ስምምዕ ኢራን፡ ስለምንታይ እዩ ንህዝቢ ዘየሐጉሰ?

መሪሕነት ኢራን ነቲ ዝቕልቀል ዘሎ መዘክር ምርድዳእ፡ ከም ስዕረት ዘይኮነስ ከም ውጽኢት ተቓውሞን ዓወትን እዩ።

ክትቅበሎ ቀሊል ስነ-ሞጎት ግን ኣይኮነን።

እታ ሃገር ገና ካብ ኣዕናዊ ኲናት ሓሊፋ፡ ቍጠባኣ ኣብ ከቢድ ጸቕጢ ወዲቑ ይርከብ።

እቲ ቅልውላው፡ ከም ዕድል ለውጢ ስርዓት ዝርእይዎ ኢራናውያን ኣብ ውሽጢ ሃገር ይዅን ኣብ ወጻኢ ሃገራት እውን ኣለዉ።

እዚ ሕጂ ቴህራን ነቲ ውዕል ክትሸጦ ትፍትነሉ ዘላ ዝተመቓቐለ ፖለቲካዊ መልክዕ እዩ።

ላዕለዎት ሰበስልጣን ኢራን ነቲ ስምምዕ ከም ዓወት ገይሮም ኣቕሪቦሞ ኣለዉ።

ኣፈ ጉባኤ ባይቶን መሪሕ ተደራዳሪ ኢራን ዝኾነን፡ መሓመድ ባገር ቃሊባፍ፡ ኢራን "ናብ ናይ መወዳእታ ዓወት ዝወስድ ነዊሕ ስጕምቲ ወሲዳ" ኢሉ።

ፕረዚደንት መስዑድ ፔዘሽክያን፡ እቲ ምርድዳእ ለውጢ ከስዕብ ዝኽእል ምዃኑ ብምግላጽ፡ ምሉእ ብምሉእ እንተ ተተግቢሩ ንብዙሕ ጸገማት ኢራን ክፈትሕን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ "ካልእ ዓለም" ክፈጥር ዝኽእል ምዃኑ ገሊጹ።

ተራ ቃሊባፍ፡ እቲ ስምምዕ ኣብ ውሽጢ ሓለዋ ሰውራ እስላማዊት ሪፓብሊክ ከይተገደበ፡ ካብ ዝያዳ ሓያላት ክፋላት ናይቲ ስርዓት ደገፍ ከም ዘለዎ ዝሕብር እዩ።

እቲ መሪሕነት ነቲ ስምምዕ ከም ዓወት እዩ ዘቕርቦ ዘሎ፤ ምኽንያቱ ብመነጽር ቴህራን፣ ኣመሪካን እስራኤልን ቀንዲ ሽቶአን ክወቕዓ ስለዘይከኣላ።

ንኢራን ኢዳ ክትህብ ኣየገደድዋን፤ ንእስላማዊት ሪፓብሊክ ካብ ስልጣን ኣየውረዱን።

ንኒዩክለሳዊ ፕሮግራም ኢራን ብወተሃደራዊ ስጕምቲ ከብቅዕ ኣይገበሩን፣ ኢራን ምስ ሕዝቦላህ ዘለዋ ርክብ ኣይበተኹን።

ኣብ ክንድኡ፡ ኢራን ኣብ መኣዲ ዘተ ትርከብ፡ ሊባኖስ ኣብቲ መስርሕ ልዝብ ተኻቲታ ኣላ፡ ምልዓል እገዳ ድማ ይዝተየሉ ኣሎ።

እዚ መንግስታዊ ትረኻ ግን ኣብ ውሽጢ ኢራን ይፍተን እዩ ዘሎ።

ሓደ ተሪር ቅዋም ዘለዎ ኣባል ባይቶ፡ ምክትል ኣቦ መንበር ኮሚተ ሃገራዊ ድሕነት ባይቶ፡ ነቲ እማመ ስምምዕ፡ ንኢራን ናብ መግዛእቲ ኣመሪካ ዝቕይር ሰነድ ክብል ከምዝገለፆ ይንገር ኣሎ።

ብተወሳኺ ተዛተይቲ ነቲ ላዕለዋይ መራሒ መጻብቦ ሆርሙዝ ዳግማይ ንመራኽብ ከይክፈት ዝሃቦ መምርሒ ዕሽሽ ብምባል ከሲሱ ኣሎ።

እቲ ነቐፌታ ካብ ውሽጢ እቲ ስርዓት ይወሃብ ስለዘሎ ኣገዳሲ እዩ። ካብ ውሽጢ ሓንቲ ካብተን ንሃገራዊ ድሕነት ንምክትታል ዝተዳለዋ ትካላት ዝመጽአ እዩ።

ንኣዋርሕ፡ ምስ መንግስቲ ዝተሰለፉ መራኸቢ ብዙሃንን ቀንዲ ደገፍቲ መንግስትን፡ ኣመሪካ ክትእመን ከምዘይትኽእል ይምጕቱ ነይሮም።

እቲ ኲናት ቅድሚ ምጅማሩ፡ ዲፕሎማሲ ገና ይካየድ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ እስራኤልን ኣመሪካን ወተሃደራዊ ስጕምቲ ኣብ ዘዳልዋሉ እዋን ምምሕዳር ትራምፕ ነቲ ዘተ ከም ጉልባብ ከምዝተጠቕመሉ ይዛረቡ።

