Người Nga tìm câu trả lời về hàng trăm ca mất tích sau cuộc xâm nhập của Ukraine năm 2024

"Tôi từng đặt niềm tin tuyệt đối vào đất nước mình," Lyubov nói. Lần cuối cùng cô nói chuyện với mẹ là một ngày sau khi quân Ukraine tiến vào tỉnh Kursk của Nga, cách đây hơn hai năm.

Giờ đây, cô cảm thấy bản thân "oán trách nhà nước Nga", trong bối cảnh phần lớn người dân nước này vẫn tránh công khai chỉ trích cuộc xâm lược toàn diện mà Moscow phát động nhằm vào Ukraine từ tháng 2/2022.

Theo thống đốc địa phương, hiện vẫn còn hơn 300 người Nga mất tích tại tỉnh Kursk. Tuy nhiên, trên thực tế không ai biết chính xác con số này là bao nhiêu.

Lyubov cho biết cô từng nhiều lần cố gắng thuyết phục mẹ rời khỏi ngôi làng ở khu vực Sudzha, nhưng người mẹ từ chối.

Lyubov cho biết cô đã cố thuyết phục mẹ rời khỏi ngôi làng nơi bà sinh sống, thuộc khu vực Sudzha, nhưng cho rằng "tuyên truyền" trên truyền hình nhà nước Nga đã khiến mẹ cô không chịu nghe lời.

Theo ước tính của giới chức Nga, khoảng 2.000 người vẫn ở lại các khu dân cư do quân đội Ukraine kiểm soát.

"Các kênh truyền hình nhà nước ra sức trấn an người xem rằng mọi thứ vẫn nằm trong tầm kiểm soát, chỉ sau hai hoặc ba ngày nữa tình hình sẽ trở lại như trước," cô nhớ lại.

Tuy nhiên, đến nay cô vẫn không hiểu vì sao giới chức Nga lại không thể ngăn chặn việc binh sĩ Ukraine tấn công hai cửa khẩu biên giới vào tháng 8/2024, bắt giữ khoảng 40 tù binh và không kích một đoàn xe chở binh sĩ Nga.

Chỉ trong vòng sáu ngày, quân Ukraine đã kiểm soát hơn 777km2 lãnh thổ Nga, khi họ tìm cách buộc Nga phải điều chuyển lực lượng khỏi các vùng giao tranh tiền tuyến.

Trong phần lớn tám tháng sau đó, các dịch vụ liên lạc di động và kết nối internet tại khu vực này gần như bị gián đoạn.

Bộ Ngoại giao Nga nhiều lần cáo buộc Ukraine phạm tội ác chiến tranh nhằm vào dân thường, song chính quyền Kyiv bác bỏ các cáo buộc này và cho rằng đó là những tuyên bố hoàn toàn vô căn cứ.

Gần 200 công dân Nga đã gửi thư tới Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Liên Hợp Quốc, kêu gọi các bên thiết lập một hành lang nhân đạo để sơ tán dân thường khỏi khu vực giao tranh.

Tuy nhiên, đề xuất này đã không trở thành hiện thực. Đến cuối mùa thu năm đó, các cuộc giao tranh vẫn diễn ra ác liệt khi quân đội Nga đẩy mạnh nỗ lực giành lại khu vực này.

Trong bối cảnh đó, Lyubov cùng nhiều người khác, những người đã mất liên lạc với người thân của mình, bắt đầu tập trung và lập nên các nhóm để tìm kiếm thông tin cũng như hỗ trợ lẫn nhau.

Một cư dân địa phương, có người thân và bạn bè của gia đình cũng ở lại khu vực này, đã bắt đầu lập danh sách những người cô nhận diện được trong các đoạn video do quân đội Ukraine và các nhà báo công bố.

Sau đó, cô tiếp tục ghi chép thông tin về những người được cho là đã thiệt mạng cùng địa điểm chôn cất của họ.

"Ban đầu, trong cơn hoảng loạn, người ta cố gắng làm một điều gì đó, bất cứ điều gì, để tìm kiếm chút thông tin," cô nói. "Việc chủ động hành động mang lại cảm giác nhẹ nhõm nhất định và đó cũng là cách để đối phó với căng thẳng."

Chẳng bao lâu sau, danh sách này đã lên tới khoảng 1.000 cái tên.

Lyubov đã gửi thư tới Hội Chữ thập đỏ và cơ quan nội vụ tỉnh Kursk để cầu cứu, nhưng không nhận được phản hồi.

Đầu năm 2025, ủy viên nhân quyền Nga công bố danh sách 517 cư dân tỉnh Kursk được báo cáo mất tích. Tuy nhiên, danh sách này đã nhầm lẫn giữa tên những người mất tích và tên những người đang đi tìm họ, khiến thân nhân các nạn nhân cho rằng đó chẳng khác nào "một cái tát vào mặt".

"Việc công bố một danh sách như vậy là đỉnh điểm của sự yếu kém trong năng lực và thiếu sự tôn trọng tối thiểu đối với người dân," một phụ nữ trẻ có cha mẹ mất tích nói trong đoạn video được đăng tải trên mạng.

Đến cuối năm 2024, giao tranh ác liệt được ghi nhận tại làng Darino, quê hương của Lyubov và mẹ. Giới chức địa phương khi đó cho biết khoảng 90% ngôi làng đã bị phá hủy.

