Je, vidonda vya mdomo visivyopona ni dalili ya saratani?

Idadi ya wagonjwa wa saratani ya kichwa na shingo inaongezeka, na ongezeko la visa vya saratani hii miongoni mwa vijana pia linazua wasiwasi.

Hapo awali, ugonjwa huu ulikuwa ukionekana tu kwa watu wa makamo au wazee. Lakini sasa, visa vinaongezeka pia kwa vijana.

Wataalamu wanasema sababu kuu ya hali hii ni matumizi ya tumbaku, gutka na pombe.

Inaonekana kwamba asilimia 80 hadi 90 ya visa vya saratani ya kinywa nchini India husababishwa na uvutaji wa tumbaku.

Kutumia tumbaku pamoja na pombe huongeza zaidi hatari ya kupata saratani.

Kwa upande mwingine, virusi vya human papilloma (HPV) pia vinaibuka kama sababu mpya, hasa kwa saratani ya koo.

HPV huongeza hatari ya kupata saratani

Visa vya saratani ya koo vinavyohusiana na HPV vinaongezeka kwa kasi duniani kote, hasa miongoni mwa vijana.

Baadhi ya aina za virusi vya human papilloma (HPV) huambukiza koo na hivyo kuongeza hatari ya kupata saratani kadiri muda unavyopita.

Ndiyo maana ni muhimu sana kuelimisha jamii kuhusu chanjo ya HPV na mazoea salama ya kiafya.

Mambo kama mabadiliko ya mitindo ya maisha, vyakula vya kuandaliwa haraka (fast food), msongo wa mawazo, uvutaji wa tumbaku au matumizi ya vape pia yanaongeza hatari ya kupata saratani kwa vijana.

Dalili kama maumivu ya koo yanayoendelea kwa muda mrefu, vidonda vya koo, na mabadiliko ya sauti hujitokeza kadiri saratani inavyoendelea kukua.

Hata hivyo, watu wengi huzipuuzia dalili hizi. Ikiwa ugonjwa utagunduliwa mapema kwa wakati sahihi, saratani hii inaweza kutibika kabisa. Lakini ikiwa itacheleweshwa hata kidogo, matibabu huwa magumu sana.

Ndiyo maana uelewa na uchunguzi wa awali wa msingi ni muhimu sana.

Saratani ya kichwa na shingo ni kundi pana sana la magonjwa, na pia inajumuisha saratani ya kinywa.

Tumbaku na pombe ni hatari sana

Wataalamu wanasema kuna zaidi ya sababu moja za ongezeko la visa vya saratani ya kichwa na shingo.

Sababu kuu ni aina mbalimbali za bidhaa za tumbaku kama sigara, bidi, gutka, na paan, n.k. Bidhaa hizi zote husababisha saratani moja kwa moja.

Ukichanganya pia na unywaji wa pombe, hatari hii huongezeka zaidi. Wakati mambo haya yote yanapounganishwa, hali huwa hatari sana.

Kadiri maambukizi ya HPV yanavyoongezeka, ndivyo pia visa vya saratani ya koo vinavyoongezeka.

Utafiti umeonesha kuwa HPV ipo katika takribani asilimia 33 ya wagonjwa wa saratani ya kichwa na shingo nchini India.

Kuongezeka kwa matumizi ya vape na sigara za kielektroniki miongoni mwa vijana, ukosefu wa usingizi wa kutosha, ulaji mwingi wa vyakula vilivyosindikwa, na afya duni ya kinywa vinaongeza hatari ya kupata saratani.

Inaonekana kuna mwenendo unaokua wa matumizi haya miongoni mwa vijana wenye umri wa miaka 20 hadi 40, hasa wanaume.

Hatua kama kuacha kabisa matumizi ya tumbaku, kupunguza unywaji wa pombe, kupata chanjo ya HPV, kufanyiwa uchunguzi wa mara kwa mara, na kuishi maisha yenye afya zinaweza kutoa ulinzi mkubwa dhidi ya saratani hii.

Dalili za saratani ya kichwa na shingo

Dalili za saratani ya kichwa na shingo zinaweza kutofautiana kulingana na eneo lililoathirika (kama kinywa, koo, pua au shingo), lakini dalili za kawaida ni pamoja na:

Dalili hizi zikidumu kwa muda mrefu, ni muhimu kumuona daktari mapema kwa uchunguzi, kwa sababu utambuzi wa mapema huongeza sana nafasi ya matibabu mafanikio.

Hali iko vipi nchini India?

Sababu kuu ya ongezeko la visa vya saratani ya kichwa na shingo nchini India, hasa miongoni mwa vijana, ni kuongezeka kwa matumizi ya aina mbalimbali za tumbaku, ikiwemo sigara, gutka, pan masala, na bidhaa za tumbaku zisizovutwa katika umri mdogo.

Mambo ya mtindo wa maisha kama lishe duni, msongo wa mawazo wa mara kwa mara, ukosefu wa usingizi, unywaji wa pombe, na kutotafuta ushauri wa kitabibu kwa wakati pia yana mchango mkubwa.

