Sự trỗi dậy của nhóm 'hiệp sĩ đường phố' ở Nga: đeo mặt nạ tấn công phụ nữ

Cảnh báo: Bài viết có trích dẫn ngôn ngữ mang tính xúc phạm

Katya đang chuẩn bị thổi nến mừng sinh nhật 30 tuổi tại một hộp đêm thì những người đàn ông đeo mặt nạ bất ngờ xông vào, thóa mạ và tấn công những người bạn của cô.

"Họ gọi chúng tôi là 'bọn pê đê biến thái' và 'gái đực'. Tôi nghe thấy âm thanh bạo lực khắp mọi nơi," cô nói với một cuộc điều tra của BBC World Service.

Cô kể rằng mẹ cô đã bị bắt phải quỳ xuống và chống tay xuống đất.

Cuộc đột kích này do một nhóm 'hiệp sĩ đường phố' mang tên Russkaya Obshina khởi xướng. Nhóm này muốn thúc đẩy chương trình hành động của Tổng thống Vladimir Putin nhằm xóa bỏ điều mà nhà lãnh đạo này mô tả là chủ nghĩa tự do phương Tây và thúc đẩy các giá trị gia đình truyền thống.

Đôi lúc, cảnh sát chính quy cũng tham gia vào những vụ đột kích như vậy của nhóm này.

Russkaya Obshina sau đó đã đăng video lên mạng xã hội, tuyên bố họ đang tìm bằng chứng về "tuyên truyền" LGBT – điều bị coi là bất hợp pháp ở Nga.

Không tìm thấy bằng chứng nào, nhưng Katya vẫn bị lực lượng chức năng thẩm vấn.

Chín tháng sau, cô bị kết tội báng bổ thần thánh vì trong quán có treo một đèn neon hình thánh giá màu đỏ.

Russkaya Obshina là nhóm lớn nhất trong mạng lưới các tổ chức dân tộc chủ nghĩa ở Nga, và số vụ đột kích do nhóm này thực hiện đã tăng nhanh trong hai năm qua, theo cuộc điều tra của BBC.

Chúng tôi phát hiện dấu hiệu cho thấy nhóm có thể nhận tài trợ từ các quỹ từ thiện do những nhân vật thân Điện Kremlin điều hành.

Katya, người nổi tiếng ở thành phố Arkhangelsk vì tổ chức các bữa tiệc cho cộng đồng phi truyền thống, nói rằng trong lúc thẩm vấn, một cán bộ thực thi pháp luật nói cô không phù hợp với các giá trị truyền thống và "có điều gì đó không ổn".

Cô bị tuyên án 200 giờ lao động công ích. Một nhân chứng, thành viên của Russkaya Obshina, nói trước tòa rằng "hình ảnh cây thánh giá được trưng bày tại bữa tiệc gây ra cho anh ta cú sốc cảm xúc và bối rối sâu sắc".

Katya nói hiện cô đang sống trong sợ hãi do bị quấy rối trực tuyến kịch liệt sau khi truyền thông địa phương và các kênh của Russkaya Obshina đã đưa tin về vụ việc. Tuy vậy, cô vẫn cho rằng việc chia sẻ câu chuyện với BBC là cần thiết.

Trong năm qua, BBC World Service đã phỏng vấn một số thành viên hiện tại và cựu thành viên của Russkaya Obshina, cũng như những người chịu ảnh hưởng từ hoạt động của nhóm này, tương tự như Katya.

Mọi thứ cho thấy một phong trào gồm những người Nga dân tộc chủ nghĩa và sùng đạo có động lực cao, chuyên tuần tra các thị trấn và thành phố, đột kích cửa hàng, kho bãi, ký túc xá, hộp đêm và phòng khám phá thai để tìm bất kỳ hành vi nào họ cho là vi phạm giá trị truyền thống và có thể trái luật. Sau đó, họ vận động việc truy tố những người bị tấn công.

Nhiều mục tiêu của nhóm này là người nhập cư – các video của Russkaya Obshina cho thấy các thành viên của nhóm chất vấn những người nhập cư đang làm việc hoặc nghỉ ngơi, đồng thời cáo buộc họ phạm tội.

Chúng tôi phát hiện cứ bốn bài đăng của nhóm thì có một bài đề cập đến người nhập cư và thường xuyên sử dụng ngôn ngữ mang tính phân biệt chủng tộc.

Russkaya Obshina không phản hồi yêu cầu bình luận của BBC, nhưng đã đề cập đến các cáo buộc của chúng tôi trên mạng xã hội: "Mặc dù Russkaya Obshina là một cộng đồng không chính thức, không có tư cách pháp nhân và không có thành viên chính thức, nhưng những 'nhà tư tưởng vĩ đại' của BBC bằng cách nào đó đã 'tìm ra' các thành viên hiện tại và cũ của Obshina… Nếu quý vị tùy tiện kéo bất kỳ ai ngoài đường lại và gọi họ là thành viên của Obshina, thì có thể gán vào miệng họ bất kỳ điều vô nghĩa nào mình muốn."

