ኣመሪካ ዩራንየም ኢራን ክትሕዝ እንተፈቲና 'ሓደገኛ ክዀኑ ዝኽእሉ ሚልዮን ነገራት'

ወተሃደራት ኣመሪካ ኣብ ሓደ ምስጢራዊን ትሕቲ መሬትን ዝርከብ ኒዩክለራዊ መሳለጥያ ብምውራር፡ ነቲ ብዩራንየም ዝሃብተመ ዩራንየም ቦታ ምሓዝ ርሑቕ ክመስል ይኽእል'ዩ፤ እንተዀነ እዚ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብቲ ኲናት ቀንዲ ዕላማኡ ንምዕዋት ዝሓስቦ ዘሎ ኣማራጺ ምዃኑ ይንገር፡ ስርዓት ኢራን ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ከየማዕብል ምክልኻል።

ከምዚ ዓይነት ስርሒት ኣዝዩ በዳህን ሓደጋ ዝመልኦን ከም ዝኸውን ቢቢሲ ዘዘራረቦም ክኢላታት ሰራዊትን ሰበስልጣን ምክልኻል ኣመሪካ ነበርን ይገልጹ።

ኣጋር ሰራዊት ምውፋር ከም ዘድልዮን ንምዝዛሙ ድማ ሓያሎ መዓልታት ወይ ሰሙናት ከይተረፈ ክወስድ ከም ዝኽእልን ገሊጾም።

ምእላይ ዕቑር ዩራንየም ሓደ ካብቶም "ኣብ ታሪኽ ኣዝዮም ዝተሓላለኹ ፍሉያት ስርሒታት" ክኸውን'ዩ ይብል ምክትል ተሓጋጋዚ ጸሓፊ ምክልኻል ማእከላይ ምብራቕ ነበር ሚክ ሙልሮይ።

እዚ ከግመት ዝኽእል ትራምፕ ኣብ ኢራን ክወስዶም ካብ ዝኽእል ሓያሎ ወተሃደራዊ ስጉምትታት ሓደ ምዃኑ'ዩ።

ካልኦት ድማ፡ ኣመሪካ ንደሴት ኻርግ ብምቁጽጻር፡ ኢራን መጻብቦ ሆርሙዝ ምሉእ ብምሉእ ክትከፍቶ ጸቕጢ ምግባር እዩ።

እቲ ምምሕዳር፡ ንኢራን ናብ ልዝብ ንክትመጽእ ጸቕጢ ንምፍጣር፡ ሓድሽ ወተሃደራዊ ስርሒታት ንምፍጻም ዘስዕቦ ስግኣት እውን ይጥቀመሉ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ፕረዚደንት ትራምፕ ብሰሉስ ምስ ኣመሪካዊ መሻርኽቲ ቢቢሲ ሲቢኤስ ኒውስ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ነቲ ብኢራን ዝተሃብተመ ዩራንየም ከይኣለየ ወይ ከየዕነወ ኣብቲ ኲናት ዓወት ምእዋጅ ይከኣል ድዩ ኣይከኣልን ካብ ምግላጽ ተቘጢቡ።

ግን ኣገዳስነት ናይቲ ዕቑር ዩራንየም ዘቃለሎ ይመስል፤ ኣብ ሰነ 2025 ኣመሪካን እስራኤልን ኣብ ልዕሊ መሳለጢያታት ኒዩክሌር ኢራን ዝፈጸምኦ መጥቃዕቲ ዘስዓቦ ጉድኣት ድማ ዓብዪ ምዃኑ ኣመልኪቱ።

"እዚ ኣዝዩ ብዕምቆት ዝተቐብረ'ዩ፡ ንዝዀነ ሰብ ኣዝዩ ከቢድ ክኸውን'ዩ። ኣብ ዓሚቕ ቦታ'ዩ ዘሎ። ስለዚ... ቁሩብ ውሑስ'ዩ። ግን፡ ክንውስን ኢና፡"።

ንሱ፡ ዎል ስትሪት ጆርናል ኣመሪካ ነቲ ዩራንየም ንምውጻእ ስርሒት ክትገብር ትሓስብ ከም ዘላ ድሕሪ ምግላጹ እዩ ነዚ ርእይቶ ሂቡ። ዋይት ሃውስ ትራምፕ ገና ናይ መወዳእታ ውሳነ ከም ዘይወሰደ ገሊጹ።

