Maxey tahay nafaqada muhiimka ah ee lagu sheegay, cagaha digaagga yaase cuni kara?

Ma ka fikirnay waligeen sida ay faa'iido u leeyihiin cagaha digaaggu?

Dad badan waxay u haystaan in cagaha digaaggu aanay wax faa'iido ah lahayn sida maqaarkiisa, balse dalka Singapore cagaha digaagga waxaa lagu iibiyaa afar doolar oo Singapore ah halkii kiilo. Lacagta Pakistan marka loo beddelo waxay noqoneysaa qiyaastii 900 rupees halkii kiilo.

Xitaa waxay ka qaalisan yihiin hilibka digaagga dalal ay ka mid yihiin Koonfur Afrika iyo Mexico.

Cagaha digaagga ayaa si weyn looga doonayaa dunida oo dhan. Dalal sida Vietnam, Shiinaha, iyo Uzbekistan ayaa soo dhoofsada tiro badan oo cagaha digaagga ah si ay u daboolaan baahidooda cunto. Sannadkii 2022, Maraykanku wuxuu Shiinaha u dhoofiyay qiyaastii 133,000 oo ton oo cagaha digaagga ah.

Maxaa ka dhigaya cagaha digaagga, oo inta badan loo arko qashin lana tuuro, kuwo qiimo badan ka jooga meelo kale oo adduunka ah? Nafaqooyin noocee ah ayaase laga helaa?

Nafaqooyinka laga helo cagaha digaagga

Inkasta oo cagaha digaagga dalal badan loogu arko qashin, haddana sida lagu sheegay warqad cilmi-baariseed ay daabacday Hay'adda Caafimaadka Qaranka ee Maraykanka (NIH), waxay ka kooban yihiin nafaqooyin badan oo muhiim ah iyo faa'iidooyin caafimaad.

Maraykanka ayaa leh warshadda ugu weyn ee digaagga broiler-ka adduunka, iyadoo qiyaastii 15 boqolkiiba wax-soo-saarkiisa loo dhoofiyo dalal kale. Taas waxaa ku jira qayb weyn oo cagaha digaagga ah.

Ciyaaryahankii caanka ahaa ee kubadda cagta Ingiriiska, Andros Townsend, ayaa mar BBC-da u sheegay: "Cagaha digaaggu Waxay leeyihiin hilib yar, laakiin xitaa way ka macaan yihiin digaaga intiisa kale. Si xiiso leh ayaa looga cunaa dalal sida Shiinaha, Koonfur Afrika iyo Portugal, waxaana lagu karin karaa 20 daqiiqo oo keliya."

Cagaha digaaggu waxay ka kooban yihiin maqaar, lafo, murqo, iyo unugyo isku xira jirka. Sida lagu sheegay daraasad, qaab-dhismeedkooda waxaa ku jira qiyaastii 30 ilaa 35 boqolkiiba collagen.

Cagaha digaagga waxaa laga helaa kalooriyo, borotiin, dufan, karbohaydrayt, iyo sidoo kale nafaqooyin ay ka mid yihiin kaalshiyam, fitamiin A, iyo fitamiin B9.

Khabiir nafaqada caafimaadka oo fadhigiisu yahay Chennai, Dr. Sri Vidya, ayaa sharaxay in qiyaastii 70% borotiinka guud ee ku jira cagaha digaagga uu yahay collagen.

Collagen-ku waa borotiin sidoo kale si said ah uga jira jirka bini'aadamka. Waxaa laga helaa maqaarka, lafaha, seedaha, carjawda, iyo seedooyinka isku xira xubnaha.

Sida lagu sheegay warqad cilmi-baariseed ay daabacday Hay'adda Caafimaadka Qaranka ee Maraykanka (NIH), cagaha digaaggu waxay leeyihiin nafaqooyin badan oo muhiim ah iyo faa'iidooyin caafimaad.

Laakiin marka jirku gaboobo, soo saarista dabiiciga ah ee collagen-ka way yaraataa.

