Cuba đón mùa lúa năng suất chưa từng có nhờ 'tình bạn chân thành' của Việt Nam?

Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel Bermúdez đã có chuyến thăm Công ty Nông nghiệp và Chế biến ngũ cốc Los Palacios tại tỉnh Pinar del Río để xác minh tiến độ hợp tác với công ty Agri-VMA của Việt Nam trong sản xuất lúa gạo hôm 28/5.

Văn phòng Chủ tịch Cuba, trong một bài viết với nhan đề "Tại Cuba, lúa gạo nảy mầm từ tình bạn chân thành", thông báo rằng với mô hình hợp tác này, năng suất đạt 9 tấn/ha, một con số "chưa từng thấy" ở đảo quốc này trong nhiều năm.

"Nhờ sự kết hợp kinh nghiệm của Cuba với các kỹ thuật và công nghệ thâm canh của Việt Nam, hơn 800 ha đã được gieo trồng và dự kiến sẽ đạt 1.700 ha, với mục tiêu sản lượng 14.000 tấn gạo", Văn phòng Chủ tịch Cuba dẫn lời Tổng giám đốc công ty Los Palacios, Michel Ballate Camejo.

Ông Camejo cũng cho biết công ty Agri-VMA của Việt Nam hiện được giao quyền sử dụng 1.000 ha đất và đang triển khai các mô hình sản xuất chung với đối tác Cuba.

"Agri-VMA đã trải qua khoảng ba vụ sản xuất tại đây và đạt năng suất vượt xa mức trung bình hiện nay của cả nước", ông Camejo nói.

Trong những hình ảnh mà Văn phòng Chủ tịch Cuba đăng tải, Bí thư Thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba, Chủ tịch Miguel Díaz-Canel Bermúdez trực tiếp trao đổi với đại diện của Agri-VMA (Việt Nam), trong đó có Chủ tịch công ty là ông Nguyễn Văn Quang và Công ty Los Palacios (Cuba).

"Họ đang đề xuất biến nơi này thành dự án mẫu để đào tạo nông dân Cuba khắp cả nước. Và tôi nghĩ là hoàn toàn nên làm như vậy, bởi toàn bộ kinh nghiệm đang được tích lũy tại đây có thể được chuyển giao, thậm chí cho cả những địa phương khác", ông Díaz-Canel nói.

Nhà lãnh đạo Cuba cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa vào canh tác toàn bộ diện tích đất có thể sử dụng được, nói rằng: "Vẫn còn rất nhiều đất của Cuba chưa được trồng trọt".

Cuối chuyến thị sát, sau khi trò chuyện với những người nông dân trong một kho thóc và hỏi thăm thu nhập của họ, Chủ tịch Díaz-Canel phát biểu: "Đây chính là sự thịnh vượng trong sản xuất: Chúng ta thay thế hàng nhập khẩu, đạt được những sản lượng mà trước đây không có, tạo ra việc làm/thu nhập cho các hộ nông dân, cuộc sống tốt hơn… Điều này gắn liền với thịnh vượng."

Trên trang Facebook của Văn phòng Chủ tịch Cuba với gần 400.000 người theo dõi, một bài viết đăng ngày 29/5 về sự hợp tác này có dòng kết: "Cảm ơn #Việt Nam vì sự hỗ trợ trong suốt thời gian qua".

Trước đó, hồi tháng Ba, ông Díaz-Canel đã gặp doanh nhân Nguyễn Văn Quang để trao đổi về thành công của mô hình hợp tác tại Los Palacios.

Trong cuộc họp, nhà lãnh đạo Cuba nhấn mạnh những kết quả của sự hợp tác giữa Havana và Hà Nội trong lĩnh vực này và cho rằng kinh nghiệm đó cho thấy đất nước ông có thể tự đáp ứng nhu cầu về gạo.

"Trong thời gian ngắn, Cuba sẽ có thể tự cung tự cấp gạo," ông tuyên bố.

Những tuyên bố của lãnh đạo Cuba trái ngược với thực tế tại quốc gia này, nơi gạo thường xuyên khan hiếm và giá tăng mạnh, buộc nhiều gia đình phải phụ thuộc vào thị trường phi chính thức hoặc hàng nhập khẩu.

Cuba hiện đang chìm trong cuộc khủng hoảng toàn diện và tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ, bao gồm suy thoái kinh tế trầm trọng, thiếu hụt lương thực, thuốc men nghiêm trọng, cùng tình trạng mất điện diện rộng kéo dài.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thể hiện rõ mong muốn thay đổi ban lãnh đạo cộng sản của Cuba.