ንመኽዘን ኢራን ዒላማ ዝገበረ ስርሒት ሓያሎ ዓበይቲ ሎጂስቲካዊ ብድሆታት ከም ዘጋጥሞ ክኢላታት ገሊጾም።

ኣብ ምጅማር እቲ ኲናት፡ ኢራን ኣስታት 440 ኪሎ ግራም ዝምዘን ክሳብ 60% ዝሃብተመ ዩራንየም ከም ዝነበራ ላዕለዎት ሰበስልጣን ኣመሪካ ይገልጹ። እዚ ብመጠኑ ብቕልጡፍ ክሳብ እቲ ንኣጽዋር ዝኸውን ደረጃ ዩራንየም ዘድሊ 90% ክህብትም ይኽእል።

ኢራን ብተወሳኺ ብግምት 1000 ኪሎ ግራም ክሳብ 20% ዝሃብተመ ዩራንየም ኣለዋ፣ 8500 ኪሎ ግራም ድማ ንሕክምናዊ ምርምር ተቐባልነት ዘለዎ ክሳብ 3.6% ዝሃብተመ ኣለዋ።

መብዛሕትኡ እቲ ብቐሊሉ ናብ ንቦምብ ወይ ሚሳይል ዝኸውን ኣጽዋር ክቕየር ዝኽእል ኣዝዩ ዝተሃብተመ ዩራንየም ኣብ ኢስፍሃን ከም ዝኽዘን ይእመን።

እዚ መሳለጥያ ሓደ ካብቶም ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣመሪካን እስራኤልን ብዝፈጸምኦ መጥቃዕቲ ነፈርቲ ዒላማ ዝተገብረሎም ሰለስተ ኣብ ትሕቲ መሬት ዝርከቡ ኒዩክለራዊ ቦታታት ኢራን እዩ።

ካብቲ ኣዝዩ ዝተሃብተመ ዩራንየም ግን ክንደይ ዝኣክል ኣብ ካልእ ቦታታት ከም ዝኽዘን ንጹር ኣይኰነን።

ኣመሪካ እቲ ዕቑር ንብረት ኣበይ ከም ዘሎ ብልክዕ እንተትፈልጥ ነቲ ንብረት ንምምላስ ዝግበር ወተሃደራዊ ስርሒት ዝቐለለ ምዀነ ክብል ኣብ ምምሕዳር ኦባማን ትራምፕን ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ምክልኻል ኣመሪካ ነበር ጄሰን ካምበል ገሊጹ።

"እቲ ዝቐለለ ዝገብሮ ኣበይ ከም ዘሎ ብልክዕ ምፍላጥ'ዩ፡" ይብል ካምፕቤል።

"ናብ ኣርባዕተ ዝተፈላለዩ ቦታታት ተበታቲኑ እንተዀይኑ፡ ብዛዕባ ምሉእ ብምሉእ ዝተፈለየ ዝተሓላለኸ ደረጃ፡" ዘለዎ ኵነታት ኢና ንዛረብ ዘለና ኢሉ።

ብዘይካ እስፋሃን፡ ገለ ኣዝዩ ዝሃብተመ ዩራንየም ኣብተን ዝሓለፈ ዓመት ኣብቲ ስርሒት ዒላማ ዝዀና ካልኦት ክልተ ነቑጣታት ፎርዶን ናታንዝን እውን ክኽዘን ይኽእል እዩ።

ዳይረክተር ኣህጉራዊ ኤጀንሲ ኣቶሚክ ጸዓት ራፋኤል ግሮሲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ መብዛሕትኡ ኣዝዩ ዝሃብተመ ዩራንየም ኢራን ኣብ ኢስፋሃን ከም ዝኽዘን፡ ገለ ተወሳኺ ንብረት ድማ ኣብ ናታንዝ ከም ዝኽዘን ገሊጹ።

ግሮሲ ግን ድሕሪ እቲ ኣብ 2025 ዝተኻየደ መጥቃዕቲ ነፈርቲ ኣመሪካን እስራኤልን ካብ ኢራን ካብ ዝወጽእ ንደሓር ተቖጻጸርቲ ናብቶም ቦታታት ስለ ዘይበጽሑ ዝያዳ ዝርዝር ሓበሬታ ከም ዘይተረኽበ ገሊጹ።

ግሮሲ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ብዙሓት ሕቶታት ኣለዉ፡ ንድሕሪት ክንምለስ ምስ እንኽእል ጥራይ ኢና ከነነጽሮም፡" ኢሉ።