Dr. Srividya ayaa sheegtay in jirka bini'aadamku si fudud u nuugo collagen-ka ku jira cagaha digaagga. Collagen-ku wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa caafimaadka maqaarka iyo lafaha.

Waxay sharaxday in marka aynu sii gabowno, jirku uu soo saaro collagen yar, taas oo sababta maqaarku inuu qalalo oo yeesho laalaab. Tani waxay sidoo kale saameyn ku yeelataa caafimaadka kala-goysyada iyo lafaha.

Sida ay sheegtay Dr. Srividya, collagen-ka iyo gelatin-ka ku jira cagaha digaaggu waxay faa'iido u leeyihiin caafimaadka maqaarka, kala-goysyada, lafaha, iyo mindhicirrada. Dib-u-eegis lagu sameeyay cilmi-baarisyo ku saabsan bukaanada qaba arthritis-ka ayaa lagu ogaaday in qaadashada collagen-ku ay yareyso adkaanta kala-goysyada.

Waxay intaas ku dartay in "borotiinka, fitamiinnada, iyo macdanta ku jira cagaha digaaggu ay sidoo kale ka caawiyaan koritaanka murqaha iyo timaha."

Sidee ayaa loo cuni karaa?

Dr. Srividya waxay sheegtay in ay muhiim tahay in cagaha digaagga si fiican loo nadiifiyo. Waxay ka digtay in cagaha digaaggu ay yeelan karaan wasakh, qashin, haraaga beeraha iyo wasakh kale. Taabashada iiyada oo aan si habboon loo nadiifin waxay kordhin kartaa khatarta caabuq bakteeriyada.

Waxay sidoo kale sheegtay in aanay ku filnayn in si fiican loo dhaqo oo keliya, balse ay sidoo kale muhiim tahay in laga saaro maqaarka kore lana kariyo ilaa heer kul ku habboon. Cagaha digaag ee aan si fiican loo karin waxay yeelan karaan bakteeriyo sida salmonella iyo campylobacter.

Professor Ono Suparno oo ka tirsan IPB University ayaa ku qoray maqaal in cagaha digaaggu ugu wanaagsan yihiin in lagu cuno maraq, sida cagaha riyaha oo kale loo cuno.

Dr. Srividya waxay sheegtay in maadaama collagen-ka iyo gelatin-ka ku jira cagaha digaaggu ay u baahan yihiin in si ay jidhku si fudud u nuugo loo kariyo, ay ugu wanaagsan tahay in la cabo maraqooda. Sidoo kale waxaa laga sameyn karaa maraq khafiif ah ama suugo, balse waa in laga fogaadaa shiilidda.

Waxay ka digtay in cagaha digaagga la shiilo ay caafimaadka waxyeello u keeni karaan. Waxay leeyihiin dufan badan oo saturated ah, trans fat iyo sodium, kuwaas oo khatar ku ah wadnaha.

Cidda cuni karta, iyo qaddarka laga cuni karo

Dr. Srividya waxay sheegtay in folate-ka (fitamiin B9) ee ku jira cagaha digaaggu uu ka caawin karo koritaanka uurjiifka haweenka uurka leh, balse muhiim ay tahay in lagu cuno qaddar ku habboon.

Waxay intaas ku dartay in qof kasta uu cuni karo qiyaastii 100 ilaa 150 garaam, ama 4 ilaa 5 cagood oo digaag ah oo si wanaagsan loo kariyay lagana sameyay maraq ama suugo. Xeerkan wuxuu khuseeyaa dadka oo dhan.

Sida ay sheegtay, marka carruurta la siinayo waa in lagu baro inay si fiican u ruugaan ka hor inta aysan liqin. Lama siin karo carruur aan weli ilko yeelan, sidoo kale lama siin karo dadka waaweyn ee aan ilko lahayn ama ay ku adag tahay inay liqaan.

Waxay ka digtay in "cuntadani ay ku dhegi karto dhuunta oo keeni karto khatar caafimaad. Sidoo kale waa in la xasuusnaadaa in ay leedahay dufan aad u sarreeya."