Sidee aabanimadu u badashaa maskaxda ragga?

Koox cilmibaarayaal ahaa ayaa sannadkii 2005, waxay ka soo ururiyeen muunado candhuufta 624 nin, da'dooduuna celcelis ahaan ahayd 21 jir kuwaa oo aan lahayn lammaane, waxayna cabbireen heerarka hormoonka loo yaqaan testosterone-ka ee raganimada. Dabadeed, afar sano ka dib, ayay haddana qiyaaseen mar kale. Waxay rabeen inay ka jawaabaan laba su'aalood: ragga aabayaasha noqday mudada kooban hoos ma u dhici testosterone-koodu, heerarkaasse, ma ka hooseeyaan aabayaasha waqti badan ku bixiya daryeelka carruurtooda?

Markii ay heleen natiijada, labada su'aalood jawaabtoodu waxay noqotay "haa." Nimanka carruurta aabaha u noqday ayaa si aad ah waxaa hoos ugu dhacay heerarka testosterone marka loo eego kuwa aan aabbaha noqon.

Nimanka waqti badan ku bixiyay daryeelka caruurtooda ayaa muujiyay dhibcaha ugu badan ee hooseyna testosterone-ka. Kuwa sariirta la wadaaga dhallaankooda sidoo kale waxay ahaayeen kuwa heerar hooseeya.

"Waxaan u malaynayaa inay ahayd farriintii ugu horreysay ee cad ee sayniska ah in raggu awooddan inay u diyaargaroobaan aabbanimada," Gettler oo ah cilmibaare ayaa sida sheegay. Si ahaan, ayuu yiri, tani waa isbadalka u diyaarinta ragga inay bixiyaan daryeel.

Natiijooyinkaan maaha kuwo ugub ah. Kooxo kale ayaa ogaaday in heerarka testosterone ee hooseeya inta lagu jiro uurka lammaanaha ay sidoo kale ku xiran tahay waqtiga ay is galiyana lamaanuhu, iyo isku qanacsanaanta dhalmada ka dib, iyo in heerarka hoormoonka ay xitaa ku xiran yihiin dareen-celinta ragga marka ilmuhu ooyo: waxay ka dhigtaa ooyintu in ninku noqdo mid feejigan oo jawaab celinaya.

2018, koox ka tirsan shaybaarka Gettler ayaa sidoo kale soo gabagabeeyey in aabayaasha leh heerarka testosterone hoose ay u muuqdaan inay si aad ah uga qayb qaataan daryeelka dhallaanka iyo carruurta yaryar.

Laakiin goorma ayay taasi dhacaysaa? Su'aasha ah inay dhacdo ka hor ama ka dib dhalashada waxay ku jirtay maskaxda James K Rilling, oo ah agaasimaha Shaybaarka Neuroscience Social Human ee Jaamacadda Emory ee U.S.

"Malahayga," Rilling ayaa yiri, "waxay dhacdaa xilliga dhalmada ka dib, ka dib markii waalidiintu ay waqti ku qaateen inay la falgalaan dhallaankooda."

Hormoonka jacaylka oo kor u kaca

Daraasado badan oo adduunka ah ayaa ogaaday in heerarka hormoonla loo yaqaano oxytocin-ka ee waalidiinta, ay carruurtoodu u dhaxayso da'da hal sano ilaa laba sano iyo kuwa la falgala carruurta ka yar lix bilood ay sarayso; taasina waxay u muuqataa mid u dhiganta wakhtiga aan la qaadanayno caruurteena.

Qaangaarnimo labaad

Saxbe wuxuu baarayay bal in cawaaqibka ka dhalan kara isbeddelladan hormoonnada ahi ay raad ku reebaan maskaxda aabbayaasha.

"Waxaan u maleeyay in aabayaashu ay dhab ahaantii aad u xiiso badan yihiin marka loo eego dareenka ah inay la kulmaan isbeddelka aabbanimada.

Hooyooyinka umusha waxay la kulmaan hormoono badan marka ay ilmahooda sidaan ka dibna kuwa kale xilliga foosha. Laakiin waayo-aragnimada lammaanayaashooda ragga ah waa kuwo aan sidaas loo sii fahmi karin. "Sidaas darteed waxay ku dhow yihiin inaan si sax ah loo qiyaasi karin in la kala saaro saameynta xilliga uurka iyo saameynta mar ay waalid noqdaan ay keento," ayuu yiri Saxbe, oo buugiisa, Dad Maskaxda , uu dhammaanayo 2026.

Dhawr sano ka hor, kooxdiisu waxay ku biirtay asxaabteeda Spain si ay u baarto maskaxda waalidkii ka hor iyo ka dib dhalashada carruurtooda. Waxay ogaadeen in isbeddellada neerfaha ay joogta yihiin. Maskaxdoodu waxay la qabsanaysay si ay u kala shaandhayso khibradaha iyo macluumaadka cusub.

Saxbe waxa uu isbarbar dhigayaa kala guurkan waalidnimada ilaa qaan-gaarnimada cusub, marin kale oo muhiim ah oo korriimo ah halkaas oo maskaxdeenu ay tahay in ay la qabsato caqabadaha cusub, toositaanka, iyo fikradaha.

Cilmi-baaris daba-gal ah, waxa uu khabiirka cilmi-nafsigu ku ogaaday in ragga dareema in ay xiriir dhow laleeyihiin ilmahooda uurka ku jira ama qorsheynaya inay fasax waalidnimo oo badan qaataan uu isbeddel weyn ku dhaco maskaxdooda. Sannadkii 2026, Rilling waxa uu sheegay caddayn la mid ah isbeddellada maskaxda ee aabayaasha markii ugu horreysay ilmo loo dhalayo, taas oo caddaynaysa kala-guurka xilligaan ee neerfaha.

Marka ay dadku waqti badan ku bixiyaan daryeelka ilmaha, maskaxdooda iyo jirkoodu waxay la qabsadaan doorka waalidnimada. Inta ay ku lug yeeshaan ilmaha hadii ay sii badato, way sii xoogaystaa isbeddelladani sidaas waxaa qaba Sarah Hrdy.

Waxay aaminsan tahay in dhammaan maskaxda bini'aadamku ay leeyihiin awoodda qarsoon si ay u noqdaan waalid, taas oo ay ugu yeerto "alloparental substrate," kuwaa oo lagu hawlgelin karo hadba xaaladaha saxda ah.

Waxay sheegtay in aabenimadu ay dhab ahaantii tahay mid wax ka badalaysa maskaxda aabaha.