You’re viewing a text-only version of this website that uses less data. View the main version of the website including all images and videos.
Canada oo qoranaysa ciidamo cusub iyo ajaanibta dalkeeda jooga oo qayb ka noqonaya
Muddo tobanaan sano ah, Canada waxaa loo arkayay waddan ka gaabiyay maalgelinta difaaca, iyadoo laba sano ka hor ay xitaa qorista askartu aad u liidatay, ilaa heer wasiir hore oo gaashaandhig ah uu ka digay in ciidamada ay ku jiraan "wareeg dhimasho ah" oo ula jeeday in ay sii yaraanayaan.
Hadda, ciidamada Canada ayaa si xawli ah u koraya si aan la arag muddo tobanaan sano ah, iyadoo tirada askarta cusub ay gaartay heerkii ugu sarreeyay 30 sano, taasoo laga yaabo inay dib u hagaajiso yaraanta joogtada ah ee shaqaalaha ciidanka.
Kororkan labada sano ee u dambeeyay ayaa yimid xilli dunidu ay wajahday dagaallo waaweyn iyo hubanti la'aan siyaasadeed, isla markaana Canada ay ballanqaadday malaayiin doolar oo dheeraad ah oo lagu xoojinayo difaaca, kadib sanado ay ka gaabisay waajibaadkeeda NATO.
Sidoo kale, waxaa la arkay kor u kac aan caadi ahayn oo dareen waddaniyadeed ah, ka dib markii Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu Canada ku tilmaamay "dowladd 51-aad," taasoo dad badan u arkeen inay tahay hanjabaad ku wajahan madax-bannaanida dalka oo ka timid deriskooda ugu dhow.
Charlotte Duval-Lantoine, oo ka tirsan Machadka Arrimaha Caalamiga ah ee Canada isla markaana daraaseysa dhaqanka ciidamada, ayaa sheegtay in inkastoo "saameynta Trump" laga yaabo inay door ku leedahay kororka qorista ciidamada, haddana codsiyada ciidanka ee horey loo bilaabay ayaa si weyn u korortay sannadkii 2022, xilligaas oo Ruushku ku duulay Ukraine.
"Marka dadku arkaan in dunidu aysan ammaan ahayn, isla markaana dalkoodu halis geli karo… waxaa badanaa kordha dadka ku biira ciidamada," ayay tiri.
Waxyaabaha kale ee kordhinta keenaya ma aha oo kaliya dagaallada caalamka. Heerka shaqo la'aanta dhalinyarada Canada, oo ku dhow 14% sida la baahiyay bishii Maarso, iyo sidoo kale rajada shaqo ammaan ah iyo mushaar sare kadib markii Ra'iisul Wasaare Mark Carney uu ku dhawaaqay kordhinta mushaharka ciidamada ee ugu weyn jiilkan, ayaa sidoo kale qeyb ka ah sababaha kororkan.
Tan iyo markii uu xafiiska qabtay sannadkii hore, Mark Carney wuxuu ka dhigay ciidamada dalka mid ka mid ah mudnaanta ugu weyn ee dowladdiisa, isagoo dejiyay qorshe uu ku tilmaamay "mid weyn" oo lagu casriyeynayo laguna ballaarinayo Ciidamada Qalabka Sida ee Canada.
Bishii Maarso, wuxuu ku dhawaaqay in Canada ay si rasmi ah u gaartay bartilmaameedka NATO ee ah in 2% GDP-ga dalka lagu bixiyo difaaca, taasoo markii ugu horreysay dhacday tan iyo dabayaaqadii 1980-meeyadii. Lacagtaas waxay ka badan tahay 63 bilyan oo dollarka Canada ah oo lagu bixiyay hal sano gudaheed. Carney sidoo kale wuxuu ku biiray ballanqaadka NATO ee ahaa in mustaqbalka lagu gaari karo ilaa 5% GDP-ga oo lagu bixiyo difaaca marka la gaaro 2035-ta.
Canada waxay heerkan 2% gaartay iyadoo kordhisay mushaaraadka ciidamada, isla markaana ballanqaadday iibsashada qalab cusub, casriyeynta saldhigyada jira, iyo dhismaha kaabayaal cusub oo ku yaalla gobolka Arctic.
Si kastaba ha ahaatee, inkastoo askar cusub la qorayo, khubaro ayaa sheegaya in ciidamada Canada ay weli si weyn uga hooseeyaan kuwa xulafadooda, ayna qaadan karto waqti ka hor inta maalgelinta cusub ay si dhab ah u keenayso horumar muuqda.
Richard Shimooka, oo ka tirsan Machadka Macdonald-Laurier Institute, ayaa sheegay in Ciidamada Qalabka Sida ee Canada ay hadda awoodaan inay hal mar diraan dhowr kun oo askari oo keliya, iyo tiro xaddidan oo diyaarado dagaal ah. Isagoo tusaale u soo qaatay, wuxuu sheegay in ciidamada Ingiriiska ay awoodaan inay diraan ilaa 10,000 askari haddii loo baahdo.
"Xaaladda ciidamada Canada hadda waxay marayaan heer aad u hooseeya, waxaana ay qaadan doontaa 5 ilaa 10 sano ka hor inta aan si dhab ah loo arkin horumar muuqda," ayuu yiri Shimooka.
Sababtaas weyn ee dib u dhaca, sida uu Shimooka sheegay, waa ku tiirsanaanta taariikhiga ah ee Canada ay ku tiirsan tahay Mareykanka oo ah deriskeeda iyo awoodda militari ee ugu weyn dunida.
