Dự án safari Ba Vì: Người dân phản đối, thay nhau 'canh gác', chính quyền cảnh báo 'tin sai sự thật'

Thông tin dự án đột ngột xuất hiện, nhiều người dân khẳng định không có thông tin trước và tự lập nhóm "canh gác", còn chính quyền thì cảnh báo việc "phát tán thông tin sai sự thật" là những yếu tố chính xoay quanh dự án safari Ba Vì.

Kênh Facebook Xã Ba Vì – Hà Nội cho biết dự kiến khởi công vào ngày 10/10 tới.

Trong khi đó, truyền thông Việt Nam bắt đầu đưa tin về dự án vào hôm 28/9, bảy ngày sau khi Sở Tài chính Hà Nội công bố thông tin dự án trên trang web chính thức.

Sở Tài chính Hà Nội cho biết họ nhận được hồ sơ dự án vào ngày 17/9 từ Công ty cổ phần Tập đoàn Bất động sản Mặt Trời của Sun Group, với đề xuất đầu tư Quần thể Du lịch sinh thái Ba Vì - Hợp phần Safari với diện tích hơn 580 ha.

Công ty đề xuất được áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt theo quy định của Luật Thủ đô để thực hiện dự án này.

Tổng mức đầu tư sơ bộ là 10.000 tỷ đồng, trong đó nhà đầu tư góp 1.500 tỷ, còn lại là vốn huy động.

Dự án được định hướng là một "quần thể du lịch sinh thái kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học, giáo dục môi trường, nghiên cứu khoa học, tham quan, vui chơi giải trí, nghỉ dưỡng, dịch vụ và ẩm thực," theo cổng thông tin chính thức của xã Ba Vì.

Kênh Facebook Xã Ba Vì – Hà Nội hôm 28/9 còn cho biết, hồ sơ đề xuất đề cập đến việc số tiền tổng vốn đầu tư nói trên đã bao gồm chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Nhà đầu tư khẳng định việc bồi thường sẽ được thực hiện theo quy định pháp luật, đồng thời dự kiến xây dựng khu tái định cư có hạ tầng đồng bộ nhằm đảm bảo người dân ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.

Trong khi đó, nhiều người dân khẳng định trên các nền tảng mạng xã hội rằng họ không biết, không được lấy ý kiến và đồng thời cũng phản đối dự án này. Nhiều người dường như đã lập những trại tạm để cố gắng ngăn cản tiến trình dự án.

Hôm 29/9, chính quyền Ba Vì lên tiếng cảnh báo "các hành vi cố tình tuyên truyền, phát tán thông tin sai sự thật sẽ được xem xét, xử lý theo quy định pháp luật".

Trong khi đó, chưa có thông tin công khai về những đánh giá độc lập về những tác động của dự án tới môi trường hay đa dạng sinh học.

Nhà đầu tư còn khẳng định sẽ có chính sách dành cho người dân được định hướng theo mô hình "Đất đổi Sinh kế".

Người dân phản đối

Trên mạng xã hội Threads, một tài khoản khẳng định Sun Group "cúng khởi công" trong khi chưa họp dân, chưa lấy ý kiến dân.

"8 giờ tối dựng rạp, 7g tối thông báo lên zalo thôn lễ khởi công. Dân không biết gì về quy hoạch trước đó. Bà con phải chia nhau canh gác ngày đêm để không cho xe lạ vào," tài khoản này đăng vào ngày 29/9, nhận về hơn 10.000 lượt tương tác.

Tương tự, ngày 30/9, một tài khoản khác viết trên Threads:

"Chung tay giúp bà con nông dân Ba Vì đồng bào ơi. Dự án Safari Ba Vì do Sun group xây dựng cuối T9 [tháng Chín] còn đang chờ phê duyệt, chưa có 1 công bố chính thức nào, k có trưng cầu dân ý mà 10.10 dự kiến khởi công. Người dân chỉ đc biết về dự án vài ngày trước qua Zalo."

Cùng lúc, hàng loạt những bức ảnh, video lan truyền trên mạng xã hội quay cảnh người dân tập trung vào ban ngày và ban đêm, đi kèm lời khẳng định rằng người dân "đang canh đất".

Một số video quay lại những tấm băng rôn với dòng chữ "không đồng ý đưa dự án vào địa phương" và người dân đang than khóc, thậm chí quỳ lạy van xin với hy vọng dự án không được triển khai.

"Hôm nay Thủ Thiêm, mai là sông Hồng, kia là đèo Hải Vân, mai là Ba Vì. Nếu cứ tiếp tục im lặng đứng nhìn thì tiếp theo sẽ tới chúng ta," một tài khoản viết đi kèm với video nói trên.

Đáng chú ý, nhiều người khẳng định đã có việc "cúng trộm động thổ" vào 2 giờ sáng ngày 30/9.

"Dân chưa đồng ý đã vào động thổ triển khai dự án safari. Nửa đêm 2h sáng lẻn lên trên đồi cúng bị dân phát hiện," một tài khoản viết vào ngày 30/9, đăng kèm video quay cảnh người dân tập trung tại Hạt Kiểm lâm Phú Khánh (xã Ba Vì) với đồ lễ bày biện xung quanh.

BBC chưa thể kiểm chứng độc lập những hình ảnh và video nói trên.