Hata hivyo, kutokana na kuongezeka kwa uelewa wa umma kuhusu ugonjwa huu na maboresho ya njia za uchunguzi, saratani hizi sasa zinagunduliwa katika hatua za awali.

Dr. Mohsin Sheikh, daktari mshauri wa upasuaji wa saratani katika taasisi ya Saratani ya Head and Neck nchini India (HNCII), alitoa maelezo zaidi kwa BBC kuhusu aina hizi za saratani.

Daktari huyo alisema kuwa tumbaku na matumizi ya gutka ndiyo sababu kuu za saratani ya kichwa na shingo nchini India.

"Hatari ya saratani ya kinywa inaongezeka kwa kasi, hasa miongoni mwa vijana, kutokana na kutafuna mara kwa mara tumbaku isiyovutwa na bidhaa za kutafuna tumbaku.

Hatari hii huongezeka zaidi pale ambapo pombe inatumiwa pamoja na tumbaku.

Matumizi ya vifaa vya kuvuta visivyo vya kawaida pia ni tatizo, kwa sababu matumizi ya muda mrefu ya nikotini na kemikali huharibu utando wa mdomo na koo," alisema Dk. Sheikh.

Kuhusu swali la kama mabadiliko ya mtindo wa maisha, msongo wa mawazo na utamaduni wa vyakula vya kuandaliwa haraka (fast food) vinaongeza idadi ya wagonjwa wa saratani, alisema:

"Ingawa si tabia zote za maisha husababisha saratani moja kwa moja, huongeza hatari kwa kudhoofisha kinga ya mwili. Utapiamlo, vyakula vilivyosindikwa, ukosefu wa mazoezi, kinga dhaifu, msongo wa mawazo wa muda mrefu, pombe, na usingizi usio wa kutosha huathiri afya ya mwili kwa ujumla. Uwezo wa seli kujilinda dhidi ya uharibifu hupungua. Mambo haya yakichanganyika na tumbaku, hatari ya saratani huongezeka."

Dk. Sheikh pia alieleza dalili za awali ambazo vijana mara nyingi huzipuuzia, kama vidonda vya mdomo vinavyoendelea, ugumu wa kumeza, sauti kubadilika, uvimbe usioelezeka kwenye shingo, madoa meupe au mekundu mdomoni, maumivu ya koo ya mara kwa mara, kutokwa damu mdomoni, maumivu ya taya, na kupungua uzito ghafla.

Alisema dalili hizi mara nyingi huwa hazina maumivu katika hatua za awali. Kwa hiyo, watu wengi huchelewa kutafuta matibabu, na ucheleweshaji huo unaweza kusababisha madhara makubwa zaidi.

Je, saratani hii inaweza kutibiwa na kupona kabisa?

Ikiwa ugonjwa utagunduliwa katika hatua za awali, saratani ya kichwa na shingo inaweza kutibiwa na kupata matokeo mazuri sana.

Utambuzi wa mapema hauongeza si tu nafasi ya mgonjwa kuishi, bali pia husaidia kuhifadhi uwezo muhimu kama kuongea na kumeza, na kulinda ubora wa maisha ya mgonjwa kwa ujumla. Hivyo, uelewa wa umma na kupata ushauri wa kitabibu kwa wakati ni muhimu sana.

"Wakati saratani ya kichwa na shingo inapogunduliwa mapema, inaweza kutibiwa kwa urahisi. Inaweza kuponywa kabisa. Ndiyo maana utambuzi wa mapema wa ugonjwa huu ni wa umuhimu mkubwa," alisema Dr. Hitesh Singhvi.

"Utambuzi wa mapema unamaanisha matibabu yasiyo makali sana, kupona kwa haraka, na nafasi kubwa zaidi ya kuhifadhi kazi muhimu kama kuongea na kumeza," aliongeza.

Alipoulizwa kuhusu aina za matibabu zinazopatikana India, Dk. Singhvi alisema: "Sasa matibabu yamekuwa ya kisasa zaidi na yanazingatia mahitaji ya kila mgonjwa. Kulingana na hatua ya saratani na eneo ilipoenea, matibabu kama upasuaji, upasuaji wa roboti, tiba ya mionzi, tiba lengwa (targeted therapy), na immunotherapy vinapatikana."

"Kwa mujibu wa eneo la saratani, kazi za msingi kama kuongea, kutafuna, kumeza, na kupumua zinaweza kuathirika sana. Wagonjwa wanaweza kupata maumivu makali, kushindwa kula vizuri, kupoteza uzito, na msongo wa mawazo.

Hata hivyo, kwa msaada wa upasuaji wa kisasa wa kurekebisha mwili, tiba ya usemi, ukarabati, na huduma za kusaidia, wagonjwa wengi wanaweza kurejea katika maisha ya kawaida kwa kujiamini zaidi," alisema.

Ni hatua gani zinapaswa kuchukuliwa ili kuzuia saratani?