Ở thời điểm hiện tại, Mỹ đang chĩa mũi dùi vào Cuba trên nhiều mặt trận, đặc biệt là kinh tế.

Lệnh cấm vận kinh tế kéo dài hàng thập niên của Washington đối với Havana đã được siết chặt hơn bao giờ hết: ông Trump đã đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào xuất khẩu dầu sang quốc gia đang gặp khó khăn này.

Trong bối cảnh căng thắng đó, Bộ Tư lệnh Miền Nam Hoa Kỳ cho biết trên mạng xã hội X hôm 29/5 rằng Tướng Francis Donovan, người đứng đầu cơ quan này, đã có cuộc trao đổi ngắn với phái đoàn Cuba do Tướng Roberto Legra Sotolongo dẫn đầu về các vấn đề an ninh hoạt động.

Ông Donovan cũng trực tiếp đánh giá an ninh vành đai căn cứ hải quân, đồng thời thảo luận với các quan chức tại đây về việc bảo vệ lực lượng, an toàn cho binh sĩ cùng gia đình, và mức độ sẵn sàng chiến đấu.

Theo hãng tin Reuters, đây là chuyến thăm đầu tiên của một người đứng đầu Bộ Tư lệnh Miền Nam đến Cuba trong nhiều năm trở lại đây, diễn ra giữa bối cảnh Havana ngày càng lo ngại về nguy cơ một cuộc tấn công quân sự từ Mỹ.

Phía quân đội Cuba khẳng định cuộc gặp diễn ra trên tinh thần đồng thuận. Hai bên đều đánh giá tích cực về kết quả đạt được và nhất trí duy trì kênh liên lạc giữa bộ chỉ huy quân sự hai nước.

Sự kiện này nối tiếp chuyến thăm hiếm hoi của Giám đốc CIA John Ratcliffe tới Havana vào đầu tháng Năm.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã ám chỉ Cuba sẽ là tiêu điểm tiếp theo của ông ngay sau khi cuộc chiến với Iran kết thúc.

Kể từ khi Mỹ dùng vũ lực lật đổ đồng minh thân cận nhất của Cuba – Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro – vào ngày 3/1/2026, Washington dường như đã kiểm soát hoàn toàn ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela và nguồn cung dầu thô cho đảo quốc do chính quyền cộng sản điều hành đã cạn kiệt.

Không một đồng minh truyền thống nào của Cuba – dù là Mexico, Nga, Trung Quốc, Việt Nam hay Iran – đứng ra lấp đầy khoảng trống do Venezuela để lại, mặc dù Bộ Tài chính Hoa Kỳ hồi tháng Hai cho biết họ sẽ nới lỏng các hạn chế đối với các giao dịch bán dầu trong một số lượng giới hạn, nhằm "hỗ trợ người dân Cuba vì mục đích thương mại và nhân đạo".

Việt Nam giúp Cuba những gì?

Ở bên kia bán cầu, Việt Nam – quốc gia coi Cuba là "anh em" – gần đây cũng đã có các tiếp xúc cấp cao, cam kết trợ giúp Cuba trên nhiều lĩnh vực.

Hồi tháng Hai, Cuba đã cử Đặc phái viên, Ngoại trưởng Bruno Rodríguez Parrilla, thăm Việt Nam, gặp gỡ một số lãnh đạo tại Hà Nội và nhận được sự "chia sẻ trước những khó khăn mà nhân dân Cuba anh em đang phải gánh chịu do các lệnh bao vây, cấm vận và thiên tai".

Trong buổi tiếp ông Bruno Rodriguez Parrilla tại Hà Nội vào ngày 2/2, ông Tô Lâm, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, khẳng định sẽ chia sẻ kinh nghiệm, triển khai các dự án hợp tác về lúa gạo, góp phần giúp Cuba từng bước tự chủ lương thực.

Ông Tô Lâm cũng chia sẻ rằng Việt Nam không quên câu nói "vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình" của nhà lãnh đạo Fidel Castro.

Trong buổi gặp ông Rodríguez, Thủ tướng Phạm Minh Chính khi đó khẳng định doanh nghiệp Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao quy trình canh tác tiên tiến, cung ứng vật tư và hỗ trợ máy móc nông nghiệp cho Cuba.

Cuba là quốc gia ông Tô Lâm đã có chuyến thăm cấp nhà nước vào tháng 9/2024 trên cương vị tổng bí thư và chủ tịch nước.

Một tháng sau chuyến đi, trong buổi thảo luận tổ tại Quốc hội, ông Tô Lâm đã chia sẻ suy nghĩ rằng Cuba có ruộng đất "còn tốt hơn chúng ta nhiều" nhưng không sản xuất được và để không.

