'Hạm đội muỗi' của Iran đang thách thức Hải quân Mỹ tại Eo biển Hormuz

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây tuyên bố đã "hoàn toàn xóa sổ" hải quân Iran, khiến lực lượng này chỉ còn là "những chiếc thuyền nhỏ gắn súng máy".

Tuy nhiên, những "chiếc thuyền" này - được một số nhà phân tích phương Tây gọi là "hạm đội muỗi" - nhỏ nhưng có võ.

Trong nhiều tháng, đội thuyền này đã giúp chế độ Iran gây ra gián đoạn nghiêm trọng ở Eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất thế giới, mà theo các chuyên gia là một nỗ lực nhằm làm tổn hại nền kinh tế toàn cầu và gây áp lực buộc Washington từ bỏ cuộc chiến với Tehran.

Nhưng hạm đội muỗi là gì và tại sao lại hiệu quả đến vậy?

'Quấy rối, áp đảo bằng số đông, gây hoang mang và phá rối'

Đội thuyền tấn công nhỏ, tốc độ cao này được chính quyền Iran thành lập vào những năm 1980 trong Chiến tranh Iran-Iraq.

Dù Iran khi đó đang có chiến tranh với Iraq, nhưng cuộc chiến đã lan sang Vịnh Ba Tư trong "Chiến tranh tàu chở dầu" những năm 1980, kéo theo sự can dự của Hoa Kỳ nhằm bảo vệ hoạt động vận chuyển dầu mỏ.

Các cuộc đụng độ với Hải quân Hoa Kỳ đã khiến hạm đội hải quân chính quy của Iran chịu tổn thất nặng nề.

Hạm đội thuyền của Iran sau đó trở thành một phần của học thuyết quân sự được thiết kế để đối phó với các cường quốc hải quân vượt trội.

Đây chỉ là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Iran, bao gồm cả tên lửa, drone, thủy lôi, bệ phóng ven biển và các cuộc tấn công từ các lực lượng ủy nhiệm của nước này ở các nước láng giềng.

Do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) hùng mạnh điều hành, hạm đội này không được thiết kế cho các trận hải chiến truyền thống mà để "quấy rối, áp đảo bằng số đông, gây hỗn loạn và làm gián đoạn hoạt động vận chuyển hàng hải", theo Saeid Golkar, phó giáo sư tại Đại học Tennessee ở Chattanooga và cố vấn cấp cao tại United Against Nuclear Iran (UANI), một tổ chức phi lợi nhuận phản đối chế độ Iran.

"Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran biết rằng họ không thể đánh bại Hoa Kỳ trong một cuộc chiến hải quân thông thường," ông nói thêm.

Thay vào đó, mục tiêu của IRGC là làm tăng chi phí và rủi ro cho các công ty vận chuyển hàng hóa qua vùng Vịnh bằng cách nhắm mục tiêu vào các tàu chở dầu thương mại và biến eo biển trở thành nơi hoạt động nguy hiểm hơn.

Các chuyên gia cho biết, chiến thuật của hạm đội này gồm nổ súng gần các tàu thương mại, rải thủy lôi trên biển và điều động hàng loạt tàu chiến tốc độ cao từ nhiều hướng.

Các thuyền tấn công cao tốc thường được trang bị súng máy, tên lửa hoặc tên lửa chống hạm.

Trong khi nhiều thuyền do Iran thiết kế và sản xuất, một số tàu thuyền khác được cải tạo từ từ các phương tiện dân sự, trong đó có cả các tàu đánh cá cũ.

Ông Can Kasapoglu, một học giả cao cấp tại Viện Hudson, một tổ chức tư vấn theo khuynh hướng bảo thủ ở Washington, cho biết trong một báo cáo gần đây rằng các con thuyền này có chi phí thấp và dễ thay thế.

Điều này cho phép Iran đe dọa các tàu thương mại và quân sự "với chi phí tương đối thấp trong khi đặt các tài sản có giá trị cao của đối phương và nền kinh tế hàng hải toàn cầu vào tình trạng rủi ro," ông Kasapoglu nói.

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu tổng thể là gây áp lực lên Washington từ bỏ cuộc chiến với Tehran và ngăn chặn các cuộc tấn công trong tương lai.