ኣመሪካ፡ እዚ ኣበይ ከም ዘሎ ትፈልጥ እያ ኢልና ብምግማት፡ ነቲ ኣዝዩ ዝሃብተመ ዩራንየም ምርካብ ካልእ ብድሆታት ከም ዘለዎ ከነብርሃልኩም።

ኢራን ቅድሚ ናይ ሎሚ ዓመት መጥቃዕቲ ኣመሪካን እስራኤልን፡ ኣብ ጥቓ ሓደ ካብ ኒዩክለራዊ መሳለጥያታታ ዝርከብ ትሕተ-ምድራዊ ህንጻ ከም ዘደልደለት ምልክታት ኣሎ። ንኣብነት ኣብ እስፋሃን ካብ ወርሒ ለካቲት ጀሚሩ ብሳተላይት ዝተወሰደ ምስሊ፡ ኩሉ መእተዊታት ናይቲ ጋለሪያ ብመሬት ዝተዓጽወ ይመስል፤ እዚ ድማ ንዝዀነ ስርሒት ዝያዳ ኣጸጋሚ ይገብሮ።

እቲ ኲናት ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ኣመሪካን እስራኤልን ጥራሕ መጥቃዕቲ ኣየር ተጠቒመን ንሓይሊ ባሕሪ ኢራን ምጥፋእ፡ ንባሊስቲክ ሚሳይላታ ምድኻምን ንኢንዱስትርያዊ መደበራ ምጉዳእን ክኢለን እየን። ግን ዘይከምቶም ካልኦት ወተሃደራዊ ዒላማታት፡ ውሕስነት ዝሃብተመ ዩራንየም ኢራን ንምውሓስ ኣጋር ሰራዊት ከይተጠቐምካ ክዕወት ከም ዘይክእል ክኢላታት ገሊጾም።

ኣመሪካ ንክፍለ ሰራዊት መበል 82 ኣየር - ናብ ማእከላይ ምብራቕ ዝተዋፈሩ - ተጠቒማ ኣብ ከባቢ እስፋሃንን ናታንዝን ንዝርከቡ ከባቢታት ከተውሕስ ትኽእል እያ። ድሕሪኡ፡ ኒዩክለራዊ ንብረት ንምሕላው ዝሰልጠኑ ፍሉያት ስርሒታት ነቲ ዝሃብተመ ዩራንየም ክወስዱ ይኽእሉ። እቲ ዩራንየም ንባዕሉ ብመልክዕ ጋዝ ኰይኑ፡ ኣብ ዓበይቲ ሓጺናዊ መትሓዚታት ከም ዝኽዘን ይእመን።

ብሳተላይት ዝተሳእለ ምስሊ፡ መእተዊታት እስፋሃንን ናታንዝን ብመጥቃዕቲ ነፈርቲ ኣመሪካ ኣዝዩ ከም ዝተሃስየ ይሕብር።

ሓይልታት ኣመሪካ ነቲ ኣብ ትሕቲ መሬት ኣብ ዓሚቝ ኣብ ዝተቐብረ ተዓቂቡ ከምዘሎ ዝእመን ዝሃብተመ ዩራንየም ንምርካብ፡ ፍርስራስ ንምኹዓት ከበድቲ ማሽነሪታት ከድልዮም ይኽእል እዩ - እዚ ኩሉ ካብ ኢራን ክመጽእ ዝኽእል ጸረ መጥቃዕቲ እናገጠሞም'ዮም ከካይድዎ።

"ዳርጋ ኣብ ቀጻሊ ሓደጋ ኰይንኻ፡ መጀመርታ ነቲ ቦታ ክትኩዕቶን [እቲ ዝሃብተመ ዩራንየም] ክትፈልጦን ኣለካ፡" ይብል ካምፕቤል።

ኢራን፡ እንታይ ዓይነት መልሲ'ያ ክትህብ ወይ ድማ ነቶም ቀንዲ ኒዩክለራዊ ትካላት እታ ሃገር ዒላማ ዝገብሩ ኣጋር ሰራዊት ኣመሪካ ክሳብ ክንደይ ስግኣት ክትዀኖም ትኽእል ዝብል ብቐሊሉ ክትምልሶ ዘይትኽእል ሕቶ እዩ።