Trong bối cảnh người dân phản đối và thông tin được lan truyền trên mạng, chiều 29/9, chính quyền xã Ba Vì đã làm việc với "các đơn vị, các thôn và đại diện các hộ dân thôn Giáp Thượng, thôn Sơn Lý liên quan đến đề xuất Dự án Quần thể Du lịch sinh thái Ba Vì – Hợp phần Safari".

Người dân đề nghị công khai rõ phạm vi, quy hoạch dự án và tăng cường đối thoại để giải đáp thắc mắc.

Trong khi đó, Chủ tịch UBND xã Ba Vì Nguyễn Giáp Đông kêu gọi người dân thận trọng với các thông tin chưa được kiểm chứng, đồng thời cho biết các trường hợp cố tình phát tán thông tin sai sự thật sẽ bị xử lý theo quy định.

Đây là một tình huống vô cùng phổ biến ở Việt Nam – chính quyền không cung cấp đủ thông tin, người dân lo lắng nên bày tỏ ý kiến, chính quyền khẳng định nhiều thông tin là "sai sự thật", rồi cảnh báo hoặc xử phạt những người bị cáo buộc là đăng tải, lan truyền thông tin bị gán mác này.

Không có thông tin về số lượng hộ dân của hai thôn được mời tham dự, số người thực tế có mặt cũng như tiêu chí lựa chọn những người đại diện tham gia hội nghị.

'Sắp khởi công', hàng loạt câu hỏi

Dù dự án vẫn đang trong quá trình xem xét chủ trương đầu tư và chưa có quyết định chấp thuận chính thức được công bố, trang Facebook Xã Ba Vì – Hà Nội ngày 28/9 đăng tải thông tin cho biết lễ khởi công Tổ hợp Công viên Safari tại địa phương dự kiến diễn ra vào ngày 10/10.

Điều này đã làm dấy lên thêm nhiều băn khoăn trong dư luận về tiến độ và tình trạng pháp lý của dự án.

Theo thông tin công bố trên trang web của Sở Tài chính Hà Nội, cơ cấu sử dụng đất của dự án phần lớn là công trình xanh. Cụ thể:

Trên Facebook cá nhân hôm 25/9, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn (Đại học Hasselt, Bỉ) đặt câu hỏi về đề xuất dự án Safari Ba Vì, chẳng hạn như về diện tích dành cho động vật, đồng thời băn khoăn về việc chưa có đánh giá tác động môi trường và yêu cầu chủ đầu tư chứng minh lợi ích xã hội vượt trội so với các tác động phát sinh.

Theo ông Tuấn, trong khi phần đất được ghi rõ dành cho nghiên cứu, đào tạo, giáo dục và trải nghiệm động vật chỉ chiếm 1,44% tổng diện tích, "đất giao thông chiếm 49,39 ha, gấp khoảng 6 lần. Đất thương mại và dịch vụ du lịch cộng lại là 74,79 ha, gấp khoảng 9 lần".

"Câu hỏi đặt ra: đây chủ yếu là một khu bảo tồn và giáo dục về động vật, hay là một khu nghỉ dưỡng, thương mại quy mô lớn lấy tên 'Safari' để 'xanh hóa' dự án?" ông đặt vấn đề.

Ngoài ra, ông đánh giá khoảng cách giữa thời gian dự kiến khởi công và ngày nộp hồ sơ "là quá ngắn để làm đúng và đủ những việc bắt buộc".

Theo ông, những việc này bao gồm đánh giá tác động môi trường, khảo sát đa dạng sinh học (cần theo dõi qua đủ các mùa), tham vấn người dân và bồi thường đất đai.

Một điểm quan trọng khác là tác động tới môi trường. Vị tiến sĩ này cho rằng giá trị lớn nhất của Ba Vì không chỉ nằm ở rừng mà còn ở các cộng đồng địa phương và hệ sinh thái vùng đệm giúp duy trì đa dạng sinh học.

Ông cảnh báo việc đô thị hóa vùng đệm có thể làm phân mảnh sinh cảnh, đe dọa các quần thể động vật hoang dã và làm suy giảm những dịch vụ hệ sinh thái quan trọng như điều tiết nguồn nước, hấp thụ carbon và bảo tồn nguồn gen quý.

Liên quan tới sinh kế của người dân, theo hồ sơ đề xuất, chính sách dành cho người dân được định hướng theo mô hình "Đất đổi Sinh kế", kết hợp bồi thường bằng tiền hoặc đất với đào tạo nghề, tuyển dụng lao động và hồ trợ thương mại hóa sản phẩm địa phương.

Hồ sơ đề xuất nêu rằng dự án ước tính tạo hơn 1.000 việc làm khi đi vào vận hành và cần khoảng 400-500 lao động trong giai đoạn xây dựng, qua đó mở ra cơ hội việc làm mới cho người dân địa phương, đặc biệt là các hộ bị ảnh hưởng bởi quá trình thu hồi, chuyển đổi đất đai.

Thông tin hồ sơ trên, do chính quyền xã Ba Vì công bố, không nói rõ các thông tin đào tạo và cơ hội việc làm mới là gì, người dân sẽ được hưởng trong thời gian bao lâu hay mức lương và ưu đãi liên quan đến "sinh kế" mới.

Trong khi đó, nhà đầu tư cho biết, dự án sau khi đi vào vận hành từ quý 1/2030 dự kiến đón khoảng 10 triệu lượt khách mỗi năm, gấp hàng trăm lần dân số xã Ba Vì sau sáp nhập.