Vì nhiều thuyền nhỏ nằm sát mặt nước nên hệ thống radar khó phát hiện từ xa.

Vì vậy, để giám sát hiệu quả đòi hỏi phải theo dõi liên tục bằng drone, trực thăng hoặc máy bay tuần tra.

Quy mô chính xác của hạm đội này hiện vẫn chưa được xác định, một phần vì nhiều thuyền được giấu trong các hang động, vịnh nhỏ và đường hầm ngầm dọc theo bờ biển phía nam của Iran.

Tuy nhiên, ước tính số lượng nằm trong khoảng từ 500 đến hơn một ngàn chiếc.

Chính quyền Iran thường xuyên tiến hành các cuộc tập trận hải quân có sự tham gia của hạm đội thuyền nhỏ này.

'Chiến tranh du kích trên biển'

Các nhà phân tích thường mô tả cách tiếp cận của Iran là chiến tranh du kích trên biển.

Trong khi Hải quân Mỹ có thể tiêu diệt các thuyền cao tốc của Iran khi bị lộ diện ở vùng biển mở, IRGC lại cẩn thận tránh giao tranh trực diện, theo ông Golkar.

"IRGC cố gắng tránh đối đầu trực tiếp và thay vào đó sử dụng chiến thuật đánh nhanh rút gọn, tấn công ồ ạt, rải thủy lôi, dron, tên lửa và tàu nhỏ để làm tăng chi phí cho các hoạt động của Mỹ và thương mại," ông Golkar nói.

Iran có thể thay thế các phương tiện bị mất một cách nhanh chóng và với chi phí thấp.

Ngược lại, Hoa Kỳ và các đồng minh phải triển khai các tàu và máy bay đắt tiền để bảo vệ giao thông thương mại.

Các chuyên gia lưu cho rằng thay vì phá hủy tàu thuyền, ngay cả việc tạo ra cảm giác nguy hiểm nghiêm trọng cũng có thể làm tăng chi phí bảo hiểm và thuyết phục các công ty tránh tuyến đường đó.

Thậm chí, mối đe dọa từ thủy lôi cũng có thể làm chậm hoặc đình trệ lưu thông hàng hải.

Việc rà phá một tuyến đường thủy bị gài thủy lôi là một quá trình mất nhiều thời gian.

Chiến lược của Iran có hiệu quả không?

Hoạt động vận chuyển hàng hóa qua Eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn một phần nhỏ so với trước chiến tranh.

Hệ thống giám sát Eo biển Hormuz, một nền tảng theo dõi thời gian thực, cho thấy chỉ có khoảng 10 tàu đi qua tuyến đường thủy này mỗi ngày - tương đương khoảng 8% so với mức trung bình 60 tàu mỗi ngày thông thường.

Nhìn chung, lưu lượng giao thông vẫn thấp hơn hơn 90% so với mức trước chiến tranh, theo nhóm giám sát khu vực của Hải quân Hoàng gia Anh.

Hoạt động vận chuyển đã tăng nhẹ khi Mỹ, Israel và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào ngày 8/4.

Tuy nhiên, vài ngày sau đó, đà phục hồi đảo ngược khi Mỹ áp đặt phong tỏa riêng đối với hàng hóa ra vào Iran.

Và các vụ tấn công qua eo biển vẫn tiếp diễn.

Tuần trước, Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải của Anh (UKMTO), cơ quan giám sát các tuyến vận chuyển quốc tế, cho biết một tàu chở hàng rời đã bị "trúng một vật thể lạ" cách Doha, Qatar khoảng 23 hải lý (43km) về phía đông bắc, gây ra một đám cháy nhỏ nhưng không có thương vong.

Hãng thông tấn Fars của Iran sau đó đưa tin con tàu này treo cờ Mỹ và thuộc sở hữu của Mỹ.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế của Liên Hợp Quốc ước tính khoảng 1.500 tàu và 20.000 thành viên thủy thủ đoàn vẫn bị ảnh hưởng bởi lệnh phong tỏa.

Việc giảm lượng dầu vận chuyển qua eo biển này đã gây ra điều mà một số nhà phân tích mô tả là cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử và giá dầu đạt mức gần kỷ lục.