ንዓኣቶም ዝዀነ ምስ ዋሽንግተን ዝግበር ስምምዕ ሓደጋ ኣለዎ።

ገለ ካብዞም ድምጽታት ግን ሕጂ ጸጥ ኢሎም ይረኣዩ።

እዚ ድማ እቲ ውሳነ ካብ ዝለዓለ ደረጃታት ናይቲ ግዝኣት ፍቓድ ከምዝተዋህቦ ዘመልክት ክኸውን ይኽእል።

እዚ ማለት ግን፡ ኣብቲ ጉዳይ ምሉእ ሓድነት ኣሎ ማለት ኣይኮነን።

ንሕጂ፡ ማእከል ስልጣን ነዚ ውዕል ንምንጻግ ዝወጽእ ወጻኢታት፡ ካብ ቍጥዐ እቲ ተሪር መትከል ዘለዎ ኣካል፡ ዝሓቶ ወጻኢታት ክዓቢ ከም ዝኽእል ወሲኑ ኣሎ ምባል ይከኣል።

ጸቕጢ ዝፈጥር ዘሎ እንታይ እዩ

መሪሕነት ኢራን፡ ነቲ ስምምዕ ውጽኢት ወተሃደራዊ ቅልጽም ገይሩ ከቕርቦ ይኽእል እዩ።

እዚ ድማ ኣብ ዙርያ መጻብቦ ሆርሙዝ ጸቕጢን ኣብ ልዕሊ ረብሓታት ጸዓት ኣመሪካን ዞባውን መጥቃዕትን ሓዊሱ እዩ።

ናይ ብሓቂ ግን፡ ቍጠባዊ ጸቕጢ ዓንኬል እቲ ጸቕጢ ይመስል።

ቍጠባዊ ሃሰያ፡ ቴህራን ኢዳ ክትህብ ኣገዲዱዋ ኣሎ።

እቲ ኲናት፡ እገዳ፡ ገደብ ኣብ ልዕሊ መራኽብ፡ ምጉዳል ተበጻሕነት ዕዳጋታት ነዳድን ሸርፊ ወጻእን፡ ከምኡ'ውን ኣዝዩ ልዑል ናህሪ ዋጋታት ንብረት፡ ኵሉ ነታ ሃገርን ንተራ ኢራናውያንን ሃስዮዎም ኣሎ።

ንብዙሓት ስድራቤታት፡ እቲ ስምምዕ ምልክት ዓወት ድዩ ኣይኰነን ዘይኮነ ዘገድሶምስ፡ ናህሪ ዋጋታት የጕድልዶ? ካልእ ዙርያ ኲናት ከይፍጠር ይሕግዝ ዶ? ካብ ዝብል ስግኣትን ሻቕሎትን ዝብገስ እዩ።

ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጀይዲ ቫንስ፡ ኢራን ግብሪ ከምዘይትእክብ፡ እንተዀነ ዝኣተወቶ ቃል እንተድኣ ኣማሊኣን፡ እገዳ እንተድኣ ፈዂሱላን፡ ቢልዮናት ዶላራት ክትረክብ ከምእትኽእል ኣፍሊጡ።

እዚ ድማ ቴህራን፡ ነቲ ስምምዕ፡ ኣብ ክንዲ ጽግዕተኛነት ኣብ ልዕሊ ኣመሪካ፡ ከም መንገዲ ወፍርን ዳግመ ህንጸትን፡ ክትሸጦ የኽእላ።

ሕጂ እውን እንተዀነ፡ እቲ ሓደጋታት ርዱእ እዩ።

እቶም ኣዝዮም ከበድቲ ጉዳያት፡ መጻኢ ናይቲ ዝተሃብተመ ዩራንየም ኢራን፡ ዝፍቀደሉ ደረጃ ምህብታም፡ ምርግጋጽ፡ ምፍኳስ እገዳ፡ ጉዳይ መጻብቦ ሆርሙዝን ነገረ-ሊባኖስን፡ ኣብቲ ዝርርብ ክካተቱ እዮም።

ኣብ እስራኤል እውን ጥርጣረታት ሰፊኑ ኣሎ።

ቀዳማይ ምኒስተር ቤንጃሚን ናታንያሁ፡ እስራኤል ካብ ደቡባዊ ሊባኖስ ክትስሕብ እያ ዝብል ጸብጻባት ነጺግዎ፤ ሓይልታት እስራኤል ኣድላዪ ክሳብ ዝዀነ ኣብ ሊባኖስ ክጸንሑ እዮም ይብል።

