Saynisyahannadu waxay ikhtiraaceen hab lagu tirtiro xusuusta xun: Ma tahay inaan isticmaalno?

Xigashada Sawirka, Alamy
Horumarka laga sameeyay neerfaha iyo bayotechnoolajiyadda ayaa aqoonta ku saabsan xusuusta ka keenay tii khiyaaliga ahayd kana dhigay hadda mid xaqiiq ah.
Cilmi-baarayaashu hadda way daciifin karaan, dib u qori karaan, ama tirtiri karaan xusuusta xayawaanka, iyagoo sahamin kara suurtagalnimada in loo isticmaalo farsamo la mid ah aadanaha.
Si kastaba ha ahaatee, khubaradani waxay leeyihiin in yareynta xusuusta xun ay tahay mid ka wanaagsan oo ka faa'iido badan tirtiridda toos ah.
Cilmi-baarista xayawaanka

Xigashada Sawirka, Science Image Library
Xusuustu waxay ku kaydsan tahay maskaxda. Mar kasta oo xusuus dib loo soo celiyo, waxay gashaa qayb ka mid ah maskaxda, halkaas oo ay ku sii jirto dhowr saacadood; muddadaasna waa la beddeli karaa, la xoojin karaa, ama la carqaladayn karaa.
Cilmi-baarayaal u dhashay dalka Kanada, oo ay hoggaaminaysay Dr. Sheena Josselyn oo ka tirsan Jaamacadda Toronto, ayaa aqoonsaday unugyo neerfeed gaar ah oo ku yaalla maskaxda jiirarka, kuwaas oo kaydiya xusuusta cabsidda, waxayna unugyadaas ku weerareen walax sun ah.
Jiirarkii lagu sameeyay daraasadda ayaa laga tirtiray dareenkii cabsida, taas oo caddaynaysa in xusuusta la tirtiri karo.
Sannadkii 2013-kii, khabiirka cilmiga neerfaha Dr. Steve Ramirez iyo saaxiibkiisii geeriyooday Dr. Xu Liu ayaa adeegsaday fiilooyin khafiif ah oo ay geliyeen maskaxda jiirarka si ay u kiciyaan unugyo gaar ah oo xusuusta qaabilsan; tallaabadaas ayaa dhalisay cabsi aan asal ahaan jirin.
Kooxda Ramirez ayaa sidoo kale muujisay in kicinta xusuus wanaagsan, xilli uu jiirku dib u xasuusanayay dhacdo xun, ay gacan ka geysatay meesha-ka-saarista dareenka cabsida muddo dhowr bilood ah.
Daaweynta dadka
Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.
Halkaan kaga soo biir
Dhamaadka xayeysiinta
In si toos ah loo beegsado ama loo beddelo unugyada maskaxda aadanaha waxay keeni kartaa khataro caafimaad oo daran. Sidaa darteed, cilmi-baarista aadanaha waxay diiradda saartaa hababka dhaqanka iyo nafsiga ah ee lagu carqaladeeyo xusuusta taban.
Daawaynta dhaqanku waxay beddeshaa xusuusta taban ama waxay isticmaashaa farsamooyin taabasho shucuureed, sida indhaha indhaha ama taabashada, si loo carqaladeeyo habka cabsida looga sameeyo maskaxda.
Cilmi-nafsiga iyo Bare Sare Emily Holmes waxay ogaadeen in xusuusta taban ee dhacdooyinkii hore ay ku sii jiraan maskaxda muddo dheer.
Xasuusta xusuusta xun, iyo ciyaarista ciyaaraha taleefanka isla markiiba muddo 20 daqiiqo ah, waxay ka hortagtaa xusuusta xun inay sii jirto waagii hore muddo dheer,
Tijaabo cilmi-baaris ah oo lagu sameeyay kalkaaliyayaasha qaybta daryeelka degdegga ah (ICU) intii lagu jiray COVID-19, habkani wuxuu yareeyay dhacdooyinka xusuusta taban ee soo noqnoqda laga bilaabo 14 ilaa 1 usbuucii.
Isticmaalka daawooyinka sida propranolol, metyrapone, ama propofol si loo baabi'iyo xusuusta taban. Cilmi-baarayaashu waxay baareen awoodda daawooyinkan si ay u daciifiyaan xusuusta taban ama uga hortagaan sameynta xusuusta taban ee cusub, inkastoo natiijooyinku ay weli isku dhafan yihiin.

Xigashada Sawirka, Science Image Library
Arrimaha anshaxa
In kasta oo ku dhawaad 80% dadka la wareystay ay sheegeen inaysan rabin in xasuustooda la tirtiro, haddana 20% kuwa ay ku dhacday xusuusta taban ayaa sheegay inay diyaar u yihiin in xusuustaas la tirtiro.
Si kastaba ha ahaatee, Ramirez iyo Holmes ayaa si xooggan uga soo horjeeda tirtiridda diiwaannadaas, sababo dhowr ah awgood.
Khubaradu waxay leeyihiin xusuusta wanaagsan iyo tan xun waxay dhisaan aqoonsi shaqsiyeed, waxay baraan adkeysi, waxayna naga hortagtaa inaan ku celino khaladaadkii hore.
Sidoo kale, tirtiridda diiwaannada waxay meesha ka saartaa caddayn muhiim ah oo loo baahan yahay markhaati fur maxkamadda, iyo runta waxa ka dhacay taariikhda.
Culimadu waxay sidoo kale sheegeen in dhacdooyinka xanuunka badan ay inta badan dhiirigeliyaan ficillo macno leh, sida abuurista shaqooyinka suugaanta, kordhinta naxariista, iyo isbeddelka bulshada.
Halkii ay si buuxda u tirtiri lahaayeen xusuusta, saynisyahannada neerfaha waxay u ololeeyaan istaraatiijiyad lagu dhimayo cabsida ama murugada la xiriirta xusuusta xun halka dadku ay sii wadaan inay ilaaliyaan xusuustooda.
Sida uu Dr. Ramirez ka sheegay waayo-aragnimadiisa ka gudubka murugada iyo balwadda, wuxuu leeyahay haysashada xusuusta xanuunka badan waxay u oggolaanaysaa daqiiqado adag nolosha inay hesho macno iyo xalal wanaagsan.