Chúng tôi đã nói chuyện với một người cho biết anh ta mới rời Russkaya Obshina chỉ vài tháng trước. Người này là một típ người điển hình trong nhóm – một cựu binh trở về từ chiến trường Ukraine trong tình trạng bị thương, tìm kiếm mục đích và vai trò trong xã hội Nga.

Người đàn ông, chúng tôi gọi là Dimitry, cho biết sẵn sàng chuyển hóa kinh nghiệm quân sự của mình vào các vấn đề trong nước, mà anh ta coi là hệ quả của "sự xâm nhập ngoại bang" đối với văn hóa quốc gia.

"Con người từ các nền văn hóa khác đến và Russkaya Obshina phản ứng như một kháng thể, ngăn họ gây hại cho cơ thể. Có thể nói Russkaya Obshina giống như một kiểu bác sĩ," anh ta nói.

Năm ngoái, Giáo hội Chính thống giáo Nga – một đồng minh quyền lực của chính quyền nước này – đã khuyến nghị tất cả các giám mục xây dựng quan hệ đối tác với Russkaya Obshina, qua đó chính thức hóa các mối liên hệ vốn đã tồn tại, đồng thời hợp thức hóa hơn nữa vai trò của nhóm trong việc thúc đẩy các giá trị phù hợp với giáo lý của giáo hội.

Theo một số nhà phân tích, trong bối cảnh chính phủ kiểm soát chặt chẽ đời sống công chúng, khó có khả năng Russkaya Obshina hoạt động mà không được Điện Kremlin "bật đèn xanh".

Trong nhiều năm qua, chính phủ Nga đã tìm cách định vị đất nước như một quốc gia mang tính truyền thống và dân tộc chủ nghĩa hơn. Xu hướng này càng trở nên mạnh mẽ hơn từ khi cuộc chiến ở Ukraine bắt đầu vào tháng 2/2022. Vào tháng 11 cùng năm, ông Putin đã ký một sắc lệnh đặc biệt nhằm bảo tồn "các giá trị tinh thần và đạo đức truyền thống của Nga".

Russkaya Obshina ủng hộ mạnh mẽ chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine. Tháng 12/2025, nhóm này đã thành lập một đơn vị quân sự phối hợp trên tuyến đầu với các thành viên của Espanola – một nhóm quân sự phi chính quy do các nhóm cổ động viên bóng đá cực hữu, những kẻ đã bị chính phủ Anh trừng phạt, thành lập.

Trái với tuyên bố của Russkaya Obshina rằng họ không được các nhà tài trợ lớn hậu thuẫn, tài liệu mà BBC Eye tiếp cận cho thấy có những nhân vật có ảnh hưởng đã tài trợ cho nhóm thông qua một số quỹ từ thiện.

Các tài liệu tài chính cho thấy một trong hai nhà tài trợ chính là một quỹ do "vua đường" Igor Khudokormov điều hành. Là một nhà sản xuất thực phẩm lớn, Khudokormov có quan hệ gần gũi với cựu Bộ trưởng Nông nghiệp Nga – hiện là Phó Thủ tướng Dmitry Patrushev.

Theo truyền thông Nga, cha của ông Patrushev từng là giám đốc cơ quan an ninh Nga và được cho là thuộc vòng thân cận của ông Putin.

Tập đoàn nông nghiệp của Khudokormov – Prodimex – là đối tác thương mại quan trọng của Liên minh châu Âu, theo dữ liệu thương mại từ công cụ tổng hợp ImportGenius có trụ sở tại Mỹ.

Việc ông ta tài trợ cho Russkaya Obshina – một tổ chức có liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine và những hoạt động bị coi là vi phạm nhân quyền – cần được xem là điều đáng lo ngại đối với các công ty đang giao dịch với ông ta, theo ông Tom Keatinge, chuyên gia tài chính và an ninh tại Viện Dịch vụ Hoàng gia Thống nhất (RUSI).

"Liệu bạn có muốn… một công ty Nga cung cấp các nguyên liệu quan trọng cho chuỗi thực phẩm, đặc biệt là [một công ty được điều hành bởi người]… đang tài trợ cho những hoạt động như vậy không? Đó là câu hỏi mà các chính phủ và doanh nghiệp phải trả lời," ông nói.

Ông Khudokormov không phản hồi yêu cầu bình luận của BBC.

Nhà tài trợ còn lại được nhắc tới trong tài liệu là Sergei Mikheev – một nhà bình luận truyền thông hay lớn tiếng được cho là từng hợp tác với Điện Kremlin và cơ quan tình báo Nga trong các chiến dịch bầu cử tại một số quốc gia thuộc Liên Xô cũ.

Mikheev nói với BBC: "Quỹ từ thiện do tôi thành lập, 'Quỹ Từ thiện Sergei Mikheev', chưa bao giờ chuyển bất kỳ khoản tiền nào cho Russkaya Obshina. Mọi tài liệu được cho là chứng minh điều này đều là giả mạo."

Để hiểu quy mô hoạt động của Russkaya Obshina, BBC Eye đã phân tích hình ảnh và video từ hơn 21.000 bài đăng giai đoạn 2020-2025 trên các kênh mạng xã hội chính của nhóm.

Các bài đăng cho thấy vụ đột kích đầu tiên dường như diễn ra vào tháng 5/2023 và từ đó đến cuối năm 2025, nhóm này được cho là đã thực hiện hơn 900 cuộc đột kích – trong đó khoảng 300 vụ có sự tham gia của lực lượng thực thi pháp luật. Con số thực tế có thể còn cao hơn, do không phải mọi hoạt động đều được công khai trên các kênh mạng xã hội.

BBC cũng xây dựng một hệ thống AI đa tác nhân – tức để nhiều chương trình AI phối hợp với nhau, mỗi chương trình đảm nhiệm một nhiệm vụ khác nhau dưới sự chỉ đạo của phóng viên BBC – nhằm thu thập và phân tích nội dung mạng xã hội của nhiều nhóm dân tộc chủ nghĩa Nga để xác định nhóm nào hoạt động mạnh nhất trên thực địa.

Kết quả nghiên cứu, sau khi được các phóng viên rà soát, cho thấy Russkaya Obshina có mức độ hiện diện trên đường phố tích cực nhất trong số hơn 10 nhóm tương tự.

Russkaya Obshina đã tìm cách định vị mình trong mạng lưới tuần tra dân sự lâu đời của Nga: các nhóm địa phương được chính quyền đăng ký và cho phép hỗ trợ cảnh sát duy trì trật tự công cộng. Tuy nhiên, Russkaya Obshina không được đăng ký để thực hiện nhiệm vụ này, bất chấp việc cảnh sát có tham gia trong một số cuộc đột kích của nhóm.

Sergei Ognerubov, người điều hành một nhóm tuần tra đã đăng ký tại St. Petersburg, cho biết ông cho phép các thành viên Russkaya Obshina tham gia tổ chức của mình, nhưng chỉ trích phong trào này nói chung vì thiếu công tác quản lý và phi chính thức.

"Nếu muốn giải quyết vấn đề nhập cư, hãy tham gia với chúng tôi và làm điều đó một cách hợp pháp. Cứ xông vào một khu chợ với mặt nạ không phải là chống nhập cư – nó giống hành vi côn đồ vặt hơn," ông nói.

Alexander Verkhovsky, một nhà nghiên cứu về cực hữu Nga tại Moscow, cho rằng việc tùy tiện tấn công một số nhóm người mà không có cơ sở có thể là hành vi vi phạm pháp luật.

"Russkaya Obshina – nhóm tự nhận là bảo vệ luật pháp và trật tự – chủ yếu hoạt động bằng cách đe dọa, mà bản thân điều đó cũng là bất hợp pháp," ông nói, xét tới ngữ cảnh này.

Khi được hỏi về cuộc điều tra của BBC, Đại sứ quán Nga tại London cho biết: "Sự ủng hộ rộng rãi của công chúng dành cho Russkaya Obshina phản ánh… sự gia tăng quan tâm tới văn hóa dân tộc và các truyền thống lịch sử," đồng thời nói thêm rằng "có vẻ như… sự tham gia dân sự tại Nga đang gây khó chịu cho những người tìm cách bôi nhọ và làm mất uy tín đất nước chúng tôi."

Đối với Katya, một nhà tổ chức sự kiện chuyên nghiệp, tiệc đã tàn – và thế giới cũng như cuộc sống của cô đã bị đảo lộn sau cuộc đột kích, phiên tòa và khoảng thời gian lao động công ích lau sàn bệnh viện.

"Suốt 10 năm, tôi có một nhịp sống nhất định. Nó khiến tôi hạnh phúc, đó là cuộc sống của tôi. Bạn cảm thấy gì khi một phần của mình bị lấy đi? Bạn cảm thấy mất mát."

Andrei Gorianov, Oleg Smirnov, Andreea Jitaru, Amalia Zatari, Serdar Tumgoren và Chris Zubak-Skees tường thuật bổ sung.