ዶናልድ ትራምፕ ብወገኑ፡ እስራኤል ኣብ ሊባኖስ ዘርኣየቶ ኣካይዳ ብግልጺ ብምንቃፍ፡ ብዙሓት ሰባት ተቐቲሎም - ኢሉ ኣሎ።

ንሱ ብተወሳኺ፡ ምስ ናታንያሁ ዘለዎ ርክብ ከምዘይተበላሸወ'ኳ እንተገለጸ፡ ስምምዕ ኢራንን ኣመሪካን ኣብ ዝቐረበሉ እዋን፡ እስራኤል ኣብ ልዕሊ በይሩት ብዘካየደቶ መጥቃዕቲ ሕጉስ ከምዘይኮነ ተዛሪቡ ኣሎ።

ንቴህራን እዚ ኣብ መንጎ ዋሽንግተንን እስራኤልን ዝረአ ዘሎ ምትፍናን ጠቓሚ እዩ።

ጸቕጢ ኢራን፡ ንናጽነት እስራኤል ከም ዘተሓላለኸ ይኣምን፤ ግን ነቲ ውዕል እውን ፈረኽረኽ የብሎ።

እስራኤል ኣብ ሊባኖስ ስርሒታታ እንተቐጺላ፡ ኢራን ምላሽ ክትህብ ክትግደድ እያ።

ዋሽንግተን ንእስራኤል ክትሕዛ እንተዘይክኢላ፡ ቴህራን፡ ሊባኖስ ኣብቲ መስርሕ ኣትያ እያ ዝብል ሞገት፡ ቀልጢፉ ከተልዕል ትኽእል እያ።

ዓወትዶ ኢድ ምሃብ?

ካብ ተዓዘብቲ ቢቢሲ ፋርስ ዝተረኽበ ግብረ መልሲ፡ እቲ መንግስታዊ ትረኻ ዓወት ብዘይምዕሩይ መንገዲ ይኸይድ ከምዘሎ ይሕብር።

ሓደ ወሃቢ ርእይቶ፡ ብዛዕባ ካልእ መጥቃዕቲ ኣዝዮም ከምዝተጨነቑ እኳ እንተገለጹ፡ ብዛዕባ እቲ ስምምዕ ምስ ሰምዑ'ውን "ዝዀነ ምትእምማን ከምዘይብሎም"ን ይዛረብ።

ዋላ እቲ ስምምዕ እንተ ጸዲቝ፡ እታ ሃገር ብግቡእ ክትመሓደር ድያ ዝብል ስክፍታ ከምዘለዎምን ገሊጹ።

ካልእ፡ ኣብ መጀመርታ ንወተሃደራዊ ስጕምቲ ኣመሪካ ዝደገፈ፡ ጸረ-ስርዓት ኢራን፡ መጥቃዕቲ ኣመሪካ ኣብ ኢራን ፖለቲካዊ ለውጢ ዘየምጽእ እንተዀይኑ፡ እንታይ ኣዐዊቱ ኢሉ ሓቲቱ።

"ተስፋና እቲ ስርዓት ክቕየር እዩ ነይሩ። ግን ብዘይካ ሕሰም፡ ምንሃር ዋጋታት ንብረት፡ ከምኡ'ውን ተወሳኺ ሃሰያ ኣብ ቍጠባ፡ ንሰባት እንታይ ረብሓ ነይርዎ?።"

ካልኦት ድማ ንመስመር መንግስቲ ዝያዳ ይድግፉ ኣለዉ።

ካልእ ርእይቶ ወሃቢ፡ ኢራን ዓወት ከም ዝሓፈሰት ብምግላጽ፡ እቲ ምልዓል እገዳታት ብ"ልመና" ተረኽበ ዘይኮነስ፡ ብጉልበት ዝመጽአ ከምዝዀነ ዘርኢ'ዩ ኢሉ።

ካልእ ድማ፡ ነቲ ስምምዕ ብዝያዳ ብጥንቃቐ ተቐቢልዎ፣ ሰባት ብሰላምን ጥዕናን፡ ናብ ስራሕን ናብራን ክምለሱ ዘኽእሎም ምዃኑ ገሊጹ።

"ግዝያዊ ይመስለኒ፡ ግን ንገለ ኣዋርሕ ናይ ምስትንፋስ ቦታን ህድኣትን የድልየና ነይሩ" ኢሎም።

እቲ ዝያዳ ክውንነታዊ ንባብ እዚ ክኸውን ይኽእል እዩ። እስላማዊት ሪፓብሊክ ነቲ ስምምዕ ከም ኣድላይነት ብቐሊሉ ክትሸጦ ስለዘይትኽእል ዓወት ይብሎ ኣሎ።

ንብዙሓት ኢራናውያን ግን ዓወት ብጭርሖታት ኣይክዕቀንን እዩ።

እቲ ኲናት ደው ይብል ድዩ፡ ዋጋታት ይጐድል ድዩ፣ ረድኤት ይመጽእ ድዩ ኣይመጽእን፡ ከምኡ'ውን እቲ መሪሕነት ብዘይ ካልእ ሃንደበታዊ ምዕባለ ነቲ ዝቕጽል ምዕራፍ ከመሓድር ይኽእል ድዩ ብዝብል ክዕቀን እዩ።