Madaxweynayaal iyo saraakiil Mareykan ah oo kala dambeeyay ayaa marar badan cadaadis ku saaray Canada inay kordhiso kharashaadka difaaca, qaarna waxay ku tilmaameen "dal ku tiirsan kuwa kale".
Sannadkii hore, Donald Trump wuxuu Canada ku tilmaamay mid ka mid ah dalalka NATO ee "bixiya wax yar," isagoo yiri: "Canada waxay leedahay, 'maxaan u bixinaynaa haddii Mareykanku nagu difaacayo bilaash?'"
Inkasta oo Canada ay gaartay 2% GDP-ga difaaca, haddana weli waxay ka mid tahay dalalka NATO ee ugu hooseeya kharashaadka difaaca, sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay NATO sanadkii hore, iyadoo ka hooseysa Mareykanka, Ingiriiska iyo Faransiiska.
Yaraynta xeerarka adag ee maamulka iyo soo dhoweynta muwaadiniinta ajnabiga ah
Awoodda Canada ee ay ku soo jiidanayso askar cusub ayaa calaamad u ah in xaaladdu si tartiib ah u soo hagaagayso. Wasiirka gaashaandhigga Canada, David McGuinty, ayaa sheegay inuu aaminsan yahay in dalka uu gaari karo bartilmaameedyada qorista askarta ka hor waqtigii horey loo qorsheeyay.
Sidoo kale, heerka ka bixitaanka ciidamada oo ah tirada askarta ka tagaysa adeegga, ayaa yara hoos u dhacday, kadib markii uu horey u ahaa mid lagu tilmaamay inuu sababay "wareeg dhimasho ah" sannadkii 2024, sida uu sheegay wasiirkii hore ee difaaca Bill Blair.
Askarta hadda ku jirta adeegga ayaa BBC-da u sheegay intii lagu jiray howlgal lagu ilaalinayay madax-bannaanida Arctic ee gobolka waqooyi ee Nunavut in maalgelinta cusub ay tahay mid la soo dhoweeyay, qaarna ay xitaa muddo dheer sugayeen.
"Labaatankii sano ee la soo dhaafay waan ka dambeynay, balse ugu yaraan hadda waxaan bilaabaynaa inaan wax saxno," ayuu yiri Alden Campbell. Wuxuu sheegay in kordhinta mushaaraadka ay kor u qaaday niyadda askarta, sidoo kalena ballanqaadka qalab cusub uu dhiirrigelin dheeraad ah sameeyay.
"Waxaan rajeynayaa inaan gaaro xilli aan ka faa'iideysto casriyeyntan," ayuu raaciyay.
Dabayaaqadii Abriil, ciidamada Canada waxay shaaciyeen inay diiwaangeliyeen in ka badan 7,000 oo askari oo cusub sanad maaliyadeedkii u dambeeyay, taas oo ah tiradii ugu badnayd muddo 30 sano ah.
Tiradaas waa qayb yar oo ka mid ah dadka guud ee muujiyay xiisaha ku biirista ciidanka. Ilaa Febraayo, codsiyada la xaqiijiyay ee Ciidamada Qalabka Sida ee Canada waxay ku dhowaad laba jibaarmeen sannad ka hor, iyagoo ka kordhay 21,700 ilaa 40,116, sida ay BBC u sheegtay Wasaaradda Gaashaandhigga Canada.
Tirooyinkaas waxay ka tarjumayaan dadka gudbiyay dukumentiyada lagama maarmaanka u ah xaqiijinta u-qalmitaanka. Tirada guud ee codsiyada ayaa aad uga badan, iyadoo gaartay ku dhowaad 100,000 sanadkii la soo dhaafay.
Tani waa koror weyn marka la barbar dhigo 2019–2020, markaas oo ay codsadeen ku dhowaad 36,000 qof.
Travis Haines, oo ah sarkaal ciidan oo ka tirsan ciidamada Canada, ayaa sheegay inuu aaminsan yahay in kororka qorista askartu uu si weyn ugu xiran yahay in la yareeyay caqabadaha xafiisyada iyo nidaamka adag.
Ciidamada Canada ayaa muddo dheer lagu dhaliili jiray inay si gaabis ah u baaraan oo u qaataan codsiyada, balse dhawaan waxay bilaabeen inay online ka dhigaan habka codsiga oo ay ku jirto in dukumentiyada si elektaroonik ah loo diro, si loo dedejiyo hawsha.
"Xiisaha ayaa mar walba jiray," ayuu yiri Haines. "Balse way adkeyd in nidaamka laga gudbo."
Isbeddel kale oo muhiim ah oo dhowaan la sameeyay ayaa ah in hadda ay ciidamadu aqbalaan dadka deganaansho rasmi ah haysta, halkii horey oo kaliya muwaadiniinta loo oggolaa. Muwaadiniinta ajnabiga ah ayaa hadda ka dhigaya ku dhowaad 20% askarta cusub ee la qoray sanadkii hore.
Canada waxay hadda qorsheyneysaa ballaarin weyn oo ciidankeeda ah, iyadoo hiigsaneysa 85,500 askari oo joogto ah iyo ciidan keyd ah oo gaari kara ilaa 300,000.
Charlotte Duval-Lantoine ayaa sheegtay in Canada aysan qorshe sidan u ballaaran ku dhaqaaqin tan iyo 2004, taasoo muujinaysa in dalka uu hadda si dhab ah uga falcelinayo dagaalka Ukraine, kaas oo ay sheegtay inuu sii socday sababo la xiriira awoodda ciidan ee Ukraine.
Sida ay sheegtay, Canada iyo xulafadeeda Yurub waxay isku dayayaan inay "u diyaar garoobaan dagaallada mustaqbalka imaan kara iyagoo eegaya kuwa hadda socda.