"Vừa rồi đi sang các bạn bảo giao cho nghìn hécta, tôi bảo nghìn hécta là đủ ăn, rồi sang năm giao khoảng hai mươi nghìn hécta, hai mươi nghìn nữa thì Cuba đủ lương thực cho 9-10 triệu dân, thậm chí còn có gạo bán sang các nước Caribe", ông nói.

Khi đó, ông Tô Lâm cho biết sẽ gửi những đoàn nông nghiệp sang nghiên cứu để giúp đỡ Cuba, nhưng đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thay đổi cách thức quản lý theo hướng "phải có hợp tác xã, phải kinh tế tư nhân" thì mới có thể khuyến khích được người lao động.

"Tôi mang chuyện khoán 10 ra tôi nói ở đấy, người ta mừng lắm. Tôi bảo chúng tôi trước đây một hécta được 5 tấn là điển hình rồi, giờ có nơi một hécta được mười mấy tấn. Người dân làm vượt cái đó, người ta cũng phải được thụ hưởng, mới khuyến khích được người ta.".

Vấn đề năng lượng ở Cuba cũng đã được ông Tô Lâm nhắc tới trong buổi thảo luận trước Quốc hội Việt Nam vào tháng 10/2024, theo đó ông gợi ý rằng Việt Nam "giúp cho một nhà máy điện, điện mặt trời" nhằm giải quyết vấn đề mà ông gọi là "đất nước mà tối um cả như thế thì khó khăn lắm".

Dự án nhà máy điện mặt trời mà Việt Nam hứa giúp Cuba đã được khởi công vào đầu tháng 12/2025 nhân dịp hai quốc gia kỷ niệm 65 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao.

Dịp đó, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng cũng đã trao tượng trưng số tiền 272 tỷ đồng do Hội Chữ Thập đỏ Việt Nam tổ chức.

Đây là số tiền đợt 2 chương trình quyên góp "65 năm nghĩa tình Việt Nam - Cuba". Đợt một, vào tháng 9/2025, Việt Nam đã trao tặng lần 1 nhân dân Cuba số tiền gần 385 tỷ đồng.

Tổng số tiền ủng hộ hơn 656,7 tỷ đồng cao gấp 10 lần so với mục tiêu ban đầu đặt ra khi phát động chương trình.

Song song với các hoạt động quyền góp, Việt Nam cũng đã có những giúp đỡ thực chất dành cho Cuba.

Chẳng hạn, vào tháng 4/2025, Việt Nam đã tặng Cuba 11.500 tấn gạo.

Khi chính quyền Mỹ tuyên bố áp thuế quan bổ sung đối với các nước cung cấp dầu cho Cuba, Việt Nam cũng lên tiếng.

"Việt Nam quan ngại sâu sắc về biện pháp mới của Mỹ là sẽ áp thuế quan bổ sung đối với hàng hóa của các nước cung cấp dầu cho Cuba, tác động nghiêm trọng đến hoạt động kinh tế, xã hội và cuộc sống của người dân Cuba," bà Phạm Thu Hằng, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam, nói hôm 2/2.

Hà Nội cũng tái khẳng định sự ủng hộ đối với các nghị quyết đã được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua trong nhiều năm, kêu gọi Mỹ dỡ bỏ ngay các biện pháp bao vây, cấm vận đơn phương chống Cuba và có bước đi theo hướng đối thoại, cải thiện quan hệ với quốc gia này, theo bà Hằng.

Suốt thời gian qua, Việt Nam đã nhiều lần bày tỏ ủng hộ các nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, kêu gọi Mỹ chấm dứt bao vây và cấm vận Cuba.

Mới đây nhất, vào hôm 27/5, tại Trụ sở Liên hợp quốc ở New York đã diễn ra cuộc họp của Phong trào Không liên kết để nghe Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez Parrilla chia sẻ về tình hình của nước này hiện nay.

Trong thảo luận tại cuộc họp, Đại sứ Đỗ Hùng Việt, Trưởng Phái đoàn Thường trực Việt Nam tại Liên Hợp Quốc, "bày tỏ chia sẻ sâu sắc với những thách thức mà nhân dân Cuba anh em đang phải đối mặt".

Ông Hùng cho biết Việt Nam cũng "phản đối mọi hành động đe dọa hoặc sử dụng vũ lực đối với Cuba, cho rằng đối thoại và ngoại giao là con đường đúng đắn, bền vững duy nhất để xử lý khác biệt, tránh làm gia tăng căng thẳng và bất ổn đối với hòa bình, an ninh khu vực và quốc tế".