nhà. Binh sĩ Nga tiến vào và muốn chiếm căn nhà," bà kể.

Người dân cho biết chính quyền Nga hạn chế việc chôn cất những người thiệt mạng ở Oleshky, khiến việc thống kê số người chết càng khó khăn hơn.

"Họ không cho chôn cất những người chết vì drone, vì giẫm phải mìn hay bất kỳ nguyên nhân nào khác," Tetiana nói.

Theo những gì BBC được biết, giới chức Nga yêu cầu các trường hợp tử vong này phải được bác sĩ Nga khám nghiệm tử thi xác nhận. Tuy nhiên, điều đó không thể thực hiện được tại Oleshky.

Tetiana cho biết chỉ những người chết do nguyên nhân tự nhiên mới được phép chôn cất. Vì vậy, "một số thi thể đã nằm ngoài đường từ tháng 12 (của năm 2025)".

Các thi thể hoặc bị chất đống trong nhà xác của bệnh viện địa phương, nơi "đã mất điện từ mùa đông", theo lời tình nguyện viên Ksenia Arkhipova, hoặc bị chó hoang ăn xác.

BBC cho biết đã xác minh chi tiết này qua nhiều bức ảnh do người dân cung cấp, nhưng các hình ảnh quá ám ảnh nên không thể công bố.

"Đây là một công cụ gây sức ép tâm lý," Ester Vrataryova, đồng sáng lập tổ chức từ thiện Humanity, chuyên hỗ trợ người dân Oleshky và các vùng lãnh thổ Ukraine do Nga kiểm soát, nhận định.

"Nếu bạn cố gắng chôn cất một thi thể, bạn có thể sẽ là người tiếp theo," bà nói.