Quân đội Nga sau đó đã giành lại quyền kiểm soát ngôi làng và bắt đầu sơ tán những người còn sống sót, đồng thời đưa thi thể của những người thiệt mạng ra khỏi khu vực.

Một người được sơ tán đã liên lạc với Lyubov và cho biết mình đã sống cùng mẹ của Lyubov trong những tuần cuối cùng. Theo lời người này, mẹ của Lyubov đã qua đời sau khi bị chấn thương ở đầu trong một vụ việc mà đến nay nguyên nhân cụ thể vẫn chưa được làm rõ.

Người phụ nữ này cũng nói thêm rằng một số người cao tuổi khác đã tử vong vì không thể thích nghi và vượt qua được những điều kiện sống khắc nghiệt trong thời chiến.

Lyubov vẫn mòn mỏi chờ đợi thi thể của mẹ được đưa ra ngoài, trong khi nhiều gia đình khác không biết người thân của họ còn sống hay đã chết.

Nhiều người phàn nàn rằng không có ai giúp tìm kiếm người thân của họ và cũng không tồn tại một danh sách thống nhất về những người mất tích.

Lyubov nghe tin rằng thi thể của những người hàng xóm đã qua đời cùng thời điểm với mẹ cô đã được đưa khỏi làng Darino từ tháng Tư. Tuy nhiên, thi thể của mẹ cô vẫn chưa được tìm thấy.

Cô đã nhiều lần tìm cách liên hệ với chính quyền để hỏi thông tin nhưng không nhận được câu trả lời. "Họ không lắng nghe. Người nào cũng đều nói rằng khu vực đó vẫn còn nguy hiểm và hiện tại sẽ không ai xử lý vấn đề này," Lyubov kể lại.

Ông Yuri Tkachev, người đứng đầu một hội đồng làng tại địa phương, nằm trong nhóm tình nguyện viên tham gia quy tập thi thể dân thường từ trên đường phố và các cánh đồng lân cận.

"Điều đau đớn nhất đối với các gia đình là không biết chuyện gì đã xảy ra với người thân của mình, liệu họ còn sống, đang bị giam giữ hay đã thiệt mạng, và nếu đã chết thì họ chết ở đâu," ông nói.

Chi phí mua túi đựng thi thể và nhiên liệu cho các xe tham gia hoạt động sơ tán đều do các tình nguyện viên tự bỏ tiền hoặc được trang trải bằng các khoản quyên góp, chứ không phải từ chính quyền.

Dù các quan chức khu vực đã nhiều lần gặp gỡ nhóm người đang tìm kiếm những người mất tích trong nửa sau năm 2025, thân nhân các nạn nhân cho rằng những cuộc gặp đó hầu như không mang lại thay đổi đáng kể nào.

Trong khi đó, Lyubov vẫn tiếp tục tìm kiếm thi thể mẹ mình cho đến khi cô tới nhà xác ở thành phố Kursk, thủ phủ của tỉnh cùng tên, trong một chuyến đi vào tháng 10 năm ngoái.

"Tôi chỉ hỏi: 'Có thi thể vô danh nào là một phụ nữ sinh năm 1949, đến từ làng Darino hay không?" cô kể.

Người phụ trách khi đó xoay màn hình máy tính xách tay về phía cô. Gần như ngay lập tức, Lyubov nhận ra người mẹ đã qua đời của mình trong một bức ảnh được chụp vào tháng 4/2025.

Trong ảnh, bà nằm nghiêng trên mặt đường, hai đầu gối co lại. Lyubov cố không nhìn quá kỹ. Cô nhận ra khuôn mặt của mẹ và chiếc áo len cũ mà bà thường mặc khi làm việc.

Lyubov cho biết mình đã cung cấp mẫu ADN từ tháng 1/2025, nhưng sau đó được thông báo mẫu này đã bị thất lạc. Vì vậy, thi thể mẹ cô đã nằm tại nhà xác nhiều tháng mà không được xác định danh tính.

Cô từng mong muốn chôn cất mẹ tại ngôi làng quê hương của hai người, nhưng điều đó hiện chưa thể thực hiện. Thi thể mẹ cô đã được hỏa táng và hũ tro cốt hiện được lưu giữ trong căn hộ của Lyubov ở thành phố Belgorod, cách đó khoảng 160km.

Lyubov vẫn mang nặng sự bất bình vì cho rằng chính quyền đã không ngăn chặn được cuộc tiến công, không tổ chức sơ tán người dân khi còn có thể và đã khiến họ tin rằng tình hình không quá nghiêm trọng.

Khi được BBC đề nghị bình luận về những nội dung trên, Thống đốc tỉnh Kursk, Ủy viên Nhân quyền của Nga và Hội Chữ thập đỏ Nga đều không đưa ra phản hồi.

Trong khi đó, Bộ Chỉ huy Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ Ukraine và Ủy viên Nhân quyền Ukraine cho biết tất cả dân thường được họ sơ tán khỏi tỉnh Kursk đều đã được bàn giao lại cho phía Nga.

Nhìn lại quá khứ, Lyubov nhớ về những ngày cô thường đạp xe qua biên giới sang Ukraine để mua xúc xích, sợi len và kem.

"Chúng tôi từng sang thăm họ và họ cũng sang thăm chúng tôi. Còn giờ đây, không còn ngôi làng nào trong số những ngôi làng ấy tồn tại nữa."