Mlipuko wa Ebola nchini DR Congo unatia wasiwasi kiasi gani?

Mlipuko wa Ebola katika DRC unatia wasiwasi mkubwa.

Ugonjwa huo umeendelea kuenea kwa wiki kadhaa bila kugunduliwa katika eneo ambalo vita vya wenyewe kwa wenyewe vinafanya iwe vigumu kudhibiti virusi hivyo.

Aina ya Ebola inayohusika ni nadra, hivyo kuna njia chache za kukabiliana na virusi vinavyoua karibu theluthi moja ya watu wanaoambukizwa.

Huu ni wakati muhimu katika mlipuko huu kwa sababu bado haijulikani umeenea kwa kiwango gani, lakini tayari kuna karibu visa 250 vinavyoshukiwa na vifo 80.

Mara nyingi milipuko mingi ya Ebola huwa midogo, lakini wataalamu bado wanakumbuka mlipuko mkubwa wa mwaka 2014 hadi 2016. Wakati huo, watu 28,600 katika Afrika Magharibi waliambukizwa katika mlipuko mkubwa zaidi kuwahi kutokea wa ugonjwa huo.

Kutangazwa kwa hali ya dharura ya afya ya umma ya kimataifa na World Health Organization (WHO) haimaanishi kwamba dunia ipo katika hatua za mwanzo za janga kama COVID-19.

Hatari ambayo Ebola inaleta kwa dunia nzima bado ni ndogo sana. Hata katika mlipuko wa mwaka 2014–16, kulikuwa na visa vitatu pekee nchini Uingereza, na wote walikuwa wahudumu wa afya waliojitolea kusaidia.

"Lakini hali hii inaonesha kwamba mazingira ni magumu kiasi cha kuhitaji ushirikiano wa kimataifa," amesema Dkt. Amanda Rojek kutoka Taasisi ya Sayansi za Majanga ya University of Oxford.

Bado kuna tishio kubwa kwa nchi jirani kama Uganda, Sudani Kusini na Rwanda, ambazo zinaonekana kuwa katika hatari kubwa kutokana na biashara na safari za karibu kati ya nchi hizo.

Watu wawili tayari wamethibitishwa kuwa na virusi hivyo nchini Uganda, na mmoja wao amefariki dunia.

Ebola ni ugonjwa hatari na unaoua, ingawa kwa bahati nzuri hutokea mara chache. Virusi vya Ebola kwa kawaida huwaambukizwa na wanyama, hasa popo wa matunda lakini binadamu wanaweza kuambukizwa wanapokaribiana sana na walioambukizwa.

Mlipuko huu unasababishwa na aina ya Ebola iitwayo Bundibugyo, moja kati ya aina tatu zinazojulikana kusababisha milipuko, lakini ambayo haijafahamika sana.

Bundibugyo imesababisha milipuko miwili pekee hapo awali, mwaka 2007 na 2012, ambapo iliua takribani asilimia 30 ya watu walioambukizwa.

Bundibugyo inaleta changamoto kadhaa. Hakuna chanjo au dawa zilizoidhinishwa kwa sasa kwa ajili ya Bundibugyo, ingawa kuna baadhi ya matibabu ya majaribio, tofauti na aina nyingine za virusi vya Ebola.

Pia, vipimo vya kubaini kama mtu ameambukizwa vinaonekana kutofanya kazi vizuri. Matokeo ya awali katika mlipuko huu yalionesha kutokuwepo kwa virusi vya Ebola, na ilibidi kutumia vifaa vya kisasa zaidi vya maabara kuthibitisha kuwa Bundibugyo ndiyo iliyohusika.

Kukabiliana na Bundibugyo ni "moja ya changamoto kubwa zaidi" katika mlipuko huu, amesema Profesa Trudie Lang kutoka Chuo Kikuu cha Oxford.

Dalili zinaaminika kuanza kuonekana kati ya siku mbili hadi 21 baada ya mtu kuambukizwa.

Mwanzoni, dalili huwa kama mafua, homa, maumivu ya kichwa na uchovu. Lakini Ebola inapoendelea, husababisha kutapika, kuhara, na viungo vya mwili kushindwa kufanya kazi. Baadhi ya wagonjwa hupata kutokwa damu ndani na nje ya mwili.

Kwa kuwa hakuna dawa zilizoidhinishwa mahsusi dhidi ya virusi vya Bundibugyo, matibabu hutegemea "huduma bora za kusaidia mgonjwa," ikiwemo kupunguza maumivu, kutibu maambukizi mengine, pamoja na kuhakikisha mgonjwa anapata maji na lishe ya kutosha. Matibabu ya mapema huongeza uwezekano wa kupona.

Ebola huenea kupitia majimaji ya mwili wa mtu aliyeambukizwa kama damu na matapishi, ingawa maambukizi hayo kwa kawaida hayatokei hadi dalili zinapoanza kuonekana.

Kesi ya kwanza inayojulikana ilikuwa ya muuguzi aliyepata dalili tarehe 24 Aprili. Tangu wakati huo, imechukua wiki tatu kuthibitisha kuwa mlipuko ulikuwa unaendelea.

"Maambukizi yameendelea kwa wiki kadhaa, na mlipuko huu umegunduliwa kwa kuchelewa sana, jambo linalotia wasiwasi," alisema Dkt. Anne Cori kutoka Chuo cha Imperial College London.

Hii ina maana kuwa maafisa wa afya wako nyuma ya kiwango walichotarajia katika kudhibiti mlipuko huo, na Shirika la Afya Duniani (WHO) linasema hali hiyo inaashiria "uwezekano wa mlipuko mkubwa zaidi kuliko unaogunduliwa na kuripotiwa kwa sasa."

Njia kuu ya kukabiliana na ugonjwa huo itakuwa kuwabaini haraka walioambukizwa, pamoja na watu ambao huenda waliwaambukiza virusi hivyo.

Pia kutakuwa na juhudi za kuzuia Ebola kuenea kupitia hospitali na vituo vingine vya matibabu, ambavyo vitakuwa vinawahudumia wagonjwa wakati ambapo wana uwezo mkubwa zaidi wa kuambukiza wengine. Aidha, kutakuwa na jitihada za kuhakikisha kuwa yeyote anayefariki na mwili wake kubaki na maambukizi anazikwa kwa usalama.

Hii itakuwa changamoto kutokana na idadi ya watu ambao tayari wameambukizwa, na hali itakuwa mbaya zaidi kwa sababu mlipuko unatokea katika eneo la DR Congo lililoathiriwa na migogoro, ambapo zaidi ya watu 250,000 wamekimbia makazi yao.

"Maeneo mengi yaliyoathirika ni miji ya uchimbaji madini yenye watu wanaohamahama mara kwa mara. Uhamaji huu unaongeza hatari kwani watu husafiri kati ya jamii mbalimbali na kuvuka mipaka," amesema Trudie Lang.

Hata hivyo, DR Congo ina uzoefu mkubwa wa kukabiliana na milipuko ya Ebola, na mwitikio wa sasa "ni imara zaidi kuliko ulivyokuwa miaka kumi iliyopita," amesema Dkt. Daniela Manno kutoka London School of Hygiene & Tropical Medicine.

Iwapo mlipuko huu utaweza kudhibitiwa haraka au utaenea na kuwa janga kama lililotokea zaidi ya muongo mmoja uliopita, itategemea hatua zinazochukuliwa sasa.