ኣመሪካን እስራኤልን "ኣድላዪ እንተዀይኑ ነዚ ዓይነት ስርሒት ንምክያድ ዓቕሚ ምክልኻል ኢራን" ከዳኽማ ጸኒሐን እየን ይብል በዓል ስልጣን ምክልኻል ኣመሪካ ነበርን ሙሁር ተበግሶ ጸጥታ ማእከላይ ምብራቕ ስኮውክሮፍት ዝዀነ ኣሌክስ ፕሊትሳስ። እዚ ከምዚ እናሃለወ፡ ሕጂ'ውን "ልዑል ሓደጋ" ዝዀነ ስርሒት ክኸውን'ዩ ኢሉ።

ኣጋር ሰራዊት ኣመሪካ ኣብታ ካብ ሳልሰይቲ ዝዓበየት ከተማ ኢራን ኣስታት 482 ኪ.ሜ ርሒቓ ኣብ እትርከብ ኢስፋሃን ክግለሉ እዮም።

"እቲ ርሕቀት ኣብ ግምት ብምእታው ኣጸጋሚ ይገብሮ። [ሰራዊት ኣመሪካ] ንዝኣቱን ዝወጽእን ጸረ-ነፈርቲ ተኹሲ ተቓላዕቲ ይገብሮም፡ ከምኡ'ውን ኣብቲ ኒዩክለራዊ መሳለጥያ ኣብ ዘለዉሉ እዋን ንዝፍጸም መጥቃዕቲ፡" ይብል ፕሊትሳስ።

እቲ ስርሒት ዝተፈላለየ መልክዕ ክሕዝ ዝኽእል እኳ እንተዀነ፡ ሓይልታት ኣመሪካ ክሰርሑሉ ዝኽእሉ መዓርፎ ነፈርቲ ወይ መዕረፊ ዞባ ምምንዛዕ ዘጠቓልል ክኸውን ከም ዝኽእል ክኢላታት ገሊጾም - ድሕሪኡ ድማ ነቲ ዝሃብተመ ዩራንየም ምስ ኣውጽእዎ ካብ ኢራን ምእላይ።

መዓርፎ ነፈርትን ካልእ ትሕተ-ቅርጽን ንምውሓስ ዝሰልጠነ መበል 82 ክፍለ-ሰራዊት ኣየር፡ ምስ ካልኦት ሓይልታት ኣመሪካ ብምዃን ነቲ ተልእኾ ዝኸውን ናይ ስርሒት መደበር ንምድላው ክውዕል ከም ዝኽእል ወተሃደራዊ ክኢኢላታት ገሊጾም። እቲ ዩራንየም ምስ ተረጋገጸ፡ ድሕሪኡ ኣመሪካ ካብታ ሃገር ምእላይ ወይ ኣብቲ ቦታ ምምካኹ ዝብል ሕቶ ክገጥማ እዩ።

ላዕለዎት ሰበስልጣን እቲ ምምሕዳር ኣብ ምጅማር እቲ ኲናት ኣመሪካ ነቲ ዝበልጸገ ዩራንየም ኢራን ካብታ ሃገር ኣብ ክንዲ ምእላይ ኣብቲ ቦታ ምምካኹ ዝብል ክሓስበሉ ከም ዝኽእሉ ገሊጾም። እዚ ግን ዓቢን ዝተሓላለኸን ግዜ ዝወስድን ስርሒት ክኸውን እዩ ይብል ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝርከብ ዓቃባዊ ትካል ኣይሁድ ኢንስቲትዩት ሃገራዊ ድሕነት ኣመሪካ ክኢላ ኒዩክለራዊ ፕሮግራም ኢራን ጆናታን ሩሄ።

ነቲ ዩራንየም ካብ ኢራን ምውሳድን ምውጻእን ዝቐልጠፈን ኣመሪካ ነቲ ኣብ ኣመሪካ ዘሎ ንብረት ከተምክኾ ዘኽእላ ምዃኑን ሩሄ ገሊጹ። እቲ ስርሒት ብኸመይ ይፍጸም ብዘየገድስ ኣዝዩ ሓደገኛ እዩ ክብል ወሲኹ ገሊጹ።

"ብመሰረቱ ፍርቂ ቶን ናይቲ ብውጽኢታዊ መንገዲ ናብ ደረጃ ኣጽዋር ዝበጽሐ ዩራንየም ኣሎ፤ እዚ ድማ ከተውጽኦ ኣለካ። ሽዑ ሚልዮን ክትስሕቶም እትኽእል ነገራት ኣለዉ፡